III CRN 151/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Bukowski.Sędziowie SN: T. Miłkowski, W. Skierkowska (spr.).Protokolant: T. Pyźlak.Prokurator Prokuratury Geneneralnej: W. Sztejn.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 26 maja 1989 r. na rozprawie sprawy z wniosku Wiesława P. z udziałem Teresy W. o unieważnienie aktu małżeństwa i sprostowanie aktu małżeństwa na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 23 czerwca 1987 r.uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Łomży do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 26.06.1987 r. unieważniono akt małżeństwa Wiesława P. z Teresą A. wpisany do ksiąg stanu cywilnego Urzędu Stanu Cywilnego w Kolnie w dniu 25.06.1984 r., jak również dokonano sprostowania aktu urodzenia Renaty P. sporządzonego w tym samym Urzędzie w dniu 23.06.1984 r. - przez wykreślenie z rubryki "ojciec" imienia i nazwiska "Wiesław P." oraz wykreślenie nazwiska "P." z działu I - dane dotyczące dziecka.Zostało ustalone, że Wiesław P. i Teresa A. złożyli oświadczenia o zawarciu związku małżeńskiego w dniu 19.02.1977 r. w kościele pod wezwaniem św. Władysława w Chicago, Illinois, sporządzony za granicą akt małżeństwa został wpisany do ksiąg stanu cywilnego w Polsce. Renata P. urodziła się 9.08.1981 r. w K., a jej akt urodzenia jako dziecka Wiesława i Teresy P. sporządzony został w Urzędzie Stanu Kolnie w dniu 23.06.1984 r. Skoro więc Wiesław P. i Teresa A. nie zawierali małżeństwa przed urzędnikiem stanu cywilnego, to - zdaniem Sądu Rejonowego - w myśl art. 1 k.r.o. ich związek małżeński nie istnieje, a dziecku nie przysługuje domniemanie z art. 62 § 1 k.r.o. pochodzenia od męża matki, co powoduje konieczność unieważnienia aktu małżeństwa i odpowiedniego sprostowania aktu urodzenia dziecka.Rewizja uczestniczki postępowania od tego postanowienia została odrzucona jako wniesiona po terminie.W rewizji nadzwyczajnej Prokurator Generalny PRL zarzucił, że powyższe orzeczenie rażąco narusza prawo oraz interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Łomży.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadny jest zarzut rażącego naruszenia przepisu art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., ponieważ sprawa nie była dostatecznie wyjaśniona dla jej stanowczego rozstrzygnięcia.Zgodnie z art. 30 pkt 1 ustawy z dnia 29.09.1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180) unieważnia się akt stanu cywilnego, który stwierdza zdarzenie niezgodne z prawdą. Stosownie do tego przepisu mógłby być unieważniony akt stanu cywilnego stwierdzający zawarcie związku małżeńskiego, jeżeli związek ten musiałby być uznany za nie istniejący wskutek braku jednej z koniecznych przesłanek jego zawarcia przewidzianych w art. 1 k.r.o. Jednakże należy wziąć pod uwagę, że w rozpatrywanej sprawie związek małżeński zawierany był za granicą, co powoduje konieczność zbadania w pierwszym rzędzie, czy obowiązujące normy kolizyjne nie wyłączają w tym przypadku zastosowania prawa polskiego na rzecz prawa obcego. Taką normę kolizyjną stanowi art. 15 § 1 ustawy z dnia 12.11.1965 r. - Prawo prywatne międzynarodowe, zgodnie z którym forma zawarcia małżeństwa podlega prawu państwa, w którym jest ono zawierane. Zgodnie z tym przepisem właściwość prawa, według którego należy oceniać formę zawarcia małżeństwa, określa się wyłącznie według łącznika miejsca dokonania tej czynności (lex loci celebrationis) bez względu na miejsce zamieszkania i obywatelstwo małżonków. Norma kolizyjna zawarta w art. 15 § 2 p.p.m. jest uregulowaniem posiłkowym w stosunku do § 1 tego przepisu i nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie.Dla dokonania oceny, czy akt małżeństwa wpisany do ksiąg stanu cywilnego w Polsce, stanowiący transkrypcję zagranicznego wyznaniowego aktu małżeństwa, podlega unieważnieniu na podstawie art. 30 pkt 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, konieczne jest zbadanie, stosownie do art. 15 § 1 p.p.m., jakie znaczenie nadaje zawarciu małżeństwa w formie wyznaniowej prawo państwa, w którym to małżeństwo zostało zawarte.Bez wyjaśnienia tej kwestii prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy nie jest możliwe.Prawo Stanów Zjednoczonych AP należy do systemów prawnych uznających równolegle małżeństwa zawarte w formie wyznaniowej i w formie świeckiej, co oznacza, że małżeństwo zawarte w formie wyznaniowej nie mogłoby być z tego w tylko powodu oceniane jako nie istniejące. Jednakże z uwagi na odrębności w prawie poszczególnych stanów niezbędne jest wyjaśnienie, czy zasada taka przyjęta jest w prawie Stanu Illinois, jaką formę zawarcia związku małżeńskiego przewiduje prawo tego stanu, a w szczególności, czy zgodnie z jego prawem forma wyznaniowa zawarcia związku małżeńskiego jest prawnie skuteczna.Wydanie orzeczenia bez wyjaśnienia i rozważenia wskazanych zagadnień stanowi rażące naruszenie także wskazanych przepisów prawa o aktach stanu cywilnego i powoduje konieczność uchylenia tego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania stosownie do art. 422 § 2 k.p.c.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zostanie uzupełniony jej materiał przez stwierdzenie prawa Stanu Illinois w zakresie wyżej wskazanym - w sposób przewidziany w art. 1143 k.p.c.Zasadne są również zarzuty i wnioski rewizji dotyczące orzeczenia o sprostowaniu aktu urodzenia małoletniej Renaty P.Zasadność wniosku o sprostowanie tego aktu rozstrzygnie się po prawidłowym rozstrzygnięciu wniosku o unieważnienie aktu małżeństwa rodziców małoletniej.Konieczne jest jednak wyjaśnienie, że przy wydawaniu orzeczenia o sprostowaniu aktu urodzenia na podstawie art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego należy przestrzegać, by po sprostowaniu treść aktu zawierała wszystkie dane osobowe, wskazane w art. 40 ust. 2 tego prawa - co w rozpoznawanej sprawie zostało rażąco zaniedbane.Upływ terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c. nie przeszkadza uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, ponieważ interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wymaga, by rejestracja aktów stanu cywilnego obywateli dokonywana była prawidłowo, w sposób gwarantujący poszanowanie ich praw.Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie przepisów wyżej powołanych.