I PRN 67/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Jachczyk. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), A. Grymaszewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Zbigniewa K. przeciwko Fabryce Maszyn Elektrycznych "Apena" w B. o odprawę sześciomiesięczną na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 13 sierpnia 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok i zmieniając orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Fabryce Aparatów Elektrycznych "Apena" w B. z dnia 28 czerwca 1982 r. wniosek oddalił.Uzasadnienie faktyczneJest niesporne, ze wnioskodawca, ur. dnia 29.III.1951 r., był zatrudniony w pozwanej Fabryce od dnia 7.X.1980 r. do dnia 6.V.1982 r., początkowo jako monter, a od dnia 30.XI.1981 r. jako monter-ślusarz.W okresie od dnia 17.XI.1981 r. do dnia 6.V.1982 r. wnioskodawca pracował w Oddziale P-240, poprzednio zaś pracował w Oddziale P-420. W dniu 26.IV.1982 r. wnioskodawca skierował do dyrekcji pozwanej Fabryki 2 pisma następującej treści:1. "W związku z ubieganiem się o zezwolenie na prowadzenie działalności handlowej na własny rachunek proszę o rozwiązanie umowy o pracę na zasadzie porozumienia stron z dniem 30 kwietnia 1982 r. (podstawa - uchwała nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę)".2. "Proszę o wypłacenie mi odprawy w wysokości 6-miesięcznego przeciętnego wynagrodzenia pobieranego przeze mnie w związku z przejściem do działalności handlowej na własny rachunek (§ 6 ust. 1 pkt 2 uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę - M.P. Nr 21, poz. 195). Powyższą odprawę chcę zużyć na uruchomienie sklepu branży zoologicznej".Na pisma te pozwana Fabryka w dniu 5.V.1982 r. udzieliła następującej odpowiedzi.1. "W odpowiedzi na pismo Obywatela z dnia 26.IV.1982 r. informujemy, że wyrażamy zgodę na rozwiązanie umowy o pracę z dniem 6.V.1982 r. na zasadzie porozumienia stron. Jednocześnie donosimy, że rozwiązanie umowy na zasadzie porozumienia stron w tym przypadku nie ma związku z uchwałą Rady Ministrów nr 169 z dnia 17 sierpnia 1981 r.2. W załatwieniu pisma Obywatela z dnia 26.IV.1982 r. w sprawie odprawy 6-miesięcznej informujemy, że ze względu na niespełnienie warunków przewidzianych w § 6 w związku z § 1 uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. odprawa taka Obywatelowi nie przysługuje. Od decyzji niniejszej przysługuje Obywatelowi prawo wniesienia odwołania do Zakładowej Komisji Rozjemczej".Wnioskodawca odwołał się, żądając zasądzenia na jego rzecz 6-miesięcznej odprawy.Zakładowa Komisja Rozjemcza przy Fabryce Aparatów Elektrycznych "Ema - Apena" w dniu 28.VI.1982 r. wydała orzeczenie nr 6/82 następującej treści:"Zasądza się na rzecz Obywatela Zbigniewa K. kwotę 6-miesięcznego wynagrodzenia ostatnio pobieranego (przeciętnego) od FAE «Apena» wraz z 8% odsetkami naliczonymi od dnia 6.V.1982 r., tj. od dnia rozwiązania stosunku pracy z FAE «Apena». Kwotę tę należy obliczyć i wypłacić zgodnie z obowiązującymi przepisami".Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 13.VIII.1982 r. oddalił odwołanie pozwanej Fabryki od orzeczenia Komisji, wskazując w uzasadnieniu, co następuje: "Spełnione są warunki do wypłacenia wnioskodawcy 6-miesięcznej odprawy, albowiem wnioskodawca, rezygnując z zatrudnienia w uspołecznionym zakładzie pracy, oświadczył swój zamiar podjęcia pracy na własny rachunek, rozwiązanie zaś umowy o pracę ze stroną pozwaną nastąpiło jako dalszy skutek rzeczywistego zmniejszenia zatrudnienia w zespole pracowników Oddziału P-420, które miało miejsce w listopadzie 1981 r. Wprawdzie między tym ograniczeniem stanu zatrudnienia a podjęciem decyzji o rozwiązaniu umowy o pracę wnioskodawca przez 5 miesięcy pracował w innym Oddziale u strony pozwanej, jednak jest oczywiste, iż nie mógł niezwłocznie podjąć decyzji o podjęciu pracy na własny rachunek, co musi trwać przez czas dłuższy, choćby z uwagi na załatwienie niezbędnych formalności. Rozwiązanie umowy o pracę, które nastąpiło w maju 1982 r. było skutkiem reorganizacji dokonanej w roku 1981, a więc wyczerpuje dyspozycję zawartą w § 1 pkt 2 uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195 ze zm.). Wobec powyższego na mocy powołanego przepisu do wnioskodawcy stosują się dalsze przepisy uchwały, w tym m.in. § 6 ust. 1 pkt 2 stanowiący o uprawnieniu do odprawy 6-miesięcznej, jeżeli pracownik zrezygnował z pracy w uspołecznionych zakładach pracy w celu podjęcia pracy w celach zarobkowych na własny rachunek, m.in. działalności handlowej (§ 9 ust. 1 uchwały)".W rewizji nadzwyczajnej, wniesionej do Sądu Najwyższego dnia 18.IV.1983 r., Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych domaga się uchylenia wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającego ten wyrok orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej i oddalenia wniosku Zbigniewa K. o odprawę 6-miesięczną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizji nadzwyczajnej nie można odmówić słuszności. Ze wstępnego zdania uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195 ze zm.) wynika, że uchwała ta została wydana w celu przyznania dodatkowych świadczeń pracownikom zmieniającym pracę z powodu zmiany w strukturze zatrudnienia. Po myśli § 1 tej uchwały (w jej pierwotnym brzmieniu) "przepisy uchwały stosuje się do pracowników uspołecznionych zakładów pracy, z którymi rozwiązano stosunek pracy na mocy porozumienia stron albo w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy z powodu: 1) likwidacji stanowiska pracy albo 2) zmniejszenia stanu zatrudnienia w grupie zawodowej, w której zatrudniony był pracownik".Oczywiście, wchodzić może w rachubę tylko rozwiązanie umowy o pracę w czasie obowiązywania tej uchwały, a przy tym przewidziany w uchwale nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195) warunek rozwiązania umowy o pracę "z powodu zmian w strukturze zatrudnienia" powinien być zrealizowany w dacie rozwiązania umowy o pracę, a nie w jakiejkolwiek innej dacie, choćby w tej innej dacie mogło dojść (ale w rzeczywistości nie doszło) do rozwiązania umowy o pracę.Dla oceny więc uprawnień wnioskodawcy do 6-miesięcznej odprawy nie ma znaczenia okoliczność, dlaczego w listopadzie 1981 r. wnioskodawca został "przesunięty" z Oddziału P-420 do Oddziału P-240. Nawet jeśliby "przesunięcie" to związane było ze zmianami w strukturze zatrudnienia, nie zrodziło ono dla wnioskodawcy uprawnień do 6-miesięcznej odprawy, skoro wnioskodawca wyraził na nie zgodę i w okresie od listopada 1982 r. do maja 1983 r. kontynuował pracę w pozwanej Fabryce na stanowisku zgodnym z jego kwalifikacjami zawodowymi.Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że w maju 1982 r. nie było w Oddziale P-240 zmian w strukturze zatrudnienia, wymagających pozbawienia wnioskodawcy pracy na zajmowanym przezeń w tym Oddziale i w tym czasie stanowisku pracy. Pozwana Fabryka nie była zainteresowana w doprowadzeniu do ustania stosunku pracy wiążącego ją z wnioskodawcą. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło wyłącznie z inicjatywy wnioskodawcy i na jego wniosek, przy czym treść skierowanych do wnioskodawcy w dniu 5.V.1982 r. dwóch pism, stanowiących odpowiedź na prośbę wnioskodawcy o rozwiązanie z nim umowy o pracę i wypłatę 6-miesięcznej odprawy, nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przewidziane w uchwale nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1982 r. okoliczności w tym czasie nie wchodziły w rachubę. W sytuacji takiej nie było i nie ma podstaw do przyznania wnioskodawcy 6-miesięcznej odprawy, o jakiej mowa w § 6 tej uchwały.Również pod rządami uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195 ze zm.) możliwe jest rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia stron w "zwykłym" trybie, nie wywołującym skutków przewidzianych w uchwale, jeżeli dzieje się to nie na skutek zmian w strukturze zatrudnienia. Z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że taka właśnie sytuacja występowała w dacie rozwiązania z wnioskodawcą umowy o pracę w drodze porozumienia stron (6.V.1982 r.). Pozwana Fabryka więc nie miała obowiązku wypłacenia wnioskodawcy spornej odprawy. Ponieważ nałożenie zaskarżonymi orzeczeniami takiego obowiązku na pozwaną Fabrykę w sposób rażący narusza wymogi prawa, w szczególności przepisy uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. i zarazem interes PRL wymagający rozważnego, mającego podstawę prawną, szafowania społecznymi środkami finansowymi, w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 277 § 1 k.p. należało orzec jak w sentencji.