II PRN 3/87

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Stanisława K. przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu o uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 26 sierpnia 1986 r. - uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z 25 kwietnia 1986 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego odmówił wnioskodawcy przyznania jednorazowego odszkodowania pieniężnego z tytułu wypadku, jaki miał miejsce podczas pełnienia służby wojskowej w dniu 11 sierpnia 1984 r. Zdaniem Szefa W.S.W. zawał serca, jakiego w dniu 11 sierpnia 1984 r. doznał wnioskodawca podczas wykonywania obowiązków służbowych, nie ma charakteru wypadku pozostającego w związku z pełnieniem służby czynnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. z 1972 r. Nr 53, poz. 342). Dla uzasadnienia tego stanowiska decyzja Szefa W.S.W. powołała się na opinię Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na skutek odwołania wnioskodawcy zmienił decyzję Szefa W.S.W. i uznał zdarzenie z 11 sierpnia 1984 r. za wypadek pozostający w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej. Rozstrzygnięcie to oparł Sąd na opinii biegłego - specjalisty chorób wewnętrznych i kardiologii, w świetle której "warunki zatrudnienia wnioskodawcy mogą być z przeważającym prawdopodobieństwem traktowane jako przyczyna zewnętrzna zawału serca".Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Centralny PRL, zarzucając rażące naruszenie art. 3 § 2 i art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. z 1972 r. Nr 53, poz. 342). Skarżący wnosi o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. z 1972 r. Nr 53, poz. 342) za wypadek pozostający w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które zaszło podczas lub w związku z wykonywaniem czynności wymienionych w tym przepisie. Treść cytowanego przepisu zbieżna jest z treścią art. 6 ust. 1 ustawy z 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Tekst jednolity: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144). Dlatego też orzecznictwo Sądu Najwyższego wykształcone na tle ustawy wypadkowej z 1975 r. a dotyczące zawału serca jako wypadku przy pracy, może być pomocne dla udzielenia odpowiedzi, czy i kiedy zawał serca może być uznany za wypadek pozostający w związku z pełnieniem służby wojskowej.Z dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego wydanego na tle wypadków przy pracy wynika, że jednym z czynników zewnętrznych mogących wywołać lub przyczynić się w istotny sposób do powstania zawału serca może być nadmierne obciążenie pracownika jego obowiązkami i związane z tym napięcie nerwowe i psychiczne, do których należy zaliczyć wszelkiego rodzaju zdenerwowania, sytuacje konfliktowe, stresy itp. związane z wykonywaniem obowiązków pracowniczych. Z drugiej strony nie można jednak pominąć, że każdy pracownik musi się liczyć z tym, że wykonywanie normalnych obowiązków pracowniczych nie zawsze przebiega bezkonfliktowo, że z wykonywaniem tych obowiązków łączy się z reguły konieczność doznawania mniejszych lub większych stresów. Dlatego też w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a w szczególności w uzasadnieniu wyroku z 7 października 1986 r. II URN 166/86 (OSNCP 1988/2-3 poz. 37) przyjęto, że stres psychiczny związany z wykonywaniem obowiązków pracowniczych, mieszczący się w granicach normy, którą przeciętny organizm ludzki jest w stanie znieść bez istotnego uszczerbku dla zdrowia, nie jest przyczyną zewnętrzną w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej z 1975 r. W konsekwencji o ile by w wyniku takiego stresu pracownik doznał zawału serca, to wówczas powyższe zdarzenie nie miałoby charakteru wypadku przy pracy, ponieważ spowodowane zostało nie przyczyną zewnętrzną - jak tego wymaga cytowany art. 6 ust. 1 - lecz wyłącznie wewnętrznymi właściwościami organizmu pracownika. Jeśliby jednak zakres obowiązków pracowniczych był tak znaczny, że rozmiar stresów psychicznych, związanych z wykonywaniem tych obowiązków przekraczał normy, jakie przeciętny pracownik jest zdolny znieść bez istotnego uszczerbku dla zdrowia, wówczas stres trzeba by uznać za przyczynę zewnętrzną w rozumieniu art. 6 ust. 1, która wywoływała lub przyczyniła się do powstania zawału serca.Przytoczone zasady należy w zasadzie stosować przy ocenie czy zawał serca, jakiemu uległ wojskowy w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej, może być uznany za wypadek pozostający w związku z pełnieniem tej służby z tą tylko różnicą, iż osobom pełniącym czynną służbę wojskową należy - w porównaniu z pracownikami - stawiać większe wymagania pod względem zdrowia fizycznego i psychicznego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że charakter czynnej służby wojskowej wymaga od żołnierza pełniącego tę służbę szczególnej odporności psychofizycznej, większej od odporności pracownika. Tym samym żołnierz pełniący czynną służbę wojskową powinien - w porównaniu z pracownikiem - podołać większemu zakresowi obowiązków oraz wynikającym z nich stresom i napięciom nerwowym bez istotnego uszczerbku dla swego zdrowia. W związku z tym tylko w sytuacji, w której zakres obowiązków służbowych żołnierza w czynnej służbie wojskowej przekracza zwiększone - w porównaniu z pracownikami - normy odporności psychofizycznej, zawał serca, jakiemu uległ żołnierz czynnej służby wojskowej w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych może być uznany za wypadek pozostający w związku z pełnieniem tej służby (art. 2 ust. 1 ustawy z 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową - Dz. U. z 1972 r. Nr 53, poz. 342).Z omawianego punktu widzenia w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego brak jest koniecznych ustaleń pozwalających na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Przede wszystkim nie zostały bliżej wyjaśnione okoliczności, jakie miały miejsce w dniu 11 sierpnia 1984 r., tj. w dniu, w którym wnioskodawca uległ zawałowi serca. W pierwszym rzędzie - przy założeniu konieczności posiadania przez wnioskodawcę zwiększonej odporności psychofizycznej - należy wyjaśnić, czy i jaki wpływ na stan zdrowia wnioskodawcy w dniu 11 sierpnia 1984 r. mogła mieć trwająca od kilku dni inspekcja i jaki był jej przebieg, jaki był przebieg narady podsumowującej inspekcję, a w szczególności, w jakiej formie zgłoszone były uwagi pod adresem wnioskodawcy, zwłaszcza że z opinii służbowej lekarskiej wynika, że podniesione zastrzeżenia przeciwko pracy wnioskodawcy były merytorycznie nieuzasadnione. W rewizji nadzwyczajnej trafnie zwrócono uwagę, że Sąd z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c. ograniczył się do pobieżnego przesłuchania wnioskodawcy, nie przesłuchując natomiast żadnych świadków, a w szczególności tych, którzy zostali przesłuchani w postępowaniu powypadkowym. Uzasadniony jest również zarzut rewizji nadzwyczajnej, że Sąd Pracy - pomimo wniosku pełnomocnika strony pozwanej zgłoszonego na rozprawie w dniu 26 sierpnia 1986 r. - nie dopuścił dowodu z drugiego biegłego lekarza - kardiologa.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uznając zarzuty rewizji nadzwyczajnej za uzasadnione orzekł jak w sentencji.