II UKN 628/99

Wyrok z dnia 3 lipca 2000 r. II UKN 628/99 1. Nie ma potrzeby ustalania przyczyn powstania szkody, jej rozmiaru i daty powstania, jeżeli pozwany nie jest biernie legitymowany w sprawie o na-prawienie szkody powstałej wskutek choroby zawodowej. 2. Przepis art. 194 KPC nie nakłada na sąd obowiązku przeprowadzenia dochodzenia w celu ustalenia osoby, przeciwko której powód powinien kiero-wać swoje roszczenia. Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2000 r. na posiedzeniu niejaw-nym sprawy z powództwa Adama O. przeciwko: 1) Polskiej Akademii Nauk w W., 2) Przedsiębiorstwu Przemysłowo-Usługowo-Handlowemu „S.” Spółce z o.o. o odszko-dowanie, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 26 sierpnia 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Powód Adam O. wnosił o zasądzenie od pozwanych Polskiej Akademii Nauk w W. i Przedsiębiorstwa Przemysłowo Handlowego „S.” Spółce z o. o. w B. odszko-dowania w kwocie 6. 352 zł z tytułu uszczerbku na zdrowiu odniesionego w wyniku choroby zawodowej. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa podnosząc zarzut braku po ich stro-nie legitymacji biernej. Wyrokiem z dnia 4 marca 1999 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Białymstoku oddalił powództwo. Sąd ustalił, że w okresie od 2 stycznia 1974 r. do 29 lipca 1991 r. powód pracował w Przedsiębiorstwie Doświadczalno-Produkcyjnym „S.” PAN w B. w warunkach narażających go na chorobę układu oddechowego. W dniu 25 marca 2 1998 r. stwierdzono u niego chorobę zawodową w postaci astmy oskrzelowej a roz-miar uszczerbku na zdrowiu z tego tytułu wynosi 25%. Zakład pracy powoda działał jako przedsiębiorstwo państwowe na podstawie ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. Nr 24, poz. 122 ze zm.). W 1991 r organ założycielski – Polska Akademia Nauk – postawił przedsiębiorstwo w stan likwidacji i z dniem 9 grudnia 1992 r. przedsiębiorstwo zostało wykreślone z rejestru przedsię-biorstw państwowych. Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe „S.” Spółka z o. o. nie jest następcą prawnym zlikwidowanego przedsiębiorstwa, gdyż na podstawie umów cywilnych zawartych z Polską Akademią Nauk przejęło jedynie serwis gwarancyjny i pogwarancyjny wyprodukowanej aparatury oraz archiwum. Jako spółka prawa han-dlowego, w którym udziały ma Polska Akademia Nauk, przedsiębiorstwo to nie po-wstało w wyniku przekształcenia likwidowanego przedsiębiorstwa państwowego lecz jedynie przyjęło nazwę „S.”. Obaj pozwani nie są następcami prawnymi zakładu pracy powoda i nie odpowiadają za jego zobowiązania. Od tego wyroku wniósł apelację powód, zarzucając, że wobec braku następcy prawnego zakładu pracy powoda jego zobowiązania powinien przejąć Skarb Pańs-twa. Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku oddalił apelację. Po uzupełnieniu postępowania dowo-dowego Sąd Okręgowy ustalił, że umowy o pracę między przedsiębiorstwem pańs-twowym w likwidacji a pracownikami tego przedsiębiorstwa zostały rozwiązane przez likwidatora do końca 1991 r. Nie było zatem przejęcia zakładu pracy w rozumieniu art. 231 Kodeksu pracy. Zarzut, że za zobowiązania zlikwidowanego przedsiębior-stwa odpowiada Skarb Państwa nie mógł być uwzględniony, ponieważ Sąd rozpo-znawał sprawę jedynie w stosunku do pozwanych, a wyrok oddalający powództwo nie zamyka powodowi drogi do dochodzenia roszczeń w stosunku do innych pod-miotów. Od tego wyroku wniósł kasację powód i opierając kasację na podstawie naru-szenia przepisów postępowania – art. 385, 378 § 2 i 232 zdanie drugie KPC – wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania. Jednocześnie powód zrzekł się rozprawy na podstawie art. 3938 § 3 KPC. W uzasadnieniu kasacji powód podniósł, że oddalenie apelacji zostało dokona-ne z naruszeniem art. 385 i 378 § 2 KPC, gdyż oba Sądy nie rozpoznały istoty 3 sprawy. Nie została bowiem ustalona data powstania choroby zawodowej powoda ani nie ustalono warunków w jakich powód wykonywał pracę. Sąd miał obowiązek przeprowadzić dowód z opinii biegłych lekarzy, przy czym na podstawie art. 232 zda-nie drugie KPC dowód ten powinien być dopuszczony z urzędu. Ustalenie daty po-wstania choroby zawodowej mogłoby umożliwić powodowi dochodzenie roszczeń od Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, co sugerował w apelacji za-rzutem o odpowiedzialności Skarbu Państwa. Gdyby okazało się, że choroba zawo-dowa powstała w czasie zatrudnienia w zlikwidowanym przedsiębiorstwie, istniałyby podstawy do wezwania w charakterze pozwanego na podstawie art. 194 § 1 i 3 oraz 477 KPC Wojewódzkiego Urzędu Pracy. Ponadto Sąd Okręgowy nie ustalił, czy za-sady, na jakich powstała Spółka „S.”, nie zmierzały do uchylenia się od zobowiązań przedsiębiorstwa państwowego, a także nie ustosunkował się do faktu, że Polska Akademia Nauk przejęła środki pozostałe po likwidacji przedsiębiorstwa. Wobec zrzeczenia się powoda przeprowadzenia rozprawy i niezgłoszenia przez pozwanych w terminie wniosku o przeprowadzenie rozprawy, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3938 KPC rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym i zważył co następuje. Nie jest uzasadniony zarzut, że nie została rozpoznana istota sprawy. Docho-dząc odszkodowania powód powinien wykazać powstanie szkody oraz wskazać osobę zobowiązaną do jej naprawienia. Ponieważ wskazani przez powoda pozwani podnieśli zarzut braku po ich stronie legitymacji biernej, Sąd miał obowiązek w pierw-szej kolejności rozpoznać ten zarzut. Jeżeli zostanie ustalony brak legitymacji biernej po stronie pozwanej, która nie jest osobą zobowiązaną do naprawienia szkody wy-rządzonej chorobą zawodową, nie ma potrzeby ustalania przyczyn powstania szkody, jej rozmiaru i daty jej powstania. Sąd nie jest uprawniony do czynienia usta-leń faktycznych na użytek ewentualnego innego postępowania, zwłaszcza że ustale-nia te nie są w innym postępowaniu wiążące. Nie było zatem potrzeby przeprowa-dzenia z urzędu dowodu z opinii biegłego lekarza na podstawie art. 232 zdanie dru-gie KPC. Rozpoznając apelację Sąd Okręgowy zastosował ten przepis, przeprowa-dzając dowód na istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. W wyniku postępo-wania dowodowego okazało się, że pozwana Spółka „S.” nie przejęła zakładu pracy w rozumieniu art. 231 Kodeksu pracy, gdyż nie przejęła pracowników. Nie była także nabywcą przedsiębiorstwa, odpowiedzialnym za jego zobowiązania na podstawie art. 526 KC, ponieważ nie nabyła w całości przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 KC, a 4 jedynie jego składniki. Zgodnie z art. 18a ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.) zaspokajanie roszczeń wierzycieli następuje w trakcie postępowania likwidacyj-nego ze środków uzyskanych z zadysponowania składników przedsiębiorstwa. Po wykreśleniu przedsiębiorstwa z rejestru nie ma podmiotu zobowiązanego do zaspo-kajania tych roszczeń. Ustawa nie nakłada takiego obowiązku na organ założycielski niezależnie od tego, czy po likwidacji pozostał jakiś majątek czy też nie. Powołany w uzasadnieniu kasacji przepis art. 194 § 1 KPC stanowi, że jeżeli okaże się, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko osobie, która powinna być w sprawie stroną pozwaną, sąd na wniosek powoda lub pozwanego wezwie tę osobę do wzięcia udziału w sprawie. Na podstawie art. 477 KPC wezwanie takie w spra-wach z powództwa pracownika może być dokonane z urzędu. Jednakże z mocy art. 391 KPC przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu apelacyjnym. Wniosek o wezwanie do udziału w sprawie innego podmiotu zamiast lub obok pozwanych po-wód powinien zgłosić w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Zarzut, że Sąd ten powinien dokonać wezwania z urzędu nie został sprecyzowany w apelacji. Powód powołał się jedynie ogólnikowo na odpowiedzialność Skarbu Państwa, nie wskazując jednostki organizacyjnej, która - jego zdaniem - powinna być stroną poz-waną. Przepis art. 194 KPC zamieszczony jest w rozdziale regulującym wymogi, któ-rym powinien odpowiadać pozew i zasady postępowania po jego wniesieniu. Przepis ten ma zastosowanie, gdy z treści pozwu wynika, że inna osoba powinna występo-wać w sprawie jako strona pozwana. Omawiany przepis nie nakłada na sąd obo-wiązku przeprowadzenia dochodzenia w celu ustalenia osoby, przeciwko której po-wód powinien kierować swoje roszczenia. Obowiązek taki nie wynika także z treści art. 468 § 1 KPC, regulującego postępowanie wyjaśniające w sprawach z zakresu prawa pracy. W tych warunkach Sąd Okręgowy nie miał podstaw do uznania, że na-stąpiło uchybienie w zakresie stosowania omawianych przepisów i słusznie stwier-dził, że roszczeń przeciwko innemu podmiotowi powód może dochodzić w innym po-stępowaniu. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 KPC oddalił ka-sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. ========================================