I PR 91/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: A. Grymaszewski, W. Myga (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Józefa J. i Jana F. przeciwko Zakładom Chemii Gospodarczej w P. o przywrócenie do pracy na skutek odwołania wnioskodawców od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 1 sierpnia 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy po sprecyzowaniu żądania domagali się zmiany trybu rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na rozwiązanie za wypowiedzeniem.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po przyjęciu do rozpoznania sprawy przedstawionej w trybie art. 263 k.p. ustalił, że dnia 21.IV.1983 r. w godzinach popołudniowych zastępca dyrektora strony pozwanej stwierdził, że wnioskodawcy Józef J. i Jan F. znajdują się w stanie po spożyciu alkoholu. W związku z tym z Komendy MO przywieziono probierz trzeźwości, ale wnioskodawcy odmówili jego użycia, podając, że zmieni on barwę, gdyż pili alkohol w nocy. Dyrektor polecił wnioskodawcom opuścić zakład pracy i wnioskodawcy polecenie to wykonali.W związku z powyższym ustaleniem Okręgowy Sąd, powołując się na ustawę antyalkoholową, stwierdził, że niedopuszczalne jest przebywanie na terenie zakładu pracy w stanie po spożyciu alkoholu. Probierz trzeźwości nastawiony jest na stężenie 0,2‰ alkoholu, pozwalając na stwierdzenie stanu po spożyciu alkoholu, który należało przyjąć u wnioskodawców, skoro odmówili poddania się badaniu przez użycie probierza trzeźwości. Pozwala to na przyjęcie, że dnia 21.IV.1983 r. wnioskodawcy zgłosili się do pracy w stanie nietrzeźwym, co uzasadniało decyzję strony pozwanej o rozwiązaniu umowy o pracę z dniem 25.IV.1983 r. na zasadzie art. 52 § 1 k.p.Z tych przyczyn Okręgowy Sąd oddalił roszczenia wnioskodawców.Równocześnie Okręgowy Sąd uznał, że rozwiązanie umowy o pracę jest zgodne z prawem, zakład pracy bowiem powiadomił o zamiarze rozwiązania umowy o pracę związek zawodowy, który uznał, że nie istnieje obowiązek konsultacji zamiaru rozwiązania umowy o pracę z pracownikami nie będącymi członkami związku.W odwołaniu wnioskodawcy, zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego przez przyjęcie, że dnia 21.IV.1983 r. znajdowali się w stanie nietrzeźwości, oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, Sąd bowiem przyjął, że strona pozwana zawiadomiła o zamiarze rozwiązania umowy o pracę związek zawodowy, wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku i przywrócenie do pracy u strony pozwanej lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Należy przede wszystkim podzielić zarzut wnioskodawców, że w sprawie nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności, i w konsekwencji należy uznać, że na skutek naruszenia art. 55 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych wyrok został wydany w sprawie nie wyjaśnionej dostatecznie do stanowczego rozstrzygnięcia.Okręgowy Sąd uznał, że rozwiązanie umów o pracę z wnioskodawcami nastąpiło zgodnie z prawem z zachowaniem trybu określonego w art. 52 § 3 k.p. Wniosek taki w obecnym stanie sprawy jest jednak przedwczesny.Z akt osobowych wnioskodawców wynika, że umowy o pracę rozwiązano z dniem 25.IV.1983 r. pismami z dnia 22.IV.1983 r., które zostały wręczone wnioskodawcom w tym samym dniu, tj. 22.IV.1983 r. Także dnia 22.IV.1983 r. zostało skierowane do zakładowej organizacji związkowej pismo zawiadamiające o zamiarze rozwiązania z wnioskodawcami umowy o pracę bez wypowiedzenia. Na piśmie tym jest wprawdzie adnotacja dokonana w imieniu związku zawodowego, odmawiająca rozważenia zasadności zwolnienia wnioskodawców, ale brak jest daty dokonania adnotacji. Okoliczność ta nie została wyjaśniona przez Okręgowy Sąd, chociaż jest ona okolicznością istotną w świetle obowiązujących przepisów prawa.Zgodnie z art. 52 § 3 k.p. kierownik zakładu pracy podejmuje decyzję o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia po zasięgnięciu opinii zakładowej organizacji związkowej, którą zawiadamia o przyczynie uzasadniającej rozwiązanie umowy. Tryb współdziałania jest obligatoryjny, powszechny i uprzedni (uchwała Pełnego Składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1978 r. - M.P. Nr 26, poz. 93). Organizacja związkowa w przypadku zastrzeżeń co do zasadności rozwiązania umowy składa swoją opinię niezwłocznie, nie później niż w ciągu 3 dni. Przepis art. 52 § 3 k.p. jest tak skonstruowany, że nakłada na kierownika zakładu pracy bezwzględny obowiązek zawiadomienia zakładowej organizacji związkowej o zamiarze rozwiązania umowy pod rygorem skutków określonych art. 56 k.p. Obowiązkowi kierownika zakładu pracy odpowiada uprawnienie zakładowej organizacji związkowej do złożenia zastrzeżeń najpóźniej w ciągu 3 dni. Ma to taki skutek, że w przypadku gdy zakładowa organizacja związkowa nie wyrazi opinii niezwłocznie, kierownik zakładu pracy zobowiązany jest czekać na opinię związku przez 3 dni.W niniejszej sprawie tryb określony art. 52 § 3 k.p. byłby wyczerpany, gdyby w odpowiedzi na pismo strony pozwanej z dnia 22.IV.1983 r. uprawniony organ zakładowej organizacji związkowej udzielił odpowiedzi jeszcze w dniu 22.IV.1983 r. przed wręczeniem wnioskodawcom pisma zawiadamiającego ich o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Jak stwierdzono wyżej, ustaleń w tym zakresie w sprawie nie dokonano, co pozbawia Sąd Najwyższy kontroli odwoławczej w zakresie prawidłowości ustalenia dokonanego przez Okręgowy Sąd, że tryb przewidziany w art. 52 § 3 k.p. został wyczerpany.W sprawie wystąpiła wątpliwość na tle art. 52 § 3 k.p., czy kierownik zakładu pracy miał obowiązek zawiadomienia zakładowej organizacji związkowej o zamiarze rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w stosunku do pracowników, którzy nie byli członkami związku zawodowego. Wątpliwość taka może wynikać z postanowienia przepisu art. 31 ust. 3 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216).Mając jednak na uwadze, że:1) przepisy kodeksu pracy nie uległy zmianie i zgodnie z wyżej powołanymi Wytycznymi Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1978 r. tryb współdziałania kierownika zakładu pracy z zakładową organizacją związkową określony w art. 52 § 3 k.p. jest nadal powszechny, tzn. że obejmuje tak jak dotychczas wszystkich pracowników bez względu na ich przynależność związkową,2) zgodnie z art. 53 ust. 4 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych w brzmieniu nadanym przez art. 18 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176) obecnie w zakładzie pracy może działać tylko jedna organizacja związkowa, do której należy prawo zajmowania "stanowiska we wszystkich indywidualnych sprawach pracowniczych w zakresie unormowanym w przepisach prawa pracy" (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych).Należy uznać, że do czasu zmiany przepisów kodeksu pracy kierownik zakładu pracy ma obowiązek dokonania konsultacji określonej w art. 52 § 3 k.p. także w stosunku do pracownika nie będącego członkiem związku zawodowego.Identyczny pogląd prawny na tle przepisu art. 38 k.p. wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17.VII.1983 r. w sprawie sygn. akt III PZP 24/83, stwierdzając, że "kierownik zakładu pracy obowiązany jest na podstawie art. 38 § 1 k.p. zawiadomić zarząd zakładowej organizacji związkowej także o zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi nie zrzeszonemu w związku zawodowym, jeżeli w zakładzie tym działa tylko jeden związek zawodowy".Z tych już względów z powodu niewyjaśnienia okoliczności związanych z wyczerpaniem trybu przewidzianego w art. 52 § 3 k.p. zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa przekazaniu Okręgowemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Okręgowy Sąd wyjaśnił ponadto, czy oświadczenie (o treści jak w piśmie strony pozwanej z dnia 22.IV.1983 r.) zostało złożone przez uprawniony organ związku zawodowego (art. 30 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych).Ustalenie, że oświadczenie, o którym mowa, zostało złożone przez uprawniony organ zakładowej organizacji związkowej przed wręczeniem wnioskodawcom pism o rozwiązaniu umów o pracę bez wypowiedzenia będzie prowadziło do wniosku, że tryb określony w art. 52 § 3 k.p. został wyczerpany.Tryb bowiem współdziałania kierownika zakładu pracy z zakładową organizacją związkową zostaje wyczerpany zarówno wtedy, gdy przed rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia zakładowa organizacja związkowa przed upływem 3 dni od otrzymania zawiadomienia poinformuje kierownika zakładu pracy o niezgłoszeniu zastrzeżeń co do zasadności rozwiązania umowy o pracę, jak i wtedy, gdy odmawia wyrażenia opinii z powodu nieprzynależności pracownika do związku zawodowego.Jak wykazano wyżej, tryb współdziałania określony w art. 52 § 3 k.p. jest obligatoryjny dla kierownika zakładu pracy także w stosunku do pracownika nie będącego członkiem związku zawodowego (...).Ponadto przy ponownym rozpoznaniu sprawy Okręgowy Sąd uzupełni postępowanie dowodowe i jednoznacznie ustali, czy wnioskodawcy w dniu 21.IV.1983 r. byli w stanie wskazującym na spożycie alkoholu. W chwili obecnej w aktach sprawy znajdują się zeznania czterech świadków. Dwóch potwierdziło zarzut strony pozwanej, a dwóch nie potwierdziło tego zarzutu. Nie wyjaśniono, w której godzinie pracy zauważono stan nietrzeźwości wnioskodawców, w jakich godzinach dnia poprzedniego wnioskodawcy spożywali alkohol, a w konsekwencji nie rozważono, czy gdyby wnioskodawcy (tak jak twierdzą) spożyli poprzedniego dnia małą ilość alkoholu, mogli być w stanie wskazującym na spożycie alkoholu w godzinach popołudniowych w dniu 21.IV.1983 r. Nie wyjaśniono także i nie rozważono, dlaczego wnioskodawcy wyrazili zgodę na opuszczenie zakładu pracy w dniu 21.IV.1983 r., jeżeli czuli się niewinni, i dlaczego wnioskodawca Józef J. złożył w dniu 21.IV.1983 r. wniosek o rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron ze skutkiem natychmiastowym, a obecnie domaga się przywrócenia do pracy.