II URN 9/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Dłużniewskiej, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Władysławy G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. o wysokość renty na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 20 lutego 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej odwołanie wnioskodawczyni, a także ustalającej podstawę wymiaru emerytury i zmienił orzeczenie Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lipca 1978 r. znak RN/R/2428/78 oraz decyzję tego Oddziału z dnia 31 stycznia 1978 r. znak Ff/E 394202/15 w ten sposób, że ustalił podstawę wymiaru emerytury wnioskodawczyni na kwotę 5.199,20 złotych.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 27.II.1975 r. ZUS Oddział w W. przyznał Władysławie G., ur. 16.IX.1915 r., emeryturę od dnia 16.IX.1975 r. Za podstawę wymiaru przyjęto przeciętny miesięczny zarobek brutto w wysokości 4.612,57 złotych z kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia w okresie od dnia 1.I.1967 r. do dnia 31.XII.1968 r. w Handlowej Spółdzielni Inwalidów w Warszawie, co stwierdza zaświadczenie z dnia 20.XI.1975 r.W decyzji zamiennej z dnia 27.XII.1976 r. organ rentowy uwzględnił polecenie Działu Emerytur i Rent Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. zaliczenia okresu pracy od 1946 r. do 1948 r. i od dnia 1.VIII.1957 r. do dnia 31.III.1960 r., co spowodowało wzrost emerytury w wysokości 4% jej podstawy wymiaru z tytułu zatrudnienia w Polsce Ludowej.W piśmie z dnia 16.I.1978 r. wymieniony Dział Emerytur i Rent zawiadomił Oddział, że Prezes ZUS wyraził "w drodze szczególnego wyjątku" zgodę na wliczenie do podstawy wymiaru emerytury kwotę 9.860,80 złotych, tj. 1/2 przysługującego "odszkodowania za godziny nadliczbowe".Ponadto podano, że wnioskodawczyni od dnia 1.I.1978 r. ma prawo do podwyższonej emerytury w wysokości 5% podstawy wymiaru, ponieważ uwzględniono jej okres zatrudnienia po osiągnięciu wieku emerytalnego oraz "okres działalności kombatanckiej po wyzwoleniu".Wykonując powyższe polecenie, Oddział ZUS w decyzji z dnia 31.I.1978 r. ponownie obliczył podstawę wymiaru emerytury od dnia 1.I.1978 r. na kwotę 5.023,40 zł i kwotę jej wzrostu (5%).W odwołaniu do Rady Nadzorczej Oddziału wnioskodawczyni twierdziła, że jej przeciętny zarobek z okresu od dnia 1.I.1967 r. do dnia 31.XII.1968 r. wynosi około 7.500 złotych, jednakże Rada nie znalazła podstawy do zmiany wysokości podstawy wymiaru emerytury.Okręgowy Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu księgowości na okoliczność zarobków wnioskodawczyni w wymienionym okresie. Biegły wyjaśnił w opinii pisemnej, że przeciętny miesięczny zarobek brutto w okresie od dnia 1.I.1967 r. do dnia 31.XII.1968 r. - zgodnie z dokumentacją znajdującą się w Spółdzielni - wynosił 4.641,83 złotych. Przy uwzględnieniu kwoty 9.860,80 zł, doliczonej przez Prezesa ZUS, podstawa wymiaru wynosi 5.052,80 złotych, a więc jest wyższa tylko o 29,30 złotych od kwoty przyjętej za podstawę wymiaru w decyzji z dnia 31.I.1978 r.Na podstawie tej opinii Sąd zaskarżonym wyrokiem zmienił decyzję Oddziału ZUS z dnia 31.I.1978 r. i orzeczenie Rady Nadzorczej z dnia 17.VIII.1978 r. i orzekł, że podstawa wymiaru emerytury wynosi 5.052,20 złotych od dnia 1.I.1978 r., w pozostałej części odwołanie oddalił.Od powyższego wyroku złożył rewizję nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.Skarżący zarzucił wyrokowi rażące naruszenie art. 17 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.), § 2 i 3 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 245 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 grudnia 1976 r. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej odwołanie wnioskodawczyni i podwyższenie podstawy wymiaru emerytury z kwoty 5.052,20 złotych do kwoty 5.199,20 złotych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Wprawdzie wnioskodawczyni w postępowaniu sądowym nie kwestionowała uwzględnienia z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych w okresie od dnia 1.I.1967 r. do dnia 31.XII.1968 r. kwoty 9.860,80 złotych. Nie zwalniało to jednak Sądu od skontrolowania w tym zakresie jej prawa, a to ze względu na istotne wątpliwości, jakie wyłaniały się z treści pisma Działu Emerytur i Rent ZUS z dnia 16.I.1978 r., zarówno co do określenia podstawy zaliczenia tej należności, jak i jej wysokości.Wynagrodzenie za godziny nadliczbowe jest zarobkiem, który - zgodnie z powołanymi na wstępie przepisami - podlega uwzględnieniu przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty.Należy przy tym podkreślić że wynagrodzenie uzyskane przez pracownika wlicza się do podstawy wymiaru świadczeń bez względu na to, czy zostanie wypłacone przez zakład pracy w normalnym trybie czy też zostanie wyegzekwowane w drodze przymusowej na podstawie orzeczenia zasądzającego właściwego organu.Stanowisko wyrażone w piśmie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16.I.1978 r. w przedmiocie wliczenia do podstawy wymiaru emerytury Władysławy G. wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych "w drodze szczególnego wyjątku" jest wynikiem błędnej kwalifikacji prawnej tego wynagrodzenia jako "odszkodowania", a nie zarobku, który jest wypłacany z osobowego funduszu płac pracownikom z tytułu zatrudnienia na podstawie stosunku pracy.Z akt Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy wynika, że wnioskodawczyni dochodziła od Handlowej Spółdzielni Inwalidów m.in. należności za pracę w godzinach nadliczbowych za okres od listopada 1966 r. do końca 1969 r. w kwocie 19.721,60 złotych. Roszczenie to zostało uwzględnione w całości (vide wyrok Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 10.VII.1972 r.). Należność za pracę w godzinach nadliczbowych w okresie od dnia 1.I.1967 r. do dnia 31.XII.1968 r. wyniosła kwotę 13.276,80 złotych (6.364,80 złotych za rok 1967 i 6.912 złotych za rok 1968). Wynika to z wyliczenia zawartego na karcie 283 akt powołanego wyroku Sądu Wojewódzkiego. Uwzględnienie zatem tylko kwoty 9.860,80 złotych było nieuzasadnione i spowodowało obniżenie zarobków przyjętych do podstawy wymiaru emerytury o 3.416 złotych, co w konsekwencji zaniżyło podstawę wymiaru o 146,50 złotych (3.416 złotych: 24). Zaniżenie to było skutkiem nieprzeprowadzenia dowodu z wymienionych akt Sądu Powiatowego. Dla wyjaśnienia zaś charakteru prawnego należności, zasądzonej na rzecz wnioskodawczyni oraz ustalenia, jaka jej część podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury, niezbędne było dopuszczenie przez Okręgowy Sąd dowodu z tych akt - stosownie do przepisu art. 55 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych.Podniesione okoliczności wskazują na to, że zaskarżony wyrok zapadł z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, co miało wpływ na treść orzeczenia.Powoduje również naruszenie interesu PRL, związanego z podstawową zasadą polityki socjalnej naszego Państwa, zmierzającej do zapewnienia długoletnim pracownikom odpowiedniego zabezpieczenia materialnego.Wobec tego, że w dołączonych aktach Sądu Powiatowego znajduje się materiał wystarczający do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, należało zaskarżony wyrok uchylić i zmienić poprzednie orzeczenie Rady Nadzorczej oraz decyzji organu rentowego i ustalić prawidłową podstawę wymiaru emerytury wnioskodawczyni.Należy podkreślić, że przeprowadzone przez Sąd Najwyższy postępowanie wyjaśniające wykazało, iż wnioskodawczyni nie zostały wypłacone inne składniki wynagrodzenia, które podlegałyby wliczeniu do podstawy wymiaru świadczeń.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.