VII KZP 25/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski. Sędziowie: J. Bratoszewski, A. Hapon, H. Kempisty (współsprawozdawca), Z. Kwiecień, S. Pawela, J. Polony (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Prokuratora Generalnego złożonego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) o wyjaśnienie przepisów art. 120 § 8 i art. 223 § 1 i 3 k.k., których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie co do tego:"Czy przysporzenie sobie lub innej osobie korzyści majątkowej przez pracownika uspołecznionego zakładu gastronomicznego polegające na pobraniu i zatrzymaniu dla siebie lub innej osoby zapłaconej przez konsumenta w tym zakładzie należności za potrawy lub napoje, obejmującej różnicę między ceną detaliczną a ceną gastronomiczną tych artykułów (tzw. marżę gastronomiczną lub procentowy dodatek), jeżeli potrawy te lub napoje dostarczone w zakresie działalności zakładu gastronomicznego były towarem własnym pracownika lub innej osoby, stanowi zagarnięcie mienia społecznego, czy też czyn taki wyczerpuje jedynie znamiona przestępstwa określonego w art. 223 § 1 lub § 3 k.k."?i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 223 k.k. zamieszczony w rozdziale przestępstw gospodarczych zastąpił dawny art. 10 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. Nr 39, poz.171). Od tego ostatniego przepisu różni się jednak nie tylko bardziej precyzyjną redakcją stanowiącego jego odpowiednik art. 223 § 1 k.k., ale przede wszystkim tym, że zawiera nowy stan faktyczny określony w art. 223 § 2 k.k., odnoszący się do sfery usług świadczonych przez przedsiębiorstwa uspołecznione, a ponadto wprowadza w § 3 kwalifikowane typy poprzednio wymienionych przestępstw.Żadna z dyspozycji zawartych w art. 223 k.k. nie czyni jakiegokolwiek rozróżnienia wśród jednostek gospodarki uspołecznionej (§ 1) i przedsiębiorstw uspołecznionych (§ 2) w zależności od charakteru i rodzaju ich działalności handlowej, usługowej lub mieszanej: handlowo-usługowej. Podobnie obojętny jest rodzaj towaru sprzedawanego przez sprawcę na własny rachunek lub świadczonej przez niego "prywatnie" usługi, byleby wchodziły one w zakres działalności danej jednostki gospodarki uspołecznionej lub uspołecznionego przedsiębiorstwa.Istota przestępstwa określonego w art. 223 § 1 k.k., polegającego na sprzedaży przez pracownika zamiast towaru jednostki gospodarki uspołecznionej, w której jest zatrudniony, podstawionego towaru własnego lub innej osoby, tkwi w tym, że w ten sposób sprawca uniemożliwia zwiększenie obrotów, a zarazem dochodów tej jednostki, przechwytując zaś należną jej marżę zarabia z reguły na różnicy między ceną nabycia podstawionego towaru a ceną jego sprzedaży, obowiązującą w danej jednostce, bez ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem tego rodzaju działalności gospodarczej (uzyskaniem zezwolenia, opłacaniem podatków, utrzymaniem lokalu i wykorzystaniem jego urządzeń, wynagrodzeniem personelu itp.).Przechwycenie i zatrzymanie marży przez sprawcę, przysparzające jemu lub innej osobie korzyść majątkową, a zarazem zmniejszające rentowność gospodarki uspołecznionej na skutek pozbawienia jej w tym samym zakresie prawa do pobierania tych przychodów, godzi zarówno w funkcjonowanie gospodarki uspołecznionej, jak i w mienie społeczne w szerokim znaczeniu. Powyższe znamiona z natury rzeczy mieszczą się całkowicie w treści czynności wykonawczej określonej w art. 223 § 1 k.k. niezależnie od tego, w jakiej jednostce gospodarki uspołecznionej odbywa się sprzedaż podstawionego towaru. W szczególności obojętne jest, czy sprawca przechwytuje marżę handlową, czy gastronomiczną, czy też procentowy dodatek - między którymi nie ma żadnej jakościowej różnicy.Wobec tego należy uznać art. 223 § 1 k.k. za przepis szczególny, który pozostaje tylko w pozornym zbiegu z przepisami o zagarnięciu mienia społecznego.Z powyższych względów Sąd Najwyższy uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej na postawione pytanie prawne, odstępując tym samym od uchwały z dnia 24 maja 1968 r. - VI KZP 65/67 (OSNKW 1968, z. 8, poz. 88).Stwierdzone rozbieżności w orzecznictwie w przedstawionej kwestii oraz odstąpienie od przytoczonej wyżej uchwały przemawiają za wpisaniem niniejszej uchwały do księgi zasad prawnych.