I PZ 60/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: J. Knap, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Czesława B. przeciwko Przedsiębiorstwu "Polcomex" Spółka w W. o zapłatę na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 30 sierpnia 1973 r.,oddalił zażalenie.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki w Szczecinie uznał się niewłaściwym do rozpoznania sporu między powodem a Przedsiębiorstwem "Polcomex", przekazując ten spór do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie.Sąd Wojewódzki przyjął, że dochodzone przez powoda roszczenia wynikają ze stosunku prawnego łączącego go z Przedsiębiorstwem "Polcomex", który nie jest stosunkiem pracy, w związku z czym o właściwości miejscowej sądu decyduje ogólny przepis art. 30 k.p.c., a nie przepisy szczególne normujące właściwość miejscową sądu w sprawach pracowniczych (art. 462 k.p.c.).Postanowienie to zaskarżył pełnomocnik powoda, wnosząc o jego uchylenie i uznanie, że sądem miejscowo właściwym jest Sąd Wojewódzki w Szczecinie. Skarżący powołał się na to, że takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5.IV.1973 r. I PZ 17/73.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał zażalenie za nieuzasadnione z następujących przyczyn:Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma wyjaśnienie charakteru stosunku prawnego łączącego specjalistę oddelegowanego za granicę z przedsiębiorstwem delegującym go.W wyrokach z dnia 5.VI.1973 r. I PR 449/72 oraz z dnia 11.IX.1973 r. I PR 105/73 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że specjalistę oddelegowanego za granicę w trybie postanowień uchwały nr 138/65 Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów z dnia 9 czerwca 1965 r. nie łączy z przedsiębiorstwem handlu zagranicznego, delegującym specjalistę za granicę, stosunek pracy. Ten stosunek prawny bowiem opiera się nie na przepisach prawa pracy, lecz na postanowieniach cyt. uchwały nr 138/65 oraz stanowiącej jej załącznik instrukcji wyjazdowej.Za takim charakterem stosunku prawnego łączącego specjalistę z przedsiębiorstwem handlu zagranicznego przemawia szereg postanowień cyt. uchwały nr 138/65, a w szczególności zasada zawarta w § 14 tej uchwały, zgodnie z którą oddelegowany pracownik otrzymuje w razie choroby wynagrodzenie walutowe za okres nie przekraczający trzydziestu dni kalendarzowych. Gdyby stosunek prawny łączący specjalistę oddelegowanego za granicę z przedsiębiorstwem handlu zagranicznego miał charakter stosunku pracy, to specjalista, jako pracownik umysłowy, musiałby otrzymywać w czasie choroby wynagrodzenie walutowe za okres 3 miesięcy, tak jak wszyscy inni pracownicy umysłowi. Tymczasem z mocy wyraźnego brzmienia § 14 uchwały nr 138/65 otrzymywanie wspomnianego wynagrodzenia zostało ograniczone do okresu miesięcznego. Również uznanie stosunku prawnego między specjalistą oddelegowanym za granicę a przedsiębiorstwem handlu zagranicznego za stosunek pracy pociągałoby za sobą ten skutek, że przedwczesne i zawinione odwołanie delegacji należałoby traktować tak jak niezwłoczne rozwiązanie stosunku pracy z winy pracownika. Jak zaś wiadomo, skuteczność prawna takiego trybu rozwiązania stosunku pracy została w dekrecie z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11) uzależniona od spełnienia warunków przewidzianych w tym dekrecie, który wymaga uzyskania uprzedniej zgody rady zakładowej, a także ogranicza dopuszczalność zwolnienia w tym trybie do sytuacji taksatywnie wymienionych w art. 2 cyt. dekretu. W odróżnieniu od postanowień dekretu styczniowego, postanowienia uchwały nr 138/65, jak również postanowienia instrukcji wyjazdowej pozostawiają przedsiębiorstwu handlu zagranicznego daleko idącą swobodę w zakresie przedwczesnego odwołania specjalisty z delegacji; rezygnują one z konieczności uzyskania zgody rady zakładowej, a zasadność przedwczesnego odwołania z delegacji uzależniają m.in. od nieprzydatności specjalisty, a więc od przesłanki niekoniecznie nawet zawinionej przez oddelegowanego (§ 4 ust. 2 pkt 2 instrukcji wyjazdowej).Takie unormowanie stosunku prawnego między specjalistą a przedsiębiorstwem handlu zagranicznego jest zrozumiałe przede wszystkim dlatego, że instytucja delegująca musi mieć daleko idącą swobodę, jeśli chodzi o rezygnację z usług świadczonych przez obywatela za granicą, i że nie może być w tym przedmiocie ograniczona zachowaniem warunków przewidzianych w przepisach prawa pracy. Istotne jest przy tym, że zgodnie z § 5 ust. 1 uchwały nr 138/65 specjalista wysyłany za granicę pozostaje nadal w stosunku pracy z zakładem pracy, w którym był zatrudniony przed oddelegowaniem za granicę, i że w tym okresie korzysta on w macierzystym zakładzie pracy z szeregu przywilejów, jak zakaz rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem oraz konieczność zatrudnienia pracownika po zakończeniu oddelegowania (§ 5 ust. 2 i 3 uchwały). Uprawnienia więc pracownicze specjalisty wysłanego za granicę są w pełni zagwarantowane.Stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w wymienionych wyżej wyrokach co do charakteru stosunku prawnego, łączącego specjalistę oddelegowanego za granicę z przedsiębiorstwem handlu zagranicznego, podziela Sąd Najwyższy w niniejszym składzie.Mając na uwadze przytoczone argumenty, należy dojść do wniosku, że w omawianej sytuacji przepis art. 462 k.p.c. nie może mieć zastosowania, gdyż cytowana dyspozycja określa miejscową właściwość sądu w sprawach o roszczenia pracowników; jak zaś wykazano, stosunek prawny łączący specjalistę z przedsiębiorstwem handlu zagranicznego, delegującym specjalistę za granicę, nie jest stosunkiem pracy.W związku z tym należy stwierdzić, że sądem miejscowo właściwym do rozstrzygnięcia sporu między specjalistą oddelegowanym za granicę w trybie uchwały nr 138/65 Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów z dnia 9 czerwca 1965 r. a przedsiębiorstwem delegującym go jest sąd miejsca siedziby tego przedsiębiorstwa, a więc sąd właściwości ogólnej (art. 30 k.p.c.).Mylnie sądzi skarżący, że skoro powód jest pracownikiem Przedsiębiorstwa "Gryf" w S., to wobec tego Sąd Wojewódzki w Szczecinie jest sądem miejscowo właściwym do rozpoznania sporu. Skarżący pomija, że nie dochodzi on swych pretensji przeciwko Przedsiębiorstwu "Gryf", lecz przeciwko Przedsiębiorstwu "Polcomex", z którym nie łączy go stosunek pracy.Mając na uwadze przytoczoną argumentację, Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie podziela odmiennego poglądu prawnego, wyrażonego przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5.IV.1973 r. I PZ 17/73, dołączonym do zażalenia.Uznając przeto zarzuty skarżącego za nieuzasadnione, Sąd Najwyższy na podstawie art. 397 w związku z art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.