III CRN 78/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Bielecki, T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, W. Bryndy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Filomeny C.-W. przeciwko Marianowi W. o zapłatę 34.900 zł na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 26 września 1986 r.:uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego i oddalił rewizję pozwanego Mariana W. od wyroku Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 2 kwietnia 1986 r., nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy) 2.269 zł tytułem wpisu należnego od rewizji nadzwyczajnej. Uzasadnienie faktyczneW powództwie wytoczonym przeciwko Marianowi W. o zasądzenie 34.900 zł z 8% od dnia 1 października 1982 r. Filomena C.-W. przytoczyła, że pozwany był zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz swojego syna z pierwszego małżeństwa Krzysztofa W. W czasie pobytu pozwanego w Czechosłowacji od dnia 1 października 1982 r. do sierpnia 1983 r. alimenty na rzecz syna pozwanego płaciła powódka, nie będąc do tego zobowiązaną. Pozwany domagał się oddalenia powództwa.Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 2 kwietnia 1986 r. zasądził od pozwanego na rzecz powódki dochodzoną kwotę 34.900 zł z 8% od dnia 1 października 1982 r., powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 140 k.r.o. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka uiszczała należności z tytułu alimentów zamiast pozwanego. Małżeństwo stron zostało rozwiązane przez rozwód w dniu 2 maja 1985 r. Wyrokiem z dnia 26 września 1986 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie zmienił wyrok Sądu Rejonowego i powództwo oddalił. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wbrew stanowisku Sądu Rejonowego art. 140 k.r.o. nie ma w sprawie zastosowania, gdyż powódka nie może skutecznie powoływać się na to, że dostarczyła synowi pozwanego środków utrzymania, nie będąc do tego zobowiązaną. Płaciła ona alimenty obciążające jej męża, a pokrywała je z majątku wspólnego. Czyniła to zgodnie z prawem i nie może domagać się, aby pozwany zwrócił jej kwotę, o którą został uszczuplony wspólny majątek.W rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego Prokurator Generalny PRL wnosił o jego uchylenie i oddalenie rewizji pozwanego Mariana W. od wyroku Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 2 kwietnia 1986 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna opiera się na zarzucie rażącego naruszenia art. 140 k.r.o. Wywody przytoczone w rewizji nadzwyczajnej dotyczące wykładni tego przepisu należy uznać za trafne. Prawidłowa wykładnia tego przepisu uzasadnia tezę, według której świadczenie alimentów dokonywane przez współmałżonka z jego wynagrodzenia za pracę na rzecz dziecka tylko drugiego współmałżonka uzasadnia roszczenia regresowe współmałżonka, który świadczył alimenty. Z punktu widzenia swoistych cech roszczeń regresowych najistotniejsze znaczenie ma fakt, że określona osoba dostarczyła drugiemu środków utrzymania lub wychowania, chociaż nie była do tego zobowiązana w żadnej mierze albo była zobowiązana w dalszej kolejności niż osoba, "która powinna była te świadczenia spełnić". Współmałżonek nie jest podmiotem zobowiązanym w tym znaczeniu. Do odmiennych wniosków nie prowadzi przepis art. 144 § 1 k.r.o., który dotyczy innych bardziej swoistych stanów faktycznych niż występujący w sprawie niniejszej. Nie może to rzutować na wykładnię art. 140 k.r.o.Bez uzasadnionych racji Sąd Wojewódzki punktem wyjścia swoich wywodów uczynił przepisy art. 32 § 2 ust. 1 i art. 41 § 1 k.r.o. regulujące stosunki majątkowe między małżonkami. Reżym prawny małżeńskiej wspólności majątkowej nie wyłącza w ostatecznym wyniku rozgraniczenia, które z małżonków jest dłużnikiem w stosunku do osób trzecich. To, że roszczenie o alimenty w stosunku do jednego z małżonków po zawarciu przez nie małżeństwa jest wierzytelnością, która może być realizowana z majątku wspólnego, nie wyłącza aktualności problemu, które z małżonków jest dłużnikiem, i problemu roszczeń regresowych. Słuszne jest w tym przedmiocie stanowisko zajęte w rewizji nadzwyczajnej, że to, iż z mocy art. 41 § 1 k.r.o. egzekucja świadczenia alimentacyjnego syna pozwanego mogła być prowadzona z majątku powódki i pozwanego, nie ma w świetle treści art. 140 k.r.o. znaczenia dla istnienia roszczeń regresowych powódki.Dla przedstawionej wyżej wykładni art. 140 k.r.o. nie jest także pozbawione znaczenia przytoczone w rewizji nadzwyczajnej zapatrywanie odnoszące się do nieco innego stanu faktycznego, wyrażone przez sąd Najwyższy (OSPiKA 1979, z. 1, poz. 3), według którego uznaje się prawo małżonka pozostającego we wspólności majątkowej, który łożąc na utrzymanie i wychowanie wspólnego dziecka przeznaczył swe wynagrodzenie za pracę, do domagania się od współmałżonka zwrotu odpowiedniej części poniesionych na ten cel wydatków.Prawidłowość ustaleń dokonanych przez Sąd Rejonowy i poprawne zastosowanie art. 140 k.r.o. - przy błędności wykładni dokonanej przez Sąd Wojewódzki - uzasadnia orzeczenie w sposób zawarty w sentencji niniejszego wyroku.