I ZO 3/24

I ZO 3/24 POSTANOWIENIE Dnia 29 maja 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Wojciechowski (przewodniczący) SSN Tomasz Demendecki (sprawozdawca) SSN Maria Szczepaniec w sprawie prokuratora X. Y., na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 29 maja 2025 r. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, w kwestii pisma sygnalizacyjnego J. N. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt II DO 92/20 postanowił: stwierdzić niedopuszczalność wznowienia z urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt II DO 92/20 Tomasz Demendecki Paweł Wojciechowski Maria Szczepaniec UZASADNIENIE Uchwałą z dnia 20 listopada 2018 r., sygn. akt […] Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym, w związku z wniesionym przez adwokata B. S. – pełnomocnika J. N., subsydiarnym aktem oskarżenia, odmówił zezwolenia na pociągnięcie prokuratora Prokuratury Rejonowej […] w P. X. Y. do odpowiedzialności karnej za to, że: w nieustalonym dniu w okresie od września 2015 r. do grudnia 2015 r. działając wspólnie i w porozumieniu z byłym komendantem Komisariatu Policji w C. D. W. przekroczył swoje uprawnienia jako funkcjonariusz publiczny poprzez usunięcie z akt sprawy o sygn. […] Prokuratury Rejonowej […] dokumentów w postaci co najmniej trzech protokołów przesłuchania lub notatek urzędowych z I ZO 3/24 2 rozpytania K. S. i dwóch protokołów przesłuchań lub notatek urzędowych z rozpytania M. Z. przed przekazaniem akt tej sprawy do Sądu Rejonowego […] w P. celem rozpoznania zażalenia J. N., czym działał na jego szkodę, tj. o przestępstwo określone w art. 231 § 1 k.k. i art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Zażalenie na powyższą uchwałę wniósł pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego, zaskarżając ją w całości. Uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt I DO 20/19, utrzymano w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, kosztami postępowania odwoławczego obciążając Skarb Państwa. Wnioskiem z dnia 29 lipca 2020 r. J. N. skierował do Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej pismo sygnalizujące konieczność wznowienia postępowania w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie prokuratora X. Y. do odpowiedzialności karnej z urzędu, tj. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt II DO 92/20, wniosek J. N. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocną uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2019 roku o sygn. akt I DO 20/19 w przedmiocie wyrażenia zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej prokuratora X. Y. pozostawiono bez rozpoznania. Wnioskiem z dnia 18 lutego 2021 r. J. N. skierował do Pierwszej Prezes Sądu Najwyższego ponowne pismo sygnalizujące konieczność wznowienia z urzędu postępowania w sprawie o sygn. akt I DO 20/19. Wskazał na konieczność wznowienia z urzędu, na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., postępowania w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie prokuratora X. Y. do odpowiedzialności karnej, zakończonego prawomocną uchwałą Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2019 r. Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt II DO 15/21, na podstawie art. 545 § 3 k.p.k. w zw. z art. 171 pkt 1 ustawy Prawo o prokuraturze odmówiono przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. N., wnosząc o wznowienie postępowania prowadzonego pod sygn. akt I DO 20/19. I ZO 3/24 3 Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II DO 21/21, zażalenie J. N. na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2021 roku, sygn. akt II DO 15/21, w przedmiocie odmowy przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania, pozostawiono bez rozpoznania. W dniu 5 stycznia 2024 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) J. N. złożył pismo stanowiące „nawiązanie do wniosku/pisma sygnalizacyjnego z dnia 29 lipca 2020 roku, wskazującego na konieczność wznowienia z urzędu postępowania I DO 20/19 w przedmiocie wyrażenia zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej prokuratora X. Y.” stwierdzając, że „Sąd Najwyższy pozostaje w zwłoce z jego rozpoznaniem, jako że rzekome postanowienie z 11 grudnia 2020 roku w sprawie zarejestrowanej pod sygnaturą II DO 92/20 nie zostało wydane przez prawidłowo obsadzony sąd”. Pismem z dnia 11 stycznia 2024 r., stanowiącym uzupełnienie uprzedniej sygnalizacji, wnioskujący podtrzymał swoje stanowisko. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, iż merytoryczna zawartość wniosku wskazuje na żądanie wznowienia postępowania przed Sądem Najwyższym poprzez sygnalizację zaistnienia uchybienia o randze bezwzględnej, tj. określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., polegającego na nienależytej obsadzie sądu. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, iż wznowienie postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k., w związku z ujawnieniem się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może nastąpić tylko z urzędu, a nie na wniosek strony (zob. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW 2005, z. 6, poz. 48, zob. także: T. Grzegorczyk: Wybrane zagadnienia najnowszej nowelizacji karnej, Państwo i Prawo 2003, z. 8, s. 15; tenże: Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Wydanie III, Kraków 2003, s. 1352; S. Zabłocki: Nowe i nie całkiem nowe wznowienie, Palestra 2003 nr 9-10, s. 92; tenże (w:) Z. Gostyński (red.): Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom III, wydanie II zmienione, Warszawa 2004, s. 689, D. Drajewicz, Kodeks postępowania karnego, Komentarz 2020, Legalis). I ZO 3/24 4 Mając powyższe na uwadze, żądanie w tym przedmiocie należało zakwalifikować zatem jako sygnalizację w trybie art. 9 § 2 k.p.k. Zważyć następnie należy, iż sygnalizacja wnioskodawcy w sposób jednoznaczny sprowadza się do wskazania na ujawnienie się uchybienia stanowiącego tzw. bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w sprawie zakończonej postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt II DO 92/20, jako że autor wniosku podnosi nienależytą obsadę sądu w tejże właśnie sprawie, przyjmując przy tym, że w konsekwencji nie doszło do rozpoznania jego uprzedniego wniosku o wznowienie postępowania prowadzonego pod sygn. akt I DO 20/19, tj. w przedmiocie wyrażenia zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej prokuratora X. Y. Powyższa inicjatywa sygnalizującego nie mogła przynieść oczekiwanego przezeń rezultatu. Należy bowiem podzielić trafny pogląd, który od lat prezentowany jest w orzecznictwie, że nie jest możliwe wznowienie, zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu, samego postępowania o wznowienie, zakończonego uprzednio prawomocnym orzeczeniem sądu o oddaleniu wniosku strony lub orzeczeniem o braku podstaw do wznowienia ex officio (zob. postanowienia SN: z 20 maja 2010 r., V KO 47/10: z 8 lutego 2011 r., III KO 99/10; z 9 lipca 2013 r., II KO 17/13; z 26 sierpnia 2015 r., IV KZ 50/15; z 24 marca 2021 r., I KO 10/21; z 7 marca 2023 r., III KO 96/22; z 23 marca 2023 r., I KZP 17/22). Wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia służącym do wzruszenia prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie sądowe niezależnie od tego, czy jest ono inicjowane na wniosek strony, czy też z urzędu. Wprawdzie art. 542 § 3 k.p.k. nie precyzuje jaki rodzaj postępowania podlega wznowieniu z uwagi na ujawnienie się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., niemniej jednak uregulowania tego nie sposób odczytywać w oderwaniu od wcześniejszych przepisów rozdziału 56 k.p.k. Tymczasem w art. 540 k.p.k., art. 540a k.p.k. i art. 540b k.p.k. jest mowa właśnie o wznowieniu „postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem". Oczywistym jest, że do wznowienia postępowania z urzędu może dojść jedynie wówczas, gdy w ogóle wchodzi w grę wznowienie postępowania, a nie w szerszym zakresie. Jak zatem słusznie zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z 23 marca 2023 r. (I I ZO 3/24 5 KZP 17/22), skoro w świetle art. 540 § 1 k.p.k. wznowienie dotyczy „postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem", to wszelkie podstawy wznowieniowe, w tym i określone w art. 542 § 3 k.p.k., dotyczyć mogą wyłącznie takiego postępowania. Wskazać należy, iż „postępowaniem sądowym zakończonym prawomocnym orzeczeniem" w rozumieniu uprzednio powołanych przepisów jest postępowanie w przedmiocie procesu, a zatem dotyczące odpowiedzialności prawnej oskarżonego lub obwinionego, w tym dopuszczalności procedowania w tej materii, a także postępowanie uboczne, które nie jest związane z zasadniczym nurtem procesu, ale ma charakter autonomiczny (zob. postanowienia SN: z 29 stycznia 2008 r., IV KO 118/07; z 28 listopada 2013 r., IV KO 75/13; z 13 sierpnia 2014 r., III KZ 44/14; z 22 stycznia 2015 r., III KO 95/14; z 14 listopada 2014 r., III KZ 87/14, OSNKW 2015, nr 4, poz. 32; z 28 sierpnia 2019 r., I KZ 2/19). Charakteru takiego co do zasady nie ma postępowanie wznowieniowe. Jeśli bowiem sąd oddala wniosek o wznowienie postępowania, bądź stwierdza brak podstaw do takiego postąpienia z urzędu, to w żadnym zakresie nie wkracza w sferę, w której orzeczenie kończące postępowanie korzysta już z powagi rzeczy osądzonej. Inaczej przedstawia się sytuacja wówczas, gdy Sąd Najwyższy, po wznowieniu prawomocnie zakończonego postępowania wydaje orzeczenie następcze, rozstrzygając merytorycznie o przedmiocie procesu, a zatem zgodnie z art. 547 § 3 k.p.k. umarza postępowanie lub uniewinnia oskarżonego z uwagi na oczywistą niesłuszność skazania. Wówczas orzeczenie to jako rozstrzygające prawomocnie w przedmiocie odpowiedzialności karnej oskarżonego (vide art. 547 § 4 k.p.k.) może podlegać wznowieniu. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zaistniała, albowiem sygnalizacja dotyczyła postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt II DO 92/20, pozostawiającym wniosek J. N. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocną uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2019 roku o sygn. akt I DO 20/19 bez rozpoznania. Z tych też względów, a także podzielając pozostałą argumentację przedstawioną w przywołanych wyżej judykatach, będącą wyrazem wieloletniego i utrwalonego dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego, wniosek sygnalizacyjny I ZO 3/24 6 należało uznać za niedopuszczalny, co wykluczało możliwość merytorycznego badania zaistnienia wskazywanych uchybień z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. W niniejszej zatem sprawie można byłoby poprzestać jedynie na pisemnym poinformowaniu J. N. o braku podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego z urzędu, jednakże za celowe uznano podjęcie decyzji o braku prawnych podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego z urzędu w formie niezaskarżalnego postanowienia. Mając na względzie powyższe, postanowiono jak na wstępie. [M. T.] [r.g.] Tomasz Demendecki Paweł Wojciechowski Maria Szczepaniec