III PZP 21/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Dębicka, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Tadeusza H. przeciwko Rejonowemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w O. o dodatek wyrównawczy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 14 maja 1982 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 23 marca 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy świadczenia przewidziane przepisami uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195) przysługują pracownikowi, któremu wypowiedziano umowę o pracę przed wejściem w życie uchwały, w przypadku gdy likwidacja zajmowanego przez niego stanowiska nastąpiła w związku z przygotowaniem do reformy gospodarczej?"postanowił odmówić udzielenia odpowiedzi.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca pracował jako zastępca kierownika zakładu pozwanego Przedsiębiorstwa. Z dniem 1.V.1981 r. wypowiedziano mu warunki pracy i płacy oraz zaproponowano stanowisko starszego majstra do spraw mostowych. Po upływie okresu wypowiedzenia z dniem 1.VIII.1981 r. wnioskodawca podjął pracę na zaproponowanym mu stanowisku w tym samym zakładzie, lecz z wynagrodzeniem niższym. Ze względu na otrzymanie niższego wynagrodzenia wystąpił o zasądzenie na jego rzecz dodatku wyrównawczego w kwocie po 2.000 zł miesięcznie za okres od sierpnia do grudnia 1981 r.Zakładowa Komisja Rozjemcza oddaliła wniosek, uzasadniając to tym, że dodatek wyrównawczy nie przysługuje wnioskodawcy, gdyż wypowiedzenie zmieniające nastąpiło przed wejściem w życie uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195).Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu, rozpoznając sprawę na skutek odwołania wnioskodawcy, powziął wątpliwość, którą przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w sformułowanym w sentencji zagadnieniu prawnym (art. 66 ustawy o o.s.p. i u.s.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadniczym zagadnieniem nasuwającym się na tle stanu faktycznego sprawy jest stosowanie uchwały nr 169 Rady Ministrów do przypadków wypowiedzeń zmieniających warunki w ramach tego samego zakładu pracy. Wypowiedzenie bowiem warunków pracy lub płacy przez zakład pracy jest jednym ze sposobów zmiany treści umowy o pracę, co odbywa się z reguły w ramach tego samego zakładu pracy (art. 42 § 2 k.p.). Celem wypowiedzenia zmieniającego nie jest rozwiązanie dotychczasowego stosunku pracy i nawiązanie nowego, lecz jedynie zmiana warunków trwającej nadal umowy o pracę, co nie oznacza, że zakład pracy nie może w okresie tego wypowiedzenia wypowiedzieć definitywnie umowy o pracę. Wypowiedzenie warunków pracy lub płacy uważa się za dokonane, jeżeli pracownikowi zaproponowano na piśmie nowe warunki (art. 42 § 2 k.p.). W razie zaś odmowy przyjęcia przez pracownika zaproponowanych mu warunków pracy lub płacy umowa o pracę rozwiązuje się z upływem okresu dokonanego wypowiedzenia (art. 42 § 3 k.p.).Uchwała nr 169 Rady Ministrów dotyczy natomiast sytuacji pracowników uspołecznionych zakładów pracy, z którymi rozwiązano stosunek pracy na mocy porozumienia stron albo w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy (§ 1 i § 2 ust. 3). Przepisy uchwały wyraźnie akcentują jej zastosowanie do definitywnego rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy (§ 2 ust. 3 i § 4 ust. 1, § 6 ust. 1). Wykładnię tę wzmacnia brzmienie § 5 uchwały przewidującego dodatek wyrównawcza dla wymienionych w § 1 pracowników, których wynagrodzenie w nowym zakładzie pracy jest niższe od wynagrodzenia pobieranego w dotychczasowym zakładzie pracy. Określenia "nowy zakład pracy" oraz "dotychczasowy zakład pracy" mają naturalnie swoje odniesienie do definitywnego rozwiązania stosunku pracy. Tak więc uchwała nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195) nie ma zastosowania do tych pracowników uspołecznionych zakładów pracy, którym wypowiedziano warunki pracy lub płacy.Ponieważ wnioskodawcy wypowiedziano warunki pracy i płacy i po okresie wypowiedzenia podjął on pracę w tym samym zakładzie pracy na nowych warunkach, powyższa uchwała do niego się nie odnosi. Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zaś uszło uwagi omawiane zagadnienie prawne mające w sprawie podstawowe znaczenie. Natomiast na przedstawione pytanie mające drugorzędne znaczenie dla sprawy, a nawet zbędne do jej rozstrzygnięcia, Sąd Najwyższy odmówił udzielenia odpowiedzi (art. 66 § 1 ustawy o o.s.p. i u.s.).Jedynie ubocznie należy zaznaczyć, że uchwała nr 169 Rady Ministrów została wydana - jak wynika z preambuły - w celu przyznania dodatkowych świadczeń pracownikom zmieniającym pracę z powodu zmian w strukturze zatrudnienia.Uchwała powyższa weszła w życie z dniem 31.VIII.1981 r. (§ 15) i nie obejmuje unormowań z zakresu prawa międzyczasowego. Oznacza to, że do stosunków prawnych dawniej powstałych nie można stosować jej postanowień (lex retro non agit). Przepisy uchwały regulujące samodzielnie treść prac podmiotowych należy stosować od dnia wejścia jej w życie do wszelkich istniejących w tym dniu praw podmiotowych tego samego rodzaju. Gdyby zatem pracownikowi wypowiedziano pracę z powodu potrzeby zmian w strukturze zatrudnienia przed dniem wejścia w życie uchwały, ale tak, że data rozwiązania stosunku pracy przypadałaby na dzień 31.VIII.1981 r., tj. dzień wejścia jej w życie lub po tym dniu, przepisy uchwały miałyby zastosowanie do takiego pracownika. Przepisy uchwały mają zastosowanie do pracownika, któremu wypowiedziano umowę o pracę z dniem wejścia jej w życie lub po tym dniu.Kierując się ogólnymi regułami interpretacyjnymi przepisów uchwały, nie można dopatrzyć się, by miały one działać wstecz. Dotyczy to także celu uchwały. Na wstępie rozważań pod tym kątem widzenia należy uczynić pewne istotne zastrzeżenie, a mianowicie, że przy wyciąganiu wniosków o mocy wstecznej na podstawie celu przepisów prawa należy zachować dużą ostrożność. Ostrożność tę dyktuje ogólna, powszechnie przyjęta za regułę zasada ochrony praw nabytych. Moc wsteczna przepisów musi być dlatego traktowana jako odstępstwo od tej zasady. Nie można bowiem w tym zakresie pomijać doniosłych względów społecznych, mogących przemawiać przeciwko ujemnym skutkom związanym z mocą wsteczną, której sam ustawodawca nie statuuje wyraźnie w określonym wypadku.Należy dodać, że uchwała ma wyjątkowy charakter, dotyczy sytuacji wyraźnie w niej uregulowanych, a ponieważ przyznaje pracownikowi świadczenia o charakterze płacowym, jej przepisy powinny być wykładane ściśle.