I PR 105/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie: J. Knap (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Tadeusza W. przeciwko przedsiębiorstwu "Polcomex" Spółka Akcyjna w W. o 2.062,75 dolarów USA na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 29 grudnia 1972 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo w ten sposób, że oddalił powództwo w całości.Uzasadnienie faktycznePowód Tadeusz W. został w dniu 14.VI.1971 r. oddelegowany przez przedsiębiorstwo "Polcomex" S.A. za granicę do wykonywania usług w charakterze kierownika zespołu polskich specjalistów rybackich na rzecz firmy "Seacrust" w Brazylii. Paragraf 4 ust. 1 instrukcji wyjazdowej, zawierającej zasady delegowania, przewidywał, że okres pracy delegowanego trwać będzie 24 miesiące. Pismem z dnia 29.X.1971 r. "Polcomex" powiadomił powoda, że firma "Seacrust" zażądała skrócenia okresu oddelegowania powoda, wobec czego oddelegowanie powoda ulegnie zakończeniu z dniem 31.X.1971 r., a to zgodnie z § 4 ust. 2 zasad delegowania.Powód utrzymywał, że w związku z przedterminowym zerwaniem 2-letniego kontraktu z przyczyn nie zachodzących po jego stronie należy mu się za okres wypowiedzenia odszkodowanie w wysokości umówionego wynagrodzenia walutowego po 600 dolarów USA za miesiąc. Z tego tytułu domagał się on zasądzenia od przedsiębiorstwa "Polcomex" S.A. sumy 1.800 dolarów. Ponadto żądał zasądzenia od pozwanego 50 dolarów za odzież zniszczoną podczas pracy na statkach firmy "Seacrust" oraz 212,75 dolarów jako ekwiwalentu za nie wykorzystane 18,5 dni wolnych, tj. niedziel i świąt.Pozwana Spółka wnosiła o oddalenie powództwa.Również Prokurator Wojewódzki wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 29.XII.1972 r. zasądził na rzecz Tadeusza W. kwotę 1.800 dolarów USA, nakazując stronie pozwanej przekazanie zasądzonej od niej kwoty na konto powoda w Narodowym Banku Polskim II Oddział Miejski w G. i oddalił powództwo w pozostałej części.Za podstawę swego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki przyjął następujące ustalenia i wysnute z nich wnioski:Powód został skierowany przez pozwaną Spółkę do pracy w zespole pełniącym usługi specjalistyczne dla firmy "Seacrust" w porcie Belem w Brazylii, jako kierownik zespołu, na okres 2 lat, począwszy od czerwca 1971. Prawa i obowiązki powoda w tym czasie określono w tzw. instrukcji wyjazdowej, stanowiącej integralną część umowy między stronami. Do łączącego strony stosunku pracy miała zastosowanie uchwała nr 138/65 KERM z dnia 9 czerwca 1965 r. w sprawie zasad wysyłania i wynagradzania specjalistów delegowanych przez przedsiębiorstwa handlu zagranicznego za granicę do wykonywania usług związanych z eksportem.Przepis § 5 wspomnianej uchwały wprawdzie stanowi, że specjalista wysłany za granicę pozostaje w stosunku pracy z zakładem pracy, w którym pracował przed wyjazdem, niemniej jednak między pozwanym "Polcomexem", do którego dyspozycji powód został oddelegowany, a powodem powstał nowy stosunek pracy, skoro powód zobowiązał się do wykonywania określonej pracy za ustalonym wynagrodzeniem walutowym i w złotych polskich. Do łączącego strony stosunku będą miały zastosowanie obowiązujące przepisy ustawodawstwa pracy.W piśmie z dnia 29.X.1971 r. pozwany "Polcomex", rozwiązując z powodem umowę o pracę przez odwołanie delegacji z dniem 31.X.1971 r., powołał się na § 4 pkt 2.1 instrukcji wyjazdowej.Przepis ten przewidywał możność skrócenia delegacji, nie mogło to jednak nastąpić z naruszeniem przepisów art. 25 pkt 4 umowy o pracę pracowników umysłowych. Mając widocznie ten ostatni przepis na uwadze, "Polcomex" w umowie zawartej z firmą "Seacrust" co do warunków zatrudnienia polskich specjalistów za granicą zastrzegł, że firmie przysługuje prawo zażądania odwołania specjalisty pod warunkiem zawiadomienia na piśmie na 3 miesiące naprzód "Polcomexu" i specjalisty.Skoro powód takiego pisma nie otrzymał, a jego odwołanie, uzasadnione żądaniem firmy "Seacrust", nastąpiło z dnia na dzień, z mocy powołanych przepisów należy mu się odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia.Zasadnicze wynagrodzenie walutowe miało wynosić 345 dolarów USA i wynagrodzenie złotowe 5.000 zł miesięcznie. Ponadto przewidziano w umowie wypłacanie nagród miesięcznych. Przez okres 3 miesięcy powód co miesiąc otrzymywał nagrodę w wysokości 255 dolarów USA, bez względu na wydajność pracy.Po odwołaniu delegacji powód otrzymał tylko wynagrodzenie złotowe za trzy miesiące: listopad i grudzień 1971 r. oraz styczeń 1972 r., należy mu się zatem wynagrodzenie walutowe w wysokości 600 dolarów USA miesięcznie, a za trzy miesiące - 1.800 dolarów USA.Natomiast za bezpodstawne Sąd Wojewódzki uznał roszczenie powoda z tytułu ekwiwalentu za odzież roboczą oraz wolne dni. Odzież robocza przysługiwała pracownikom fizycznym - rybakom. Powód, jako kierownik grupy specjalistów, nie miał ani potrzeby, ani obowiązku sam spełniać czynności, przy których konieczna była odzież ochronna.Również za bezzasadne uznał Sąd roszczenie powoda z tytułu ekwiwalentu za wolne dni. Powód, jako kierownik grupy specjalistów, miał nie unormowany czas pracy, okoliczność zaś, że powód w związku z niezałatwieniem przez "Polcomex" sprawy wiz dla wysłanych za granicę specjalistów zmuszony był mieszkać na statku, a nie na lądzie i miał ograniczoną możliwość poruszania się, nie uzasadnia przyznania ekwiwalentu za wolne dni. Ze względu na brak wiz, zakres działalności całej grupy i tym samym powoda był znacznie ograniczony, nie było zatem żadnych przeszkód do wykorzystania dni wolnych. Należy podkreślić, że wysłanie przez "Polcomex" grupy specjalistów do Brazylii bez wiz stanowiło duże ryzyko, stało się przyczyną niemożności wykonania powierzonych specjalistom zadań, utrudniało, a niejednokrotnie uniemożliwiało im pracę.Wyłączną odpowiedzialność za sytuację powstałą w Belem ponosi "Polcomex", na którym zgodnie z uchwałą nr 138/65 KERM ciążył obowiązek załatwienia wszystkich formalności związanych z wyjazdem specjalistów i ich przyjazdem do miejsca przeznaczenia.W rewizji od wyroku z dnia 29.XII.1972 r. pozwane przedsiębiorstwo domagało się zmiany tego wyroku w części uwzględniającej powództwo i oddalenia powództwa w całości, ewentualnie uchylenia orzeczenia w części zaskarżonej i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak to już wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu I PR 449/72 z dnia 5 czerwca 1973 r., specjalistę, oddelegowanego za granicę w trybie uchwały nr 138/65 Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów z dnia 9 czerwca 1965 r. w sprawie zasad wysyłania i wynagradzania specjalistów delegowanych przez przedsiębiorstwa handlu zagranicznego za granicę do wykonywania usług związanych z eksportem, nie łączy stosunek pracy z przedsiębiorstwem handlu zagranicznego, które go deleguje za granicę. Ten stosunek prawny opiera się nie na przepisach prawa pracy, lecz na postanowieniach wymienionej uchwały nr 138/65 i instrukcji wyjazdowej, o jakiej mowa w § 4 zd. 2 tejże uchwały KERM.Na tle przytoczonych wyjaśnień trzeba uznać za wadliwy pogląd Sądu Wojewódzkiego o nawiązaniu przez strony stosunku pracy, do którego miałyby zastosowanie obowiązujące przepisy ustawodawstwa pracy, w szczególności zaś przepis art. 25 pkt 4 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych z dnia 16 marca 1928 r., stanowiący, że umowa o pracę rozwiązuje się po upływie trzech miesięcy od wypowiedzenia umowy przez jedną ze stron, jeżeli umowę tę zawarto na czas nieokreślony.Wbrew zapatrywaniu Sądu Wojewódzkiego, prawo pozwanego jako przedsiębiorstwa handlu zagranicznego, które oddelegowało powoda do wykonywania usług związanych z eksportem w wyznaczonym zespole dla firmy "Seacrust" w charakterze kierownika zespołu, do skrócenia okresu delegacji powoda należało oceniać nie w świetle przepisów prawa pracy, lecz z punktu widzenia postanowień podpisanej przez delegowanego instrukcji wyjazdowej, zawierającej zasady delegowania.W myśl § 4 ust. 2 pkt 1 tej instrukcji "Polcomexowi" przysługuje prawo skrócenia okresu delegacji, o którym mowa w ust. 1, na żądanie firmy "Seacrust" lub z własnej inicjatywy, w wypadkach uzasadnionych okolicznościami związanymi z wykonywaniem usług dla firmy "Seacrust".Jeżeli żądanie odwołania członka zespołu specjalistów przed upływem okresu przewidzianego w zasadach delegowania zgłasza kontrahent zagraniczny polskiego przedsiębiorstwa handlu zagranicznego, przedsiębiorstwo to jest - na podstawie powołanego postanowienia instrukcji wyjazdowej - uprawnione do skrócenia okresu delegacji oznaczonej osoby bez względu na charakter przyczyn i zasadność motywów, jakimi kierowała się firma zagraniczna, rezygnując z usług delegowanego. Już bowiem sam fakt wystąpienia z takim żądaniem ujawnia, że realizacja zadania eksportowego nie przebiega bez zakłóceń i że tym samym potrzeba odwołania wymienionego specjalisty uzasadniona jest okolicznością związaną z wykonywaniem usług dla zagranicznego kontrahenta. Toteż nieistotne są w sprawie ustalenia i uwagi Sądu Wojewódzkiego dotyczące warunków, w jakich nastąpiło wysłanie przez "Polcomex" grupy polskich specjalistów pod kierownictwem powoda.W zasadach delegowania nie ustanowiono żadnego terminu, od którego zachowania uzależniona byłaby skuteczność skrócenia okresu delegacji. Oznacza to dopuszczalność natychmiastowego odwołania delegacji.Wprawdzie w pkt 11 załącznika nr 1 do umowy z dnia 10 lipca 1970 r., zawartej pomiędzy firmą "Seacrust" a "Polcomexem", zamieszczone zostało zastrzeżenie, że skorzystanie przez firmę "Seacrust" z prawa zażądania odwołania każdego specjalisty przed upływem okresu jego pobytu za granicą nastąpi "pod warunkiem zawiadomienia na piśmie na 3 miesiące naprzód, skierowanego listem poleconym do "Polcomexu" z kopią do specjalisty", jednakże również w sytuacji, gdy wymaganie to nie zostało spełnione, przedsiębiorstwo może uczynić zadość żądaniu zagranicznego kontrahenta i nie jest w tym względzie skrępowane żadnym terminem wobec delegowanego pracownika.Zgodnie z brzmieniem § 9 zd. 1 uchwały nr 138/65 KERM z dnia 9 czerwca 1965 r. wynagrodzenie walutowe przysługuje specjalistom oddelegowanym za granicę. Zgodnie z tym postanowieniem uchwały w piśmie z dnia 4.VI.1971 r., zawiadamiającym powoda o wysokości ustalonego dlań wynagrodzenia walutowego, "Polcomex" wskazał, że będzie ono płatne od dnia wyjazdu przez okres delegowania do pracy w firmie "Seacrust". W piśmie z dnia 23.II.1972 r., skierowanym do dyrekcji "Polcomexu", powód sam przyznał, że miesiąc październik 1971 r. był jego ostatnim miesiącem pracy "na warunkach oddelegowania do realizacji zadań na rzecz firmy "Seacrust". Gdy więc za czas do dnia 31.X.1971 r. powód otrzymał ustalone na jego rzecz wynagrodzenie walutowe i gdy - jak wykazano - skuteczność skrócenia jego delegacji na pobyt za granicą nie wymagała zachowania żadnego terminu, powództwo o zasądzenie 1.800 dolarów USA tytułem sugerowanej należności za okres od dnia 1.XI do dnia 31.I.1972 r. powinno było ulec oddaleniu, jako bezzasadne.Wyszedłszy z odmiennego założenia, Sąd Wojewódzki przez uwzględnienie powództwa w tej części naruszył przepis art. 25 pkt 4 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych oraz postanowienia § 4 ust. 2 pkt 1 zasad delegowania ujętych w instrukcji wyjazdowej.Należało przeto przychylić się do wniosku zawartego w rewizji pozwanego o zmianę zaskarżonego wyroku w części zasądzającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu, w tym o opłacie sądowej, i z mocy art. 390 § 1 k.p.c. orzec co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa w całości.Obciążenie powoda obowiązkiem zwrotu przeciwnikowi procesowemu poniesionych przez tego ostatniego kosztów procesu w postaci uiszczonego wpisu od rewizji w kwocie 1.935 zł oraz wynagrodzenia za prowadzenie sprawy w obu instancjach znajduje oparcie w przepisach art. 98 i 99 k.p.c.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.