II UR 6/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca).Sędziowie SN: J. Bała, E. Mzyk.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, W. Sztejn, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Anny M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. o zasiłek rodzinny na skutek odwołania wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. z dnia 18 listopada 1987 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w C. z dnia 18 listopada 1987 r. i przyznał Annie M. zasiłek rodzinny na córkę Bogusławę M. za sierpień i wrzesień 1987 r. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 18 listopada 1987 r. organ rentowy odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku rodzinnego na córkę Bogusławę za sierpień i wrzesień 1987 r. z tej przyczyny, że córka w wymienionych miesiącach odbywała praktykę studencką (robotniczą) i osiągnęła z tytułu pracy wykonywanej podczas tej praktyki wynagrodzenie przekraczające połowę najniższego wynagrodzenia pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej. W odwołaniu do Sądu wnioskodawczyni domagała się zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania dla córki dodatku rodzinnego za sporny okres. Wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie § 6 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 23 stycznia 1984 r. w sprawie zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych (Dz. U. Nr 4, poz. 21 ze zm.), który - według stanowiska wnioskodawczyni - nie dotyczy dochodu uzyskanego za pracę podczas praktyki robotniczej przed rozpoczęciem studiów, ponieważ praca w tym okresie wykonywana jest w ramach praktyki studenckiej, a nie pracy podjętej w celu uzyskania wynagrodzenia. Organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania z tego powodu, że córka wnioskodawczyni z tytułu pracy wykonywanej podczas praktyki studenckiej osiągnęła wynagrodzenie w rozumieniu § 6 powołanego rozporządzenia, skoro zaś wynagrodzenie to wynosiło kwotę przekraczającą miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej, zasiłek rodzinny nie przysługuje. Sąd Wojewódzki uznał, że w sprawie występuje poważna wątpliwość prawna, w związku z czym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne o następującej treści: Czy wynagrodzenie za pracę wykonywaną w okresie praktyki robotniczej (studenckiej) wyłącza uprawnienie do zasiłku rodzinnego oraz czy może być traktowane jako inny dochód z tytułu pracy w rozumieniu § 6 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 23 stycznia 1984 r. w sprawie zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych (Dz. U. Nr 4, poz. 21 ze zm.)."Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy po przyjęciu sprawy do rozpoznania zważył, co następuje:W myśl § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z 23 stycznia 1984 r. w sprawie zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1988 r., zasiłek rodzinny nie przysługuje na dziecko pobierające wynagrodzenie w okresie przygotowania zawodowego lub osiągające inne dochody z tytułu pracy albo pobierające stypendium doktoranckie, twórcze, pracownicze lub stypendium dla sportowców - w kwocie przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej, a jeżeli na dziecko przysługuje zasiłek pielęgnacyjny - w kwocie przekraczającej 14.000 zł. W sprawie jest poza sporem, że córka wnioskodawczyni przed rozpoczęciem I roku studiów na Uniwersytecie (...) odbyła w sierpniu i wrześniu 1987 r. praktykę robotniczą (studencką) i uzyskała za prace wykonywaną podczas tej praktyki wynagrodzenie w kwocie 4.320 zł za sierpień i 7.920 zł za wrzesień, a więc przewyższające połowę najniższego wynagrodzenia pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej w 1987 r. (7.000 : 2 = 3.500 zł).Wbrew stanowisku organu rentowego uzyskanie wynagrodzenia w tej wysokości nie pozbawiło wnioskodawczyni prawa do zasiłku na córkę za te miesiące. Takie stanowisko bowiem uzasadnia całościowa analiza § 6 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia oraz funkcja zasiłku rodzinnego. Wynagrodzenie uzyskane z tytułu praktyki robotniczej (studenckiej) przed podjęciem nauki na I roku studiów nie może być utożsamiane z wynagrodzeniem pobieranym w okresie przygotowania zawodowego. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 1983 r. w sprawie praktyk studenckich (Dz. U. Nr 44, poz. 205) praktyki stanowią część procesu dydaktyczno-wychowawczego. Cel praktyki robotniczej (studenckiej) nie jest więc identyczny z celem przygotowania zawodowego, a ponadto rodzaj pracy wykonywanej w ramach tej praktyki nie zawsze odpowiada kierunkowi wybranych studiów. Poza tym okres przygotowania zawodowego z reguły jest dłuższy niż okres praktyki robotniczej (studenckiej) odbywanej przed podjęciem nauki na I roku studiów. O tym, że zawarte w § 6 ust. 1 pkt 3 określenie "przygotowanie zawodowe" nie obejmuje praktyk robotniczych studentów, świadczy treść ust. 3 tego przepisu. Przepis ten bowiem stanowi, że w wynagrodzeniu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, nie uwzględnia się nagród kwartalnych wypłacanych za osiągnięcie pozytywnych wyników w praktycznej i teoretycznej nauce zawodu. Dlatego praktyka robotnicza (studencka) nie może być uznana za równoznaczną z przygotowaniem zawodowym. Nie ma także podstawy do wniosku, że wynagrodzenie osiągane w czasie praktyki robotniczej (studenckiej) stanowi inny dochód z tytułu pracy, o którym jest mowa w § 6 ust. 1 pkt 2. Określenie "inny dochód z tytułu pracy" nie może być wykładane w oderwaniu od pozostałej treści tego przepisu. W przepisie tym zaś jako okoliczności wyłączające prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko wyszczególniono również - poza wynagrodzeniem pobieranym w okresie przygotowania zawodowego - pobieranie stypendium doktoranckiego, twórczego, pracowniczego lub stypendium dla sportowców - w kwocie przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej. Istotną cechą wyszczególnionych wyżej stypendiów, podobnie jak wynagrodzenia otrzymanego w okresie przygotowania zawodowego, jest wypłacanie ich przez okres dłuższy, co w konsekwencji wpływa w sposób istotny na sytuację materialna rodziny. Taka zaś sytuacja nie występuje nawet wtedy, gdy wynagrodzenie otrzymane za pracę wykonywaną w czasie krótkotrwałej praktyki robotniczej (studenckiej) przewyższało kwotę określoną w omawianym przepisie. Za takim stanowiskiem przemawia także zmiana § 6 ust. 1 pkt 2 omawianego rozporządzenia z dnia 1 lutego 1988 r. Zgodnie bowiem z aktualnym brzmieniem tego przepisu zasiłek rodzinny nie przysługuje na dziecko pobierające wynagrodzenie w okresie przygotowania zawodowego lub osiągające inne dochody z tytułu pracy albo pobierające stypendium doktoranckie, twórcze, pracownicze lub stypendium dla sportowców - w kwocie najniższego wynagrodzenia pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej lub w kwocie wyższej, a jeżeli na dziecko przysługuje zasiłek pielęgnacyjny - w kwocie przekraczającej 30.000 zł miesięcznie. Podwyższenie w § 6 ust. 1 pkt 2 od dnia 1 lutego 1988 r. kwoty, której osiągnięcie dopiero powoduje utratę prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko, stanowi dodatkowy argument, że zamiarem ustawodawcy nie było objęcie dyspozycją tego przepisu osób, które osiągają wynagrodzenie z tytułu pracy wykonywanej w ramach praktyki robotniczej (studenckiej), odbywanej przed podjęciem nauki na I roku studiów. Odmienne stanowisko pozostawałoby w sprzeczności z funkcją zasiłku rodzinnego, który ma uzupełniać środki utrzymania rodziny. Gdyby ustawodawca miał na uwadze także wynagrodzenie z tytułu pracy wykonywanej w ramach praktyki robotniczej (studenckiej), to znalazłoby to wyraz w treści przepisu przez zaznaczenie, że chodzi także o wynagrodzenie lub inne dochody osiągane z tytułu pracy ("... pobierając wynagrodzenie w okresie przygotowania zawodowego lub osiągając wynagrodzenie albo inne dochody z tytułu pracy...").Kierując się powyższymi przesłankami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 47714 § 2 k.p.c.