I PR 335/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Sanetra (spr.).Sędziowie SN: J. Borkowski, J. Iwulski.Protokolant: E. Jagiełło.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 1990 r. sprawy z powództwa Marka G. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektoratowi w Słupsku o wynagrodzenie za urlop, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 26 czerwca 1990 r., sygn. akt IV P 25/90oddala rewizję strony pozwanej i odrzuca rewizję powoda.Uzasadnienie faktycznePowód Marek G. domagał się początkowo zasądzenia od PZU Inspektorat w Słupsku ekwiwalentu za niewykorzystany częściowo urlop wypoczynkowy, a następnie rozszerzył swoje żądanie na odprawę pieniężną i odszkodowanie podając, że pozwany wypowiedział mu umowę o pracę z przyczyn ekonomicznych, a nadto, że strony - w drodze porozumienia - skróciły okres wypowiedzenia. Łącznie swoje roszczenie powód określił na kwotę 1.800.000 złotych.Pozwany uznał powództwo do kwoty 270.930 zł, stanowiącej ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, a w pozostałym zakresie wniósł o oddalenie pozwu.Rozpoznając sprawę, Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie poczynił następujące ustalenia. Powód był zatrudniony u pozwanego jako jeden z dwóch radców prawnych. Pod koniec 1989 r. dyrektor pozwanego otrzymał polecenie zwolnienia 10% załogi do 31 grudnia. W związku z tym, że drugi z radców prawnych rozwiązał umowę, pozwany wypowiedział powodowi warunki pracy, proponując mu pracę we wszystkie dni robocze, czego powód nie przyjął. W tej sytuacji pozwany pismem z dnia 27 XII 1989 r. wypowiedział powodowi umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31 I 1990 r. Powodowi przysługiwał trzymiesięczny okres wypowiedzenia, jednakże okres ten nie został przedłużony, gdyż strony w drodze porozumienia skróciły okres wypowiedzenia do jednego miesiąca.Sąd Wojewódzki przyjął, że o przyznaniu odprawy decyduje ustalenie przyczyn wypowiedzenia warunków pracy i jednocześnie uznał, że były nimi zmiany w strukturze zatrudnienia. Sąd Wojewódzki uznał, że były to przyczyny dotyczące zakładu pracy w rozumieniu art. 1 ust. 1, art. 10 ust. 1 i art. 8 ustawy z 28 XII 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 z późn. zm.). Powołał się przy tym na wykładnię przytoczoną w Służbie Pracowniczej (nr 3/1990 r., s. 5), w myśl której, jeżeli wypowiedzenie warunków pracy lub płacy jest uzasadnione przyczynami w ustawie i na skutek nieprzyjęcia przez pracownika nowych warunków dochodzi do rozwiązania z nim umowy o pracę, to nabywa on prawo do odprawy pieniężnej. Na tej podstawie Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda odprawę w wysokości jego dwumiesięcznego wynagrodzenia (752.580 zł).Sąd Wojewódzki zasądził na jego rzecz także dalszą kwotę stanowiącą równowartość dwumiesięcznego zarobku powoda z tytułu skrócenia jego okresu wypowiedzenia na zasadach art. 361 k.p. Sąd Wojewódzki orzekł tak, mimo że art. 361 k.p. przewiduje przyznanie odszkodowania jedynie wtedy, gdy skrócenia okresu wypowiedzenia dokonuje zakład pracy. Sąd ten przyjął zaś w uzasadnieniu, iż skrócenie okresu wypowiedzenia nastąpiło w drodze porozumienia stron.Zasądzając 270.030 zł tytułem ekwiwalentu za 18 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego, Sąd oparł się na uznaniu w tym zakresie powództwa przez pozwanego, które znajduje pełne uzasadnienie w okolicznościach sprawy.Wyrok zaskarżyły obie strony sporu.Strona pozwana zaskarżyła wyrok, domagając się oddalenia powództwa w części przewyższającej kwotę 270.930 zł, zarzucając rażącą sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału i brak rozstrzygnięcia kwestii odsetek od zasądzonego ekwiwalentu. Pozwany utrzymuje, że kwota 270.930 zł dotyczy zapłaty za niewykorzystany urlop z 1990 r., co jakoby ma znaczenie dla ustalenia odsetek. Pozwany kwestionuje także ustalenie Sądu, że przyczyną wypowiedzenia umowy powodowi była redukcja jego etatu, a więc że został on zwolniony z przyczyn dotyczących zakładu pracy w rozumieniu art. 1 ustawy z 24 XII 1989 r., (z przyczyn ekonomicznych i organizacyjnych). Podnosi także, że powód dobrowolnie zrezygnował z trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, gdyż doszło do ugody stron, która nie została podważona do dnia wyroku. Wreszcie strona pozwana podnosi, że w świadectwie pracy znalazło się stwierdzenie o rozwiązaniu umowy o pracę z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy wyłącznie na prośbę powoda, w celu ułatwienia znalezienia przez niego nowej pracy. Nie odpowiada to jednak prawdzie, a powód nie powiadomił pozwanego, że na tej podstawie będzie dochodził świadczeń pieniężnych.Strona powodowa domaga się natomiast zasądzenia od całej orzeczonej kwoty (a nie tylko od 270.930 zł) odsetek począwszy od 01.02.1990 r. Argumentuje, że zarówno odszkodowanie z art. 361 k.p., jak i odprawa pieniężna z art. 8 ustawy z 28 XII 1989 r., stają się wymagalne z chwilą rozwiązania stosunku pracy, że Sąd nie wyjaśnił powodów, dla których zasądził odsetki od tych świadczeń począwszy od 16 III 1990 r. (data rozszerzenia powództwa) oraz, że w wypadkach, gdy ustawodawca używa określenia "przysługuje", oznacza, to że wierzytelność staje się wymagalna z chwilą ustania stosunku pracy. Powód zaprzecza przy tym, by zawarta została ugoda o skrócenie okresu wypowiedzenia. Twierdzenie takie nie polega na prawdzie, nie zostało nawet uprawdopodobnione, a sam powód nie miał interesu w skróceniu okresu wypowiedzenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadniczym przedmiotem sporu między stronami jest kwestia przyczyn wypowiedzenia powodowi umowy o pracę i ich kwalifikacji w aspekcie art. 1 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z 28 XII 1989 r. W komórce organizacyjnej, w której był zatrudniony powód, nastąpiło zmniejszenie stanu zatrudnienia, było ono podyktowane zarówno względami ekonomicznymi (oszczędności), jak i organizacyjnymi. Sąd Wojewódzki zasadnie więc przyjął, że wypowiedzenie dokonane powodowi odpowiada wymaganiom przewidzianym w art. 10 ust. 1 ustawy z 28 XII 1989 r. Trafnie też uznał, że nawet gdyby rozwiązanie stosunku pracy z powodem nastąpiło w trybie wypowiedzenia zmieniającego, to nie stałoby to w zasadzie na przeszkodzie zakwalifikowania tej czynności zakładu pracy jako odpowiadającej znamionom określonym w art. 10 ust. 1 ustawy z 28 XII 1989 r.Okoliczność, że rozwiązanie stosunku pracy następuje w trybie wypowiedzenia zmieniającego, a nie w drodze wypowiedzenia definitywnego, ma jedynie znaczenie dla oceny, czy przyczyny z art. 1 ust. 1 ustawy z 28 XII 1989 r. stanowią wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy. Jeżeli bowiem pracownikowi zaproponowano odpowiednią pracę, to odmowa jej przyjęcia może być w pewnych wypadkach potraktowana jako współprzyczyna rozwiązania stosunku pracy. Będzie tak wtedy, gdy z uwagi na interes pracownika i zakładu pracy oraz rodzaj i charakter zaproponowanej pracy w zasadzie można oczekiwać, iż pracownik powinien przyjąć zaoferowane mu nowe warunki. Oznacza to, że odmowa przyjęcia nowych warunków pracy noszących znamiona szykany, jak i nieprzyjęcie warunków wyraźnie z jakiegoś powodu niedogodnych dla pracownika nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że przyczyny rozwiązania stosunku pracy leżą wyłącznie po stronie zakładu pracy. Oceniając również z tego punktu widzenia stan faktyczny będący przedmiotem rozstrzygnięcia, należy uznać, że także wtedy gdyby z powodem w istocie rozwiązano stosunek pracy w trybie wypowiedzenia zmieniającego istniałyby podstawy do przyznania mu odprawy pieniężnej, z tego powodu, że rozwiązanie z nim stosunku pracy nastąpiło w warunkach określonych w art. 10 ust. 1 ustawy z 28 XII 1989 r. Tym bardziej należy więc uznać, że przyczyny ekonomiczne i organizacyjne, które leżały u podstaw zmniejszenia zatrudnienia u pozwanego, były jednocześnie powodem uzasadniającym rozwiązanie z powodem stosunku pracy, gdyż w rzeczywistości rozwiązanie to nastąpiło w wyniku wypowiedzenia definitywnego. O zastosowaniu podwyższonych kryteriów "wyłączności powodów" można bowiem mówić tylko wtedy, gdy dochodzi do złożenia oświadczenia woli o wypowiedzeniu warunków pracy i płacy, nie zaś w sytuacjach gdy z pracownikiem były jedynie prowadzone rozmowy na temat przekształcenia treści jego stosunku pracy, lecz ostatecznie zakład pracy nie decyduje się na formalne wypowiedzenie mu warunków pracy lub płacy. Z taką zaś sytuacją mieliśmy do czynienia w rozstrzygającej sprawie, gdyż zakład pracy nie zaproponował powodowi nowych warunków pracy na piśmie.Sąd Najwyższy podzielił argumentację przytoczoną przez powoda, w której wywodzi on, iż nie składał żadnych oświadczeń w sprawie skrócenia okresu wypowiedzenia. Za przyjęciem, iż było tak w rzeczywistości oprócz tego, że brak jest dowodów na piśmie, iż doszło do skrócenia okresu wypowiedzenia na mocy zgodnych oświadczeń woli stron, przemawia w sposób jednoznaczny domniemanie faktyczne, a mianowicie brak po stronie powoda interesu w skróceniu okresu wypowiedzenia, jak również fakt, iż o zastosowaniu nieprawidłowego okresu wypowiedzenia przez zakład pracy został on powiadomiony przez zarząd związku zawodowego. Gdyby nie zastosowanie art. 361 k.p., upoważniającego w pewnych sytuacjach zakład pracy do jednostronnego skrócenia okresu wypowiedzenia, powodowi i tak na zasadzie art. 49 k.p., w miejsce odszkodowania przysługiwałoby wynagrodzenie do chwili, w której kończyłby się prawidłowo ustalony okres wypowiedzenia.Skoro jednak pozwany jednostronnie skrócił okres wypowiedzenia na podstawie art. 361 k.p., to powodowi należy się odszkodowanie za okres do końca prawidłowo ustalonego wypowiedzenia, tj. za dwa miesiące.Orzekając o odsetkach, Sąd Wojewódzki postąpił nieprawidłowo, gdyż prawo do nich powstało po stronie powoda w momencie rozwiązania z nim stosunku pracy, tj. 01 II 1990 r. Opóźnienie pozwanego w wypłacie ekwiwalentu, odprawy pieniężnej oraz odszkodowania z art. 361 k.p. powstało od dnia wymagalności tych świadczeń, a dniem tym jest dzień rozwiązania stosunku pracy. Sąd Wojewódzki zasądzając ekwiwalent, odprawę pieniężną i odszkodowanie wraz z odsetkami - odpowiednio - od 02 II i 16 III 1990 r., nie oddalił w pozostałym zakresie powództwa. Oznacza to tym samym, że sprawa orzeczenia o odsetkach za okres od 01 II do 16 III 1990 r. (w wypadku odprawy i odszkodowania) nie była przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, czyli że w tym zakresie nie zachodzi wypadek res iudicata. W rozpoznawanej sprawie możliwe było wystąpienie przez powoda o uzupełnienie wyroku w trybie art. 351 k.p.c., z czego jednak on nie skorzystał. Ponieważ rewizja wniesiona przez powoda w istocie nie dotyczy wyroku Sądu Wojewódzkiego, gdyż Sąd ten nie rozstrzygnął w nim w ogóle kwestii odsetek za okres od 01 II do 16 III 1990 r. - nie zasądzając ani nie oddalając w tej części powództwa - wobec tego rewizję tę jako niedopuszczalną należało odrzucić na podstawie art. 375 k.p.c. Natomiast z uwagi na brak uzasadnionych podstaw rewizji strony pozwanej Sąd Najwyższy oddalił ją na podstawie art. 387 k.p.c.Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji.