II URN 172/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: E. Berutowicz (sprawozdawca), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Józefa K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o emeryturę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 30 maja 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go orzeczenie Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 21.IV.1980 r. znak: RN (...) i zmieniając decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 7.I.1980 r. Rp (...) ustalił, iż podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy stanowią kwoty zgłoszone do podstawy wymiaru składek z tytułu ubezpieczenia rzemieślniczego.Uzasadnienie faktyczneJózef K. - rzemieślnik (krawiec) prowadzący od 1945 r. własny warsztat we wsi O., zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Inspektoratu w Ś. z wnioskiem o przyznanie mu emerytury załączając równocześnie zaświadczenie Urzędu Gminy w O., że warsztat swój zlikwidował z dniem 31.X.1979 r., zaświadczenie, że jest członkiem ZBoWiD oraz inne niezbędne dokumenty.W kwestionariuszu dotyczącym okresów zatrudnienia wnioskodawca podał, że oprócz wykonywanego rzemiosła - od dnia 1.IX.1977 r. prowadzi dodatkowo punkt usługowy wymiany zboża w Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w O.W toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ rentowy stwierdzono, że Józef K. był ubezpieczony z tytułu wykonywanego rzemiosła, przy czym od lipca 1966 r. do lutego 1977 r. podstawa wymiaru płaconych przez niego składek wynosiła 1.200 zł, a od marca 1977 r. do października 1979 r. - 5.500 zł miesięcznie.Jednocześnie organ rentowy stwierdził, że począwszy od dnia 1.IX.1977 r. - wobec zatrudnienia w GS "SCh" w O. w charakterze prowadzącego punkt usługowy wymiany zboża na produkty zbożowe za wynagrodzeniem prowizyjnym - wnioskodawca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu z tytułu zawartej w GS umowy.Decyzją z dnia 28.XII.1979 r. ZUS Oddział w B. stwierdził, że Józef K od dnia 1.IX.1977 r. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu unormowanemu ustawą z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 235), gdyż wykonuje pracę na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej.Decyzją zaś z dnia 7.I.1980 r. organ rentowy przyznał Józefowi K. emeryturę, przyjmując za podstawę jej wymiaru przeciętny zarobek uzyskany przez wnioskodawcę w GS "Samopomoc Chłopska" w okresie od września 1972 r. do sierpnia 1977 r., tj. kwotę 1.630 zł.Obie decyzje, jak wynika z akt sprawy, były rozpoznawane prze Radę Nadzorczą Oddziału ZUS w B., jednak orzeczenia dotyczącego utrzymania w mocy decyzji Oddziału ZUS z dnia 28.XII.1979 r. brak jest w aktach sprawy.Od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w B. z dnia 21.IV.1980 r. zatwierdzającej decyzję Oddziału ZUS z dnia 7.I.1980 r. wnioskodawca odwołał się do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu podnosząc, że pracę dla GS "Samopomoc Chłopska" w O. wykonywał dodatkowo, po zakończeniu pracy w zakładzie krawieckim w godzinach popołudniowych i wieczornych w wymiarze 12 godzin tygodniowo, a podjął się tej pracy dlatego, gdyż poinformowano go, że dodatkowe ubezpieczenie z tego tytułu zwiększy wysokość emerytury, jaką otrzyma z tytułu wykonywanego rzemiosła.Wyrokiem z dnia 30.V.1980 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu oddalił odwołanie Józefa K. stwierdzając w uzasadnieniu, że podstawę wymiaru jego emerytury mogą stanowić jedynie zarobki osiągnięte do dnia 31.VIII.1977 r., gdyż - pomimo prowadzenia zakładu krawieckiego do dnia 31.X.1979 r. - począwszy od dnia 1.IX.1977 r. nie mógł on być ubezpieczony jako rzemieślnik stosownie do przepisu art. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonywających pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232), w związku z czym osiągnięte w tym okresie zarobki nie mogą stanowić podstawy wymiaru emerytury.Prokurator Generalny PRL w rewizji nadzwyczajnej zarzuca rażące naruszenie prawa i wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w B. i przekazanie sprawy tejże Radzie Nadzorczej do ponownego rozpatrzenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL jest uzasadniona.Bezsporne w sprawie jest, iż wnioskodawca od 1945 r. do dnia 31.X.1979 r. prowadził w O. rzemieślniczy zakład krawiecki i z tego tytułu był ubezpieczony, opłacając składki do października 1979 r. włącznie, oraz że w czasie od dnia 1.IX.1977 r. prowadził punkt usługowy wymiany zboża na produkty zbożowe, na warunkach prowizyjnych, na rzecz Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w O.Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232) wnioskodawca nie podlegał ubezpieczeniu z tytułu umowy zawartej 1.IX.1977 r. z GS "Samopomoc Chłopska", ponieważ w tej dacie objęty był już odrębnymi przepisami w zakresie ubezpieczenia społecznego, a mianowicie ubezpieczeniem z tytułu prowadzenia rzemiosła.Ubezpieczenie więc przez Gminną Spółdzielnię wnioskodawcy z tytułu wykonywania przez niego pracy na podstawie umowy agencyjnej nie może mieć żadnego wpływu na ustalenie żądanej przez niego emerytury z tytułu wykonywania rzemiosła.Ubezpieczenie z tytułu pracy na podstawie umowy agencyjnej było późniejsze, i to właśnie ubezpieczenie było niedopuszczalne wobec istnienia wcześniejszego ubezpieczenia z tytułu wykonywania rzemiosła.Błąd zakładu pracy i niedopełnienie przez organ rentowy obowiązku wynikającego z § 4 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 11 lutego 1977 r. w sprawie wykonania ustawy o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (...) (Dz. U. Nr 6, poz. 25) w przedmiocie kontroli dopuszczalności ubezpieczenia wnioskodawcy z tytułu pracy na podstawie umowy agencyjnej nie może działać na niekorzyść wnioskodawcy.Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7.III.1980 r. II CZP 33/79 (OSNCP 1980, z. 10, poz. 180), Sąd nie jest związany prawomocnym orzeczeniem Rady Nadzorczej stwierdzającym, iż pracownik nie podlega ubezpieczeniu. Pogląd ten ma odpowiednie zastosowanie do innych ubezpieczeń, jeżeli okoliczności faktyczne dowodzą, że zainteresowany podlegał określonemu ubezpieczeniu.Gdyby wnioskodawca we właściwym czasie został pouczony o tym, że niedopuszczalne jest podwójne ubezpieczenie, niewątpliwie zrezygnowałby z ubezpieczenia mniej korzystnego. Nie można tego prawa pozbawić go po zakończeniu ubezpieczenia, skoro wcześniej na skutek zaniedbań organu rentowego nie został on w tej sprawie należycie pouczony.W tym stanie pobieranie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych składek ubezpieczeniowych z obu źródeł pracy wnioskodawcy nie może niekorzystnie wpływać na ewentualne uprawnienia ubezpieczonego i powodować przyznanie znaczenie niższej emerytury z tytułu ubezpieczenia, które było niedopuszczalne.W tym stanie faktycznym i prawnym Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.