I PZP 18/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Szymanek (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Wojnarowicz, w sprawie z wniosku Romana W. przeciwko Zakładom Przemysłu Barwników "Dorota" w Z. o ustalenie, że ukaranie za naruszenie porządku i dyscypliny pracy nastąpiło z naruszeniem przepisów, po rozpoznaniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 27 kwietnia 1978 r. o rozstrzygnięcie w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy dopuszczalne jest dochodzenie przed organami rozpatrującymi spory pracownicze ustalenia, że ukaranie karą nagany za naruszenie porządku i dyscypliny pracy (art. 108 k.p.) nastąpiło bez zachowania ustalonego przepisami kodeksu pracy trybu postępowania, a więc nielegalnie, lub ustalenia nieistnienia ukarania?"uchwalił:Niedopuszczalne jest przed organami rozpatrującymi spory o roszczenia pracowników ze stosunku pracy żądanie ustalenia, że ukaranie pracownika karą nagany za naruszenie porządku i dyscypliny pracy (art. 108 k.p.) nastąpiło z naruszeniem trybu postępowania określonego przepisami prawa, ani żądanie ustalenia nieistnienia ukarania.Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu było przedmiotem licznych rozważań w literaturze prawa i w orzecznictwie sądów.Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28 listopada 1975 r. (V PZP 9/75 - OSNCP 1976, z. 4, poz. 66) stwierdził, że pracownik nie może w postępowaniu przed organami rozpatrującymi spory pracownicze domagać się uchylenia kary zastosowanej za naruszenie porządku i dyscypliny pracy (art. 108 k.p.); może natomiast dochodzić należnych mu roszczeń, których zakład pracy pozbawił go w wyniku bezprawnego ukarania.W sprawie niniejszej wprawdzie wnioskodawca nie domaga się uchylenia kary zastosowanej za naruszenie porządku i dyscypliny pracy, ale - zdaniem Sądu Najwyższego w niniejszym składzie - niedopuszczalna jest również droga rozjemcza i sądowa dla ustalenia samego faktu nielegalności ukarania pracownika jedną z kar regulaminowych. Niedopuszczalność drogi rozjemczej i sądowej wynika z założenia, że stosowanie kar za naruszenie porządku i dyscypliny pracy jest funkcją jednoosobowego kierownictwa sprawami pracowniczymi. Prawo kierownika zakładu pracy do wytykania nagannego postępowania pracownika wynika z podporządkowania pracownika w toku procesu pracy ustalonemu w zakładzie porządkowi i dyscyplinie pracy; wymierzenie zaś kar porządkowych - w ramach tego uprawnienia - jest środkiem oddziaływania kierownika zakładu pracy na stan porządku i dyscypliny pracy w zakładzie pracy i służy celom wychowawczym oraz prewencyjnym.Stosowanie kar porządkowych za naruszenie porządku i dyscypliny pracy - w tym także i kary nagany - następuje w trybie wewnątrzzakładowym przy czynnym współudziale organów związków zawodowych, a przewidziane w kodeksie pracy postępowanie odwoławcze wyczerpuje środki prawne przysługujące pracownikowi w celu kontroli, w szczególności przesłanek merytorycznych wymierzonej kary porządkowej.Możliwość kontroli ze strony komisji rozjemczej lub sądu stosowanych kar za naruszenie porządku i dyscypliny pracy musiałaby wynikać bezpośrednio z przepisu prawa. Podstawy prawnej do takiej kontroli nie można domniemywać z normy ogólnej, jaką jest art. 248 § 1 pkt 6 k.p., gdyż przepis ten nie odnosi się do wypadków, w których roszczenia niemajątkowe pracowników załatwiane są w odrębnym szczególnym, wewnątrzzakładowym trybie.Także żądanie, że nałożona kara pozbawiona jest z mocy przepisów prawa określonych skutków prawnych, nie mieści się w zakresie pojęciowym żądania ustalenia stosunku prawnego lub ustalenia prawa (art. 248 § 1 pkt 6 k.p.).Wreszcie udzielenie odpowiedzi twierdzącej na przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie prawne prowadziłoby do sprzeczności z treścią cytowanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1975 r.Udzielenie odpowiedzi przeczącej na przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne nie pozbawia pracownika należnej ochrony uprawnień pracowniczych w zakresie ujemnych skutków będących następstwem ukarania. Ma on przecież możliwość podważenia - w postępowaniu spornym - ustaleń przyjętych przez kierownika zakładu pracy za podstawę wymierzenia kary porządkowej w sprawach, w których dochodzi określonego roszczenia pieniężnego uzależnionego od tych ustaleń, w którym to postępowaniu nie jest wykluczona dopuszczalność oceny decyzji kierownika zakładu pracy zarówno pod kątem merytorycznej zasadności, jak również jej zgodności z przepisami prawnymi.Z przedstawionych wyżej przyczyn Sąd Najwyższy na przedstawione mu do rozstrzygnięcia pytanie prawne udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.