V PZP 9/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Fr. Rusek. Sędziowie: A. Filcek (sprawozdawca), W. Formański, S. Rejman, J. Wasilewski (współsprawozdawca), T. Szymanek, M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, po zapoznaniu się z poglądem Generalnej Rady Związków Zawodowych w sprawie z powództwa Edwarda M. przeciwko Zakładom Przemysłu Ziemniaczanego w N. o uchylenie kary porządkowej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech Sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 8.VIII. 1975 r.Czy pracownik może domagać się uchylenia kary za naruszenie porządku i dyscypliny pracy w postępowaniu przed komisją rozjemczą? uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Uzasadnienie faktyczneStosowanie wymienionych w art. 108 k.p. kar za naruszenie porządku i dyscypliny pracy ma na celu zapewnienie w zakładzie pracy należytej organizacji procesu pracy zespołowej, porządku, bezpieczeństwa i dyscypliny. Z mocy art. 110 k.p. stosowanie kar porządkowych jest ustawowym uprawnieniem kierownika zakłady pracy. Uprawnienie to wynika z jego funkcji kierowania procesem pracy oraz zarządzania zakładem; stanowi też wyraz podporządkowania pracowników kierownikowi zakładu pracy.W przeciwieństwie do dawnego stanu prawnego, w którym postępowanie w zakresie stosowania kar porządkowych (regulaminowych) było w zasadzie jednoinstancyjne, kodeks pracy wprowadził wewnątrzzakładowy tryb odwoławczy w postaci sprzeciwu przeciwko ukaraniu, podlegającego rozpatrzeniu przez kierownika zakładu pracy w porozumieniu z radą zakładową. Przepisy kodeksu pracy nie przewidują żadnych dalszych środków odwoławczych od zastosowanej kary porządkowej, jak również nie określają, aby pracownikowi służyło roszczenie wobec zakładu pracy o uchylenie wymierzonej kary porządkowej. Z tej przyczyny nie można uznać, aby pracownik mógł domagać się uchylenia kary porządkowej w postępowaniu przed komisją rozjemczą lub innym organem powołanym przez kodeks pracy do rozstrzygania sporów pracowniczych. Z tytułu działu dwunastego kodeksu pracy oraz z treści art. 242 k.p. wynika, że organy te zostały powołane do rozpatrywania sporów o roszczenia pracowników ze stosunku pracy, roszczenia zaś o uchylenie kary porządkowej kodeks pracy nie przewiduje. Konsekwentnie nie służy też pracownikowi roszczenie na podstawie art. 248 § 1 pkt 6 k.p., ponieważ nie ma roszczenia o ustalenie uprawnień w sprawach, w których przepisy prawa pracy nie przewidują roszczeń o świadczenie. Wobec tego nie zachodziła potrzeba wymienienia spraw o uchylenie kar porządkowych w art. 250 k.p. zawierającym katalog sporów wyłączonych spod kompetencji komisji rozjemczych.Gdyby ustawodawca dopuszczał możliwość zaskarżenia do organów rozstrzygających spory pracownicze dotyczące wymierzonych kar porządkowych, to ze względu na częstotliwość tego rodzaju spraw zostałyby one wymienione w przepisach regulujących zakres właściwości tych organów, zwłaszcza w art. 248 § 1 k.p. Niezbędne byłoby wówczas określenie krótkiego terminu do wystąpienia ze sporem. Nie ograniczona bowiem żadnym terminem kontrola kar porządkowych przez organy rozstrzygające spory pracownicze byłaby sprzeczna z istotą i celem ich stosowania. Tymczasem kodeks pracy nie określa takiego terminu, mimo że w wewnętrznym postępowaniu odwoławczym wprowadza bardzo krótki 3-dniowy termin do wniesienia sprzeciwu od zastosowanej kary i traktuje nieodrzucenie sprzeciwu w ciągu 14 dni od jego wniesienia jako równoznaczne z jego uwzględnieniem (art. 112 k.p.), podkreślając tym samym potrzebę szybkości i niezbędnej operatywności przy rozpatrywaniu odwołań od nałożonych kar porządkowych.Zastosowanie kary porządkowej, poza dolegliwością wynikającą bezpośrednio z jej treści, powoduje jednakże niejednokrotnie dla ukaranego pracownika dalsze ujemne skutki w zakresie jego uprawnień pracowniczych (np. w postaci utraty premii, udziału w zakładowym funduszu nagród). Te ujemne skutki mogą być rezultatem samego ukarania, bądź ustalenia dopuszczenia się czynu, za który została wymierzona kara. Jeżeli w następstwie zastosowania kary porządkowej pracownik został pozbawiony należnych mu roszczeń ze stosunku pracy, to może on tych roszczeń dochodzić w postępowaniu przed organami rozpatrującymi spory pracownicze. Przepisy dotyczące tego postępowania nie przewidują bowiem, by zastosowanie kary porządkowej lub ustalenia kierownika, stanowiące podstawę faktyczną wymierzonej kary, miały wiążące znaczenie dla organów rozpatrujących spory pracownicze w postępowaniu o należne pracownikom roszczenia ze stosunku pracy. Toteż, gdy pracownik został pozbawiony należnego roszczenia na skutek przypisania mu przez kierownika zakładu pracy, stosującego karę porządkową, czynu powodującego utratę roszczenia, może on w sporze o to roszczenie dowodzić, że nie popełnił przypisanego mu czynu lub zaniedbania. Jeżeli zaś utrata roszczenia nastąpiła w rezultacie samego nałożenia kary porządkowej, to pracownik, dochodząc tego roszczenia przed organami rozstrzygającymi spory pracownicze, może wykazywać, że kara porządkowa została nałożona bezprawnie, tzn. bądź za czyn, którego nie popełnił, bądź z naruszeniem przepisów formalnych obowiązujących przy stosowaniu kary (np. z przekroczeniem ustawowych terminów, górnej granicy kary pieniężnej). Organy rozstrzygające spory pracownicze nie są natomiast uprawnione do wkraczania w samo stosowanie kar porządkowych i do ich uchylania. Pracownik nie może więc domagać się przed tymi organami zwrotu kwoty potrąconej mu z wynagrodzenia tytułem kary pieniężnej, wymierzonej w ustawowych granicach. W takim bowiem przypadku postępowanie w istocie zmierzałoby do uchylenia kary porządkowej, do czego organy rozstrzygające spory pracownicze nie zostały powołane.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na przedstawione zagadnienie prawne udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.