I ZO 95/23

I ZO 95/23 POSTANOWIENIE Dnia 15 grudnia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek w sprawie M. F. - sędziego Sądu Okręgowego w K. obwinionego o przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.2023, poz. 217), dalej: u.s.p. po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 13 grudnia 2023 r. wniosku Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w […] o rozważenie wyznaczenia sądu dyscyplinarnego do rozpoznania sprawy dyscyplinarnej na podstawie art. 110 § 3 u.s.p. postanowił: wniosku nie uwzględnić. UZASADNIENIE Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w […] pismem z dnia 29 sierpnia 2023 r. wniósł o rozważenie wyznaczenia właściwego sądu dyscyplinarnego do rozpoznania w pierwszej instancji sprawy sędziego Sądu Okręgowego w K. – M. F., któremu zostały przedstawione zarzuty przewinień dyscyplinarnych z art. 107 § 1 pkt 5 u.s.p. Wskazał, że wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej dotyczący sędziego M. F. został skierowany do Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w […], podczas gdy stosownie do treści art. 110 § 3 u.s.p. Sąd ten nie jest właściwy do rozpoznania sprawy, zaś Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych, pomimo zwrócenia mu I ZO 95/23 2 akt niniejszego postępowania celem dokonania wymaganej przez ustawę czynności procesowej, czynności tej nie zrealizował. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek nie mógł zostać uwzględniony ze względu na treść art. 110 § 3 u.s.p., przy czym należy podkreślić, że pozbawione podstaw prawnych jest stanowisko Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego, znajdujące się w piśmie z 18 sierpnia 2023 r. skierowanym do Sądu Dyscyplinarnego, jakoby Sąd ten mógł skorzystać z uregulowania zawartego w art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 k.p.k. Należy dostrzec, że kwestia sądu właściwego do rozpoznania sprawy dyscyplinarnej sędziego sądu powszechnego unormowana została w art. 110 u.s.p. Zgodnie z treścią § 3 tego przepisu, jeżeli sprawa dyscyplinarna dotyczy sędziego sądu apelacyjnego albo sędziego sądu okręgowego, do rozpoznania sprawy dyscyplinarnej właściwy jest sąd dyscyplinarny wyznaczony na wniosek rzecznika dyscyplinarnego, przez Sąd Najwyższy – Izbę Odpowiedzialności Zawodowej, spośród sądów dyscyplinarnych właściwych dla obszarów apelacji sąsiadujących z obszarem apelacji, w którym znajduje się sąd, w którym pełni służbę sędzia objęty postępowaniem. Oczywiste jest więc w świetle powołanego uregulowania, że Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w […] nie jest właściwy do rozpoznania sprawy sędziego Sądu Okręgowego w K. Równie oczywiste jest także to, że wskazany Sąd Dyscyplinarny nie ma podstaw do skorzystania z sugerowanego przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego art. 35 § 1 k.p.k., gdyż jak dotąd właściwość Sądu Dyscyplinarnego do rozpoznania niniejszej sprawy nie została ustalona, a może do tego dojść, w świetle art. 110 § 3 u.s.p. i art. 114 § 7 u.s.p., wyłącznie na skutek postanowienia Sądu Najwyższego, wydanego po rozpoznaniu wniosku rzecznika dyscyplinarnego. Inaczej rzecz ujmując, stosownie do regulacji zawartych w art. 110 § 3 u.s.p. i art. 114 § 7 u.s.p., określenie właściwości miejscowej Sądu Dyscyplinarnego w sytuacji, gdy sprawa dyscyplinarna dotyczy sędziego sądu apelacyjnego albo sędziego sądu okręgowego, może mieć miejsce wyłącznie z inicjatywy rzecznika dyscyplinarnego, a póki inicjatywa ta nie została podjęta nie istnieje sąd dyscyplinarny, któremu zgodnie z treścią art. 35 § 1 k.p.k. w I ZO 95/23 3 zw. z art. 128 k.p.k. można by sprawę przekazać. Nie ma zatem znaczenia to, czy rzecznik dyscyplinarny jest czy już nie jest dominus litis postępowania dyscyplinarnego, gdyż jego obowiązek ustawowy nie wygasa z chwilą skierowania sprawy do niewłaściwego miejscowo sądu dyscyplinarnego; jedynie realizacja tego obowiązku może doprowadzić do ustalenia właściwego sądu dyscyplinarnego. Uwzględniając powyższe założenie trzeba zatem wskazać, że stwierdzając swój błąd w rozważanym zakresie, wynikający z zaniechania zastosowania art. 114 § 7 u.s.p., rzecznik dyscyplinarny powinien dokonać wynikającej z tego przepisu czynności procesowej, a dopiero po wskazaniu właściwego Sądu Dyscyplinarnego przez Sąd Najwyższy, Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w […], mógłby zastosować sugerowany przez rzecznika przepis art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 k.p.k. Skoro niestety dotąd nie doszło do realizacji czynności przewidzianej w art. 114 § 7 u.s.p., przy wyraźnie wyrażonym stanowisku przez rzecznika, że nie będzie ona podjęta, należy zwrócić uwagę Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w […] na możliwość zastosowanie odpowiednich regulacji postępowania karnego, które pozwoliłyby na usunięcie zaistniałych dotąd w sprawie wadliwości. Jak wynika z treści art. 128 k.p.k. w sprawach nieuregulowanych w u.s.p. w zakresie postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy części ogólnej Kodeksu karnego oraz przepisy Kodeksu postępowania karnego, z wyłączeniem art. 344a i art. 396a, z uwzględnieniem odrębności wynikających z charakteru postępowania dyscyplinarnego. Skoro nie zostało wykluczone stosowanie art. 337 § 1 k.p.k., należy stwierdzić, że z mocy art. 128 k.p.k. znajduje on zastosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym, czego zresztą nie sposób kwestionować, zważywszy na kategorię braków formalnych, o których w przepisie tym mowa i sposobie postępowania z nimi. Wprawdzie w art. 114 § 8 zdanie drugie u.s.p., jako wymogi formalne wniosku zostały określone jedynie: dokładne określenie czynu, który jest przedmiotem postępowania, wykaz dowodów uzasadniających wniosek oraz uzasadnienie, to ze zdania pierwszego wynika, że wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej może być złożony do sądu dyscyplinarnego wyznaczonego zgodnie z § 7, a więc wskazanego przez Sąd Najwyższy Izbę Odpowiedzialności Zawodowej, na wniosek rzecznika I ZO 95/23 4 dyscyplinarnego. Zestawiając wymóg z art. 114 § 7 i 8 u.s.p. z treścią art. 332 § 1 pkt 5 k.p.k. nie ulega wątpliwości, że wskazanie właściwego sądu dyscyplinarnego jest także jednym z wymogów formalnych wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej, a wniosek taki podlega kontroli przez pryzmat prawidłowości tego wskazania. Nie chodzi przy tym o wskazanie jakiegokolwiek sądu dyscyplinarnego, ale obiektywnie właściwego do rozpoznania konkretnej sprawy dyscyplinarnej. Skoro sąd ten został wyraźnie określony w art. 114 § 7 i 8 u.s.p., formalny wymóg pisma procesowego – wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej spełnia jedynie wskazanie sądu dyscyplinarnego wynikającego z pozytywnej decyzji Sądu Najwyższego Izby Odpowiedzialności Zawodowej, podjętej na wniosek rzecznika dyscyplinarnego w przewidzianym ustawowo trybie. W tym stanie rzeczy Prezes Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w […] powinien na podstawie art. 337 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. zwrócić Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej sędziego M. F. celem usunięcia w terminie 7 dni braku formalnego tego wniosku poprzez zawarcie w nim określenia sądu dyscyplinarnego według obowiązujących przepisów, z odpowiednimi konsekwencjami wynikającymi ze wskazanej regulacji. W razie usunięcia braku w wyznaczonym terminie będzie dopiero możliwe zastosowanie przez Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w […] art. 35 § 1 k.p.k. Zważywszy na instrukcyjny charakter terminu z art. 337 § 1 k.p.k. możliwe jest także wskazanie sądu właściwego do rozpoznania sprawy po jego upływie, jednakże gdyby do tego wskazania nie dochodziło w rozsądnym czasie, możliwe jest umorzenie postępowania dyscyplinarnego przez sąd dyscyplinarny z uwagi na brak skargi uprawnionego oskarżyciela (zob. np. uchwałę Sądu Najwyższego z 31 sierpnia 1994 r., I KZP 19/94, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 12 września 2018 r., II KK 37/18, B. Szyprowski, Kontrola warunków formalnych aktu oskarżenia w kodeksie postępowania karnego, PiP 1999, nr 12, s. 86 - 87 ). Taka decyzja procesowa na etapie postępowania sądowego podejmowana jest w obliczu istnienia przeszkody do rozpoznania sprawy, która należy do negatywnych przesłanek procesu (art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.) ale ma charakter usuwalny, a więc jej prawomocne stwierdzenie nie zamyka możliwości ponownego I ZO 95/23 5 skierowania przez rzecznika dyscyplinarnego wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej spełniającego ustawowe wymogi, a także do właściwego sądu dyscyplinarnego. Odnotowania wymaga wszakże fakt, że dopiero skutkiem prawomocnej decyzji o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego jest ustanie zawisłości sprawy przed sądem dyscyplinarnym. Należy jednocześnie stwierdzić, że w postępowaniu dyscyplinarnym brak wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej polegający na braku wskazania sądu właściwego do rozpoznania sprawy po przeprowadzeniu postępowania z art. 114 § 7 u.s.p. jest brakiem tej wagi, że jego istnienie uniemożliwia rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy (zob. zob. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2014, s.1183). W realiach postępowania dyscyplinarnego sędziów, w sytuacji określonej w art. 110 § 3 u.s.p. brak wskazania sądu właściwego po przeprowadzeniu procedury przewidzianej w art. 114 § 7 u.s.p. oznacza natomiast niemożność rozpoznania sprawy dyscyplinarnej w ogóle. Brak taki musi być więc bezwzględnie usunięty w przewidziany procesowo sposób, który został wyżej opisany. Z tych względów należało orzec jak w sentencji. [M. T.] [ms]