II UZP 36/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: A. Grymaszewski, Z. Zaziemski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Bokowskiego, w sprawie z wniosku Rozalii K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. o rentę za przekazane gospodarstwo rolne następcy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. postanowieniem z dnia 28 sierpnia 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń:"Czy jest wychowankiem w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) mężczyzna, który w wieku 15 lat został przyjęty przez krewną (ciotkę jego matki) do rodziny, zamieszkał u niej i pracował w jej gospodarstwie, a ta pokrywała pełne koszty jego utrzymania i nauki aż do czasu ukończenia szkoły średniej ogólnokształcącej oraz studiów na wydziale rolnym (Akademii Rolniczej w K.) - z wyłączeniem udziału rodziców wymienionego w tych kosztach?"powziął następującą uchwałę:Osoba małoletnia, przyjęta przez rolnika do rodziny, zamieszkała u niego i pracująca w jego gospodarstwie oraz pozostająca na jego utrzymaniu i wychowaniu do czasu ukończenia nauki, jest wychowankiem w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140).Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie renty inwalidzkiej za przekazane gospodarstwo rolne następcy w osobie syna siostrzenicy, Ryszarda P., który pomagał jej w prowadzeniu gospodarstwa, w zamian za co pokrywała koszty związane z jego utrzymaniem i kształceniem.Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 7.III.1980 r. odmówił wnioskodawczyni żądanego świadczenia podkreślając, że Ryszard P. jako następca nie odpowiada wymogom przewidzianym w art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.Decyzja organu rentowego została zatwierdzona przez Radę Nadzorczą, a Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując odwołanie wnioskodawczyni od jej orzeczenia, powziął wątpliwości przedstawione w pytaniu prawnym.Uzasadnienie prawneUdzielając na powyższe pytanie odpowiedzi, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym rolników i ich rodzin - jednym z warunków usprawnienia rolnika do renty inwalidzkiej jest przekazanie gospodarstwa rolnego następcy lub Państwu.To, kto jest następcą w rozumieniu wymienionego przepisu, zostało wyjaśnione w przepisach końcowych ustawy, mianowicie w art. 75 ust. 1 pkt 2, z którego wynika, że przez następców rozumie się zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków (ponadto odpowiadających wymienionym dalej kwalifikacjom).Przepis ten ogranicza się do samych określeń osób będących następcami, nie wyjaśniając bliżej tych określeń.Z wymienionych określeń osób może budzić wątpliwość określenie "wychowanek", zachodzi zatem potrzeba znalezienia kryteriów pochodzących z przepisów prawa i operujących tym określeniem.Przepisami takimi są przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6).Artykuł 32 tej ustawy, wymieniając osoby uprawnione do renty rodzinnej, przyznaje m.in. prawo do tej renty dzieciom obcym wziętym na wychowanie i utrzymanie.Sformułowanie "wzięte na wychowania i utrzymanie" niewątpliwie można uznać za równoznaczne z określeniem "wychowanek" w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r.Tak więc kryterium uznania osoby za wychowanka w rozumieniu tego przepisu będzie zawarte w art. 32 ust. 2 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym i ich rodzin warunek wzięcia dziecka obcego na wychowanie i utrzymanie. Ze stanu faktycznego zdaje się wynikać, że syn siostrzenicy wnioskodawczyni Ryszard P., mający wówczas 15 lat, zamieszkał u niej jako członek rodziny i pozostawała na jej utrzymaniu i wychowaniu, pomagając w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.W tym czasie uczęszczał do szkoły średniej, a następnie podjął studia wyższe na wydziale rolnym.Należy zatem przyjąć, że osoba małoletnia, przyjęta przez rolnika do rodziny, zamieszkała u niego i pracująca w jego gospodarstwie oraz pozostająca na jego utrzymaniu i wychowaniu do czasu ukończenia nauki, jest wychowankiem w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.Osoba taka nie traci przymiotu wychowanka w rozumieniu powyższego przepisu, nawet jeżeli opieka nad taką dorastającą osobą polega w przeważającej mierze na zaspokajaniu jej materialnych potrzeb, dotyczących m.in. umożliwienia wychowankowi kontynuowania nauki w szkole średniej i na wyższej uczelni.Sąd Najwyższy nie zajmował się bliżej stanem faktycznym w tej sprawie i dlatego Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powinien dokonać odpowiednich ustaleń w tym przedmiocie i wydać orzeczenie co do istoty sprawy.Z powyższych względów na przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.