I PZP 21/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: M. Piekarski, E. Brzeziński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka B. przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w G. o wynagrodzenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie postanowieniem z dnia 29 kwietnia 1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy lekarzowi pełniącemu funkcję ordynatora oddziału szpitalnego, który stosownie do wynikającego z regulaminu pracy obowiązku przebywania na oddział na wezwanie, ilekroć zajdzie uzasadniona potrzeba, pozostaje przez 17 godzin na dobę w stanie gotowości do pracy na wezwanie, przysługuje po wejściu w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów społecznych służby zdrowia (...) (Dz. U. Nr 37, poz. 246) niezależnie od dodatków specjalnych odrębne wynagrodzenie za gotowość do pracy na wezwanie?"udzielił następującej odpowiedzi:Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów społecznych służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji zawodowej inwalidów (Dz. U. Nr 37, poz. 246) nie dają podstawy do wypłacania wynagrodzenia za gotowość pracy na wezwanie lekarzowi sprawującemu funkcję ordynatora oddziału szpitalnego, choćby stosownie do przepisów regulaminu pracy miał on obowiązek przybywania do powierzonego mu oddziału na wezwanie, ilekroć zajdzie uzasadniona potrzeba. Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 17.XII.1974 r. do Sądu Powiatowego w Goleniowie powód domagał się zasądzenia od pozwanego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Goleniowie kwoty 27.490 zł z tytułu wynagrodzenia za pełnienie tzw. dyżurów na wezwanie.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 12.II.1975 r. zasądził na rzecz powoda 21.285 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił.Według ustaleń Sądu Powiatowego powód jest zatrudniony w szpitalu w G. na stanowisku ordynatora oddziału ginekologiczno-położniczego. Pismem z dnia 28.XII.1971 r. ówczesny dyrektor szpitala bezterminowo powierzył powodowi pełnienie dyżurów "na wezwanie", tzw. dyżurów "pod telefonem". Powód dyżury takie pełnił, a mimo to poczynając od dnia 1.VII.1973 r. nie otrzymywał za nie wynagrodzenia. Okres od 1.VII.1973 r. do dnia wniesienia pozwu obejmuje 537 dni dyżurów. Od tej liczby Sąd Powiatowy odjął 60 dni przypadających na urlopy powoda i 90 dni, w których nie istniała potrzeba pełnienia przez powoda dyżurów "na wezwanie". Pozostałe 387 dni dyżurów Sąd Powiatowy przemnożył przez kwotę 55 zł, stanowiącą należność za 1 dyżur, i otrzymał w ten sposób kwotę 21.285 zł wymienioną w wyroku.W rewizji strona pozwana domaga się uchylenia powyższego wyroku w części uwzględniającej powództwo i oddalenia powództwa w całości, ewentualnie przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z uwagi na obrazę przepisów art. 368 pkt 3 i 4 k.p.c., polegającą przede wszystkim na dowolnym ustaleniu, że między stronami, począwszy od dnia 27.XII.1971 r., istniał niezmiennie obok zatrudnienia podstawowego stosunek pracy zobowiązujący powoda do pozostawania w gotowości do pracy w godzinach pozasłużbowych, pozwanego zaś - do wypłacenia mu za to wynagrodzenia. Zdaniem strony skarżącej w rzeczywistości w związku z reorganizacją służby zdrowia z dniem 1.VII.1973 r. za wzajemnym porozumieniem stron nastąpiła zmiana pierwotnej umowy. Powód otrzymał wyższe wynagrodzenie, jednakże już bez prawa do wynagrodzenia za tzw. dyżury na wezwanie, które zresztą - jeśli chodzi o powoda - straciły aktualność.Sąd Wojewódzki w Szczecinie w związku z rozpoznawaniem sprawy na skutek powyższej rewizji przedstawił Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 18 § 1 k.p. postanowienia umów o pracę powinny być zgodne z przepisami prawa pracy, a więc również z zasadami wynagrodzenia za pracę, o jakich mowa w art. 79 k.p. W zakresie dotyczącym wynagrodzenia za pracę pracowników uspołecznionych zakładów pracy strony zawierające umowę o pracę nie mogą zatem według swego uznania kształtować obowiązków zakładu pracy. Obowiązane są dostosować postanowienia umowy do zasad wynagrodzenia, określonych we właściwych normatywnych aktach. Zasady wynagradzania lekarzy zatrudnionych w zakładach społecznych służby zdrowia zostały zawarte między innymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów społecznych służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji zawodowej inwalidów (Dz. U. Nr 37, poz. 246) oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz. U. Nr 51, poz. 326).Pierwsze z wymienionych rozporządzeń określiło w szczególności kwalifikacje, jakim musi odpowiadać lekarz zajmujący stanowisko ordynatora oddziału szpitalnego, do jakiej grupy uposażenia może być zaliczony, jakie z tą grupą uposażenia wiąże się wynagrodzenie zasadnicze i jakie mogą być mu przyznane dodatki. Rozporządzenie to nie przewiduje możliwości przyznania ordynatorowi wynagrodzenia za tzw. gotowość pracy na wezwanie. Stosownie do przepisu § 23 omawianego rozporządzenia dodatkowe wynagrodzenie za gotowość pracy na wezwanie przez zakład pracy przysługuje starszym asystentom, zastępcom ordynatora, asystentom, pielęgniarkom, laborantom i technikom. Niepodobna uważać za przeoczenie pominięcie ordynatora w grupie wymienionych wyżej osób. Zgodnie z art. 135 § 1 k.p. pracownicy zajmujący kierownicze i inne samodzielne stanowiska pracy mogą być zatrudnieni w razie konieczności poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do oddzielnego wynagrodzenia. Z mocy zaś art. 144 § 2 zdanie końcowe k.p. za czas dyżurów pełnionych przez pracownika w domu nie przysługuje mu ani czas wolny do pracy w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru, ani dodatkowe wynagrodzenie. W świetle wymienionych przepisów unormowanie zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz. U. Nr 51, poz. 326) nie może być rozumiane jako wprowadzające rozszerzenie uprawnień do dodatkowego wynagrodzenia za gotowość pracy na wezwanie na ordynatorów oddziałów szpitalnych.Przepisy obu cytowanych rozporządzeń, jako przepisy wyjątkowe, nie podlegają wykładni rozszerzającej.Na ordynatorach oddziałów szpitalnych, jako na pracownikach zajmujących stanowiska kierownicze i z tego tytułu otrzymujących wyższe zasadnicze wynagrodzenie za pracę i uprawnionych do dodatków specjalnych, przewidzianych w powołanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r. oraz w zarządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 7 września 1972 r. w sprawie przyznawania dodatku specjalnego pracownikom działalności podstawowej (Dziennik Urzędowy Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej Nr 15 z 1972 r., poz. 66), ciążą oczywiście również większe obowiązki.Z treści § 4 pkt 20 tymczasowego regulaminu pracy ordynatora, znajdującego się w aktach osobowych, wynika, że do obowiązków ordynatora oddziału szpitalnego, którego obowiązuje ten regulamin, należy między innymi "przybywać na oddział na wezwanie zastępcy dyrektora, lekarzy zatrudnionych w oddziale lub lekarza dyżurnego, ilekroć zajdzie uzasadniona potrzeba". Tego pracowniczego obowiązku ordynatora oddziału szpitalnego nie należy utożsamiać z dodatkowymi obowiązkami innych lekarzy, wynikającymi ze zlecenia im pełnienia tzw. dyżurów na wezwanie w rozumieniu cytowanych rozporządzeń Rady Ministrów.Ordynator bowiem kieruje pracami powierzonego mu oddziału szpitalnego i z uwagi na charakter tych prac musi liczyć się z koniecznością udzielenia - w przypadkach nie cierpiących zwłoki również poza godzinami swego "zwykłego" urzędowania - stosownych konsultacji mniej doświadczonym lekarzom oddziału szpitalnego, bądź podjęcia innych decyzji, od których zależy prawidłowe funkcjonowanie tego oddziału.Ekwiwalent za pełnienie tego obowiązku mieści się już w stawkach wynagrodzeń przewidzianych dla ordynatorów.W konsekwencji na przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie pytanie należało udzielić odpowiedzi sformułowanej w sentencji niniejszej uchwały.