II UZP 6/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Kasiński. Sędziowie: E. Berutowicz (sprawozdawca), M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Dzwonkowskiego, w sprawie z powództwa Filomeny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Ł. o prawo do emerytury rzemieślniczej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 2 października 1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy na mocy art. 54 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (Dz. U. Nr 23, poz. 165) ma zastosowanie art. 40 ustawy z dnia 29 marca 1965 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (Dz. U. Nr 13, poz. 90) do ustalenia nabycia prawa do renty starczej przez rzemieślnika - który osiągnął wiek emerytalny przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 marca 1965 r. - lecz wniosek o świadczenie emerytalne zgłosił po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników?"postanowił udzielić odpowiedzi twierdzącej.Uzasadnienie faktyczneUstawa z dnia 29 marca 1965 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (Dz. U. Nr 13, poz. 90) zapewniła rzemieślnikom i osobom współpracującym z rzemieślnikiem prawo do renty starczej pod warunkiem wykazania się odpowiednim okresem ubezpieczenia oraz osiągnięciem wieku starczego w czasie trwania ubezpieczenia lub w ciągu 2 lat po ustaniu ubezpieczenia (art. 16 ustawy).Kogo zaś ustawa uważa za rzemieślnika, a kogo za osobę współpracującą - stanowi o tym przepis art. 2 ust. 1 i 2 ustawy.Odstępstwem od zasady określonej w art. 16 d. ustawy rzemieślniczej był art. 40 znajdujący się w przepisach przejściowych i końcowych d. ustawy. Zgodnie z tymże art. 40 rzemieślnikowi, który osiągnął wiek starczy (mężczyzna 65 lat, kobieta 60 lat) przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed 1.VII.1965 r., lub osiągnął ten wiek do dnia 31 grudnia 1968 r., przysługiwała renta starcza po trzech latach okresu ubezpieczenia określonego w art. 7, jeżeli posiadał łączny okres ubezpieczenia określonego w art. 17. Z brzmienia art. 40 cyt. ustawy wynika, że renta starcza przysługiwała tylko rzemieślnikowi - mimo ukończenia wieku emerytalnego przed dniem 1.VII.1965 r., tj. przed objęciem obowiązkiem ubezpieczenia rzemieślników, ale pod warunkiem jednak, że wiek ten został osiągnięty w czasie samoistnego wykonywania rzemiosła na podstawie wymaganego uprawnienia przemysłowego (zezwolenia, karty rzemieślniczej).Nowa ustawa z dnia 8 czerwca 1972 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (Dz. U. Nr 23, poz. 165) nie zawiera żadnego przepisu, który by odpowiadał cyt. wyżej przepisowi art. 40 dawnej ustawy.Niemniej jednak art. 54 zezwala na ustalenie prawa do świadczeń i ich wymiar według przepisów ustawy rzemieślniczej z dnia 29 marca 1965 r., jeżeli wniosek zgłoszony został po dniu wejścia w życie nowej ustawy, a dotyczy okresów sprzed 1.VII.1972 r. Skoro więc przepis art. 54 pozwala na ustalenie takiego prawa i wymiar świadczeń według przepisów dawnej ustawy, rozumie się także, że i art. 40 powinien być stosowany przy ustalaniu praw do świadczeń rzemieślnika, który osiągnął wiek starczy przed dniem 1.VII.1965 r. lub osiągnął go do dnia 31.XII.1968 r.Z przytoczonych wyżej względów na przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne należało udzielić odpowiedzi twierdzącej.Powołany w uzasadnieniu wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych jest poza dyskusją, ponieważ sprawa dotyczyła nie rzemieślnika w rozumieniu art. 2 ust. 1 dawnej ustawy, lecz osoby współpracującej z rzemieślnikiem, która od 14.II.1972 r. prowadziła zakład "jako właściciel" (strona pierwsza wyroku ZUS IV TR 2158/74).