I PR 12/83

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 1983 r. sprawy z wniosku Grzegorza G. przeciwko Urzędowi Wojewódzkiemu w Poznaniu o sześciomiesięczną odprawę na skutek odwołania strony prawnej od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Poznaniu z dnie 2 września 1982 r. - zmienił pkt 2 zaskarżonego orzeczenia i oddalił wniosek Grzegorza G. o wypłacenie mu sześciomiesięcznej odprawy.Uzasadnienie faktyczneJest niesporne, że wnioskodawca - z wykształcenia prawnik, a z zawodu dziennikarz - od lutego 1981 r., był etatowym pracownikiem NSZZ "Solidarność" w Zarządzie Regionu Wielkopolska Pismem z dnia 12 lutego 1982 r., Pełnomocnik Wojewody Poznańskiego do spraw Zarządu Regionu Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" w Poznaniu wypowiedział wnioskodawcy umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31 marca 1982 r.Uwzględniając żądanie wnioskodawcy Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w Poznaniu w dniu 1 września 1982 r. Wydała orzeczenie następującej treści:1)zasądza wypłacenie przez Wojewodę Poznańskiego aa rzecz wnioskodawcy Grzegorza G. ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w roku 1982;2)zasądza wypłacenie przez Wojewodę Poznańskiego na rzecz wnioskodawcy Grzegorza G. 6-miesięcznego przeciętnego ostatnio pobieranego wynagrodzenia zgodnie z uchwałą Nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M. P. 1981 r. Nr 21 poz. 195).Zdaniem Terenowej Komisji Odwoławczej roszczenia wnioskodawcy o przyznanie świadczenia wynikające z uchwały Nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. zasługują na uwzględnienie, gdyż na skutek zawieszenia działalności związków zawodowych stanowisko pracy wnioskodawcy uległo likwidacji, a wnioskodawca nie otrzymał propozycji pracy w wykonywanym lub pokrewnym zawodzie, a przy tym wnioskodawca gotów jest złożyć oświadczenie, iż rezygnuje w okresie 6 miesięcy uzyskania takich propozycji w trybie pośrednictwa pracy.W odwołaniu strona pozwana domagała się uchylenia punktu 2 orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej dotyczącego wypłacenia wnioskodawcy 6-miesięcznej odprawy w trybie uchwały Nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r.W związku z tym odwołaniem Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 14 października 1982 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące pytanie prawne:"Czy pracownikowi byłego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność", z którym stosunek pracy został rozwiązany w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zarządcę majątku t powodu likwidacji stanowiska, albo zmniejszenia stanu zatrudnienia w określonej grupie pracowników, przysługuje przewidziana w § 6 uchwały Nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M. P. 1981 r. Nr 21 poz. 195) odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia za pracę?".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W dniu 23 października 1982 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 października 1982 r. III PZP 45/82 (OSNCP 1983/2-3 poz. 20) następującej treści:"Przepisy § 5 i 6 uchwały Nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M. P. 1981 r. Nr 21 poz. 195) nie stwarzają dla pracowników uspołecznionych, ale niepaństwowych zakładów pracy - praw podmiotowych do uzyskania od tych nakładów świadczeń przewidzianych w powołanych na wstępie przepisach".W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił m.in., że uchwała Nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę na charakter tzw. "samoistnej" uchwały Rady Ministrów. Samoistne uchwały Rad Ministrów zaś jako należące do tzw. aktów prawotwórczych kierownictwa wewnętrznego mogą wiązać jedynie tych adresatów, którzy są organizacyjnie podporządkowani organowi wydającemu dany akt.Jednostki organizacyjne związków zawodowych - nie wyłączając Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" - nigdy nie pozostawały w organizacyjnym podporządkowaniu Rady Ministrów. Podporządkowaniu takiemu nie podlegają też jednostki organizacyjne aktualnie działających związków zawodowych. Podlegały one i podlegają nadal tylko powszechnie obowiązującemu porządkowi prawnemu i tylko w granicach tego porządku mogą być adresatami nakładanych na nie obowiązków. Uchwała Nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. nie stworzyła więc dla wnioskodawcy - jako etatowego pracownika NSZZ "Solidarność" w Zarządzie Regionu Wielkopolska prawa podmiotowego, z którego mógłby, skutecznie wyprowadzić swoje roszczenia o wypłatę odprawy, o której mowa w § 6 tej uchwały. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje również jakichkolwiek podstaw do wniosku, że właściwe organy Związku Zawodowego "Solidarność", uprawnione do kształtowania praw i obowiązków swoich pracowników, przed zawieszeniem działalności tego Związku, podjęły decyzje wprowadzające świadczenia, o jakich mowa w § 6 uchwały Nr 169 Rady Ministrów, w sferę uprawnień swoich pracowników. Zauważyć przy tym należy, że wnioskodawca w okresie od lutego 1981 r. do dnia 31 sierpnia 1982 r. był pracownikiem Związku Zawodowego "Solidarność", a nie Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu. Wprawdzie umowa o pracę została wnioskodawcy wypowiedziana przez Pełnomocnika Wojewody Poznańskiego do spraw Zarządu Regionu Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" działającego na podstawie szczególnych uprawnień, związanych z zawieszeniem działalności tego Związku, okoliczność ta nie zmieniła jednak charakteru zatrudnienia wnioskodawcy. Do końca swego zatrudnienia, tj. do dnia 31 sierpnia 1982 r., był on pracownikiem wprawdzie uspołecznionego, ale nie państwowego zakładu pracy (związku zawodowego). Ten zaś zakład pracy do końca swego istnienia nie podlegał organizacyjnemu podporządkowaniu Rady Ministrów.Odmiennych wniosków nie usprawiedliwia przepis § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1982 r. w sprawie tymczasowego zarządu majątkiem byłych związków zawodowych (Dz. U. z 1982 r. Nr 34, poz. 226). Dziennik Ustaw Nr 34 nosi datę 18 października 1982 r., przepis § 7 powołanego rozporządzenia stanowi zaś, co następuje: "Zarządcy majątku uregulują stosunki pracy t pracownikami zatrudnionymi w dniu wejścia w życie rozporządzenia zapewniając im świadczenia określone w przepisach w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę".Przepis ten nie ma w stosunku do wnioskodawcy zastosowania przede wszystkim z uwagi na to, że w dniu wejścia w życie cyt. rozporządzenia, tj. w dniu 18 października 1982 r. wnioskodawca nie był już ani pracownikiem NSZZ "Solidarność", ani żadnego innego związku zawodowego.W sytuacji takiej udzielanie odpowiedzi na przedstawiane Sądowi Najwyższemu pytanie okazuje się bezprzedmiotowe.Sąd Najwyższy przyjął przeto sprawę - na podstawie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1974 r. Nr 39, poz. 231 z późn. zm.) do rozpoznania i w oparciu o przepis art. 62 tejże ustawy orzekł jak w sentencji.