I PR 87/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Formański.Sędziowie SN: W. Dębicka (spr.), T. Kasiński.Protokolant: R. Bzowska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 1980 r., sprawy z wniosku Jadwigi i Aureliusza S. przeciwko Ośrodkowi Sportu i Rekreacji S. z siedzibą w S. o zapłatę - na skutek odwołania pozwanego Ośrodka od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 29 września 1980 r., sygn. akt I P 1339/80I.zmienia zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu (pkt I) w ten sposób, że zasądzaną tym wyrokiem kwotę 96.500 zł obniża do kwoty 60.519 zł (sześćdziesiąt tysięcy pięćset dziewiętnaście złotych) z przysądzonymi tym wyrokiem odsetkami i przyznaje wnioskodawcom od pozwanego Ośrodka kwotę 3.500 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za pierwszą instancję;II.oddala w pozostałym zakresie rewizję i znosi wzajemnie koszty postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanego Ośrodka Sportu i Rekreacji S. z siedzibą w S. kwoty 99.780 zł z 8% i kosztami procesu z tytułu poniesionych kosztów za utrzymywanie dwóch psów, używanych do pilnowania obiektów fortów, na terenie, których pracowali.Wyrokiem z dnia 28. grudnia 1979 r. Sąd Rejonowy w Ząbkowicach Śląskich zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 39.399 zł z 8% od dnia 18 maja 1979 r. oraz 4.500 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; oddalił powództwo w zakresie kwoty 23.661 zł; umorzył postępowania w zakresie kwoty 7.920 zł; przekazał do rozpoznania Terenowej Komisji Rozjemczej ds. Pracy w Z. roszczenie powodów w zakresie kwoty 28.800 zł.Wyrok powyższy zaskarżyła rewizją strona pozwana w części uwzględniającej powództwo w kwocie 39.339 zł (pkt I wyroku).Wyrokiem z dnia 22 lutego 1980 r. Sąd Wojewódzki w Wałbrzychu uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej (pkt I) i w tym zakresie przekazał sprawę do rozpoznania Terenowej Komisji Rozjemczej w Z. stwierdzając, że zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego świadczenie jest ekwiwalentem za poniesione przez powodów koszty utrzymania psów, ściśle związane z pracą, a zatem należy do roszczeń ze stosunku pracy w rozumieniu art. 242 i 248 § 1 pkt 6 k.p. Do rozpatrzenia przedmiotowego sporu ze stosunku pracy, stosownie do treści art. 248 i 249 pkt 1 k.p., właściwa jest Terenowa Komisja Rozjemcza.Orzeczeniem z dnia 19 czerwca 1980 r. Terenowa Komisja Rozjemcza przedstawiła sprawę do rozpoznania Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. w trybie art. 263 k.p., wobec nasuwających się poważnych wątpliwości prawnych.Wyrokiem z dnia 29 września 1980 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. zasądził od strony pozwanej na rzecz wnioskodawców kwotę 96.500 zł z 8% od dnia 18 maja 1979 r. oraz kwotę 6.050 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.Sąd ustalił, co następuje:Wnioskodawcy do dnia 15 grudnia 1975 r. otrzymali wynagrodzenie z tytułu utrzymania psów, zatem za datę początkową do obliczenia kosztów wyżywienia psów przyjąć należało dnia 1 stycznia 1976 r., a jako datę końcową - 18 września 1979 r., kiedy to zakazano im utrzymywania psów. Stawkę wyżywienia dziennego, powołany w sprawie biegły określił szacunkowo na 28,80 zł uznając, że przyjęta stawka dzienna przez MO na 19,20 zł winna być podwyższona o 50%, gdyż funkcjonariusze MO - opiekunowie psów milicyjnych korzystają z zaopatrzenia w mięso dla psów bezpośrednio z rzeźni, co nie było możliwe w warunkach S. Biegły wyliczył należność wnioskodawców z tytułu wyżywienia dwóch psów w przedmiotowym okresie w kwocie 77.932,80 zł, z tytułu zwrotu wydatków na środki higieniczne w kwocie 880 zł, z tytułu zakupionej uprzęży - 4.500 zł oraz z tytułu wynagrodzenia za obsługę psów i opiekę nad nimi po 300 zł miesięcznie - czyli 13.200 zł.Łącznie, zatem należność przysługująca wnioskodawcom wyraża się kwotą 96.500 zł.Na podstawie powyższej opinii biegłego, uznanej za przekonywającą Sąd także uznał, że psy w warunkach zatrudnienia wnioskodawców były konieczne do zapewnienia bezpiecznych warunków ich pracy, a także do ochrony mienia społecznego. Jeżeli nawet jeden pies był własnością wnioskodawców, to można tylko przyjąć, że wnioskodawcy dodatkowo w ten sposób przyczynili się do ochrony mienia i własnej.Uprawnienie wnioskodawców do żądania zwrotu kasztów utrzymania psów ochronnych uzasadnia pełnienie przez te psy funkcji koniecznych stróżowania w szczególnych warunkach fortu w S., a nie z tytułu własności tych psów ze strony pozwanego.Sąd stwierdził, że roszczenie powodów uzasadnia art. 94 pkt 4 k.p., w myśl, którego to przepisu, zakład pracy obowiązany jest do zapewnienia pracownikom bezpiecznych warunków pracy. Wszystkie koszty związane z tą ochroną, jak również z ochroną mienia - obciążają zakład pracy na ogólnych zasadach ponoszenia wszelkich kosztów związanych z jego działalnością eksploatacyjną.W odwołaniu wniesionym od powyższego wyroku - pozwany Ośrodek Sportu i Rekreacji wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz przyznanie kosztów procesu, ewentualnie uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Odwołanie częściowo jest uzasadnione.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygając, bowiem o uprawnieniu wnioskodawców do kwoty 96.500 zł naruszył powagę rzeczy osądzonych (art. 366 k.p.c.), gdyż nie uwzględnił tego, że wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 28 grudnia 1979 r. zasądzona została na rzecz wnioskodawców kwota 39.399 zł.Od wymienionego wyroku rewizję wniosła tylko strona pozwana w zakresie tej kwoty, tj. 39.399 zł, w związku, z czym w części oddalającej powództwo wyrok uprawomocnił się.Stosownie do treści art. 366 k.p.c. prawomocna część wyroku ma powagę rzeczy osądzonej, co wyklucza ponowne rozpoznanie roszczenia w tym zakresie. Ponieważ z powagi rzeczy osądzonej, jak wynika z treści powołanego przepisu - korzysta tylko wyrok a nie postanowienie, nie stoi, zatem na przeszkodzie rozpoznanie zasadności roszczenia w części umorzonej oraz przekazanej do rozpoznania Terenowej Komisji Rozjemczej. Poza omówionym wyżej uchybieniem Sądu, które miało znaczenie dla oceny wysokości roszczeń wnioskodawców, brak jest uzasadnionych podstaw do uwzględnienia rewizji kwestionującej rozstrzygnięcie w sprawie.Z niepodważonych rewizją ustaleń Sądu wynika, że specyficzne warunki pracy w forcie na S., gdzie zatrudnieni byli wnioskodawcy, uzasadniały utrzymywanie przez nich dwóch psów niezbędnych dla zapewnienia bezpiecznych warunków ich pracy oraz dla ochrony mienia społecznego. Okoliczność ta w ocenie Sądu zasadnie uznana została, jako usprawiedliwiająca ich żądanie o zwrot kosztów faktycznego utrzymywania tych psów oraz z tytułu ich obsługi w okresie od 1 stycznia 1976 r. do 18 września 1979 r. Argumentacja Sądu znajduje również potwierdzenie w opinii biegłego, który wyraził pogląd po zapoznaniu się z terenem fortów, że dwa psy były niezbędne dla prawidłowego w okolicznościach stanu faktycznego wykonywania obowiązków pracowniczych przez wnioskodawców. Skoro utrzymywanie przez wnioskodawców dwóch psów było niezbędne, gdyż podyktowane warunkami pracy w forcie, to rozstrzygnięcia Sądu nie podważa zarzut rewizyjny, że pracodawca przydzielił im tylko jednego psa, a nie dwa psy przez nich utrzymywane.Podkreślony przez Sąd obowiązek zakładu pracy wynikający z unormowania zawartego w treści art. 94 pkt 4, a także w art. 15 k.p. - podniesiony do rangi podstawowej zasady prawa pracy - ma niewątpliwie na celu zapewnienie pracownikowi bezpiecznych warunków pracy. Oznacza to, że pracodawca zobowiązany jest do zapewnienia pracownikowi faktycznego bezpieczeństwa, a nie tylko do realizacji obowiązków z powszechnie obowiązujących przepisów bhp.W rozważanej sytuacji nie można uznać, że strona pozwana zapewniła wnioskodawcom takie warunki pracy, w których mogli ani bezpiecznie pracować bez pomocy psów. Realizacja tego obowiązku powinna natomiast stanowić nieodłączny element działalności zakładu pracy. Łączy się z tym zazwyczaj wyposażenie pracowników w sprzęt ochronny osobisty. W sytuacji wnioskodawców - niezbędnym elementem bezpiecznych warunków ich pracy były dwa psy.Koszt dzienny utrzymywania tych psów w przedmiotowym okresie Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił na podstawie opinii biegłego. Biegły uwzględniając warunki fortu na S. kształtujące możliwości zaopatrywania psy w wyżywienie stwierdził, że przyjętą przez MO dzienną stawkę wyżywienia psów na kwotę 19,20 zł należało podnieść o 50%, tj. do kwoty 28,80 zł, ponieważ funkcjonariusze MO - opiekunowie psów milicyjnych mają możliwość zaopatrywania się w mięso dla psów bezpośrednio w rzeźniach, w związku, z czym koszt wyżywienia tych psów jest niższy.Jak wyżej wykazane roszczenie wnioskodawców w zakresie prawomocnie oddalonym, w postępowaniu niniejszym z przyczyn omówionych, nie mogło być uwzględnione, czego nie wziął pod uwagę Sąd rozstrzygający spór.Przysługująca wnioskodawcom należność określona przez Sąd na kwotę 96.500 zł (z czego 13.200 zł stanowi należność za obsługę psów) podlega obniżeniu do kwoty 60.519 zł. Na wymienioną kwotę przysługującą wnioskodawcom na podstawie art. 405 k.c. w związku z art. 300 k.p. mającego zastosowanie, składa się dochodzone przez wnioskodawców roszczenie z tytułu utrzymania psów, w kwocie nieprzekraczającej 39.399 zł powiększona o kwotę 7.920 zł (roszczenie w tym zakresie umorzył Sąd Rejonowy na skutek cofnięcia powództwa bez zrzeczenia się roszczenia) oraz o kwotę 13.200 zł z tytułu obsługi psów (roszczenie z tego tytułu przekazane zostało przez Sąd Rejonowy do rozpoznania Zakładowej Komisji Rozjemczej).Z przyczyn wskazanych wyżej i na podstawie art. 62 w związku z art. 74 § 2 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.