II UZP 12/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Berutowicz, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Leona S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Pł. o rentę inwalidzką rzemieślniczą, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych."Czy okres prowadzenia działalności rzemieślniczej w latach 1972-1975 w przypadku równoczesnego posiadania gospodarstwa rolnego o przychodowości szacunkowej, która powoduje zawieszenie prawa do emerytury czy renty, jest okresem zaliczalnym do okresu ubezpieczenia w myśl art. 15 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 235)?"uchwalił:Uzasadnienie faktycznePrzytoczone zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego: Leon S. urodzony 11.IV.1907 r. złożył w dniu 28.II.1978 r. wniosek o przyznanie renty inwalidzkiej rzemieślniczej, powołując się na fakt prowadzenia wspólnie z Alfonsem S. zakładu betoniarskiego w latach 1972-1978 r.Organ rentowy odmownie załatwił powyższy wniosek, wobec tego, że wnioskodawca nie ma wymaganego 5-letniego okresu ubezpieczenia, opłacał bowiem składki na ubezpieczenie tylko od 1.I.1976 r. do 31.X.1977 r., a więc przez rok i 10 miesięcy.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS rozpoznając niniejszą sprawę wskutek odwołania wnioskodawcy orzeczeniem z dnia 13.IX.1978 r. zatwierdziła powyższą decyzję.W odwołaniu wniesionym do okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawca domagał się zmiany orzeczenia Rady Nadzorczej i przyznania renty inwalidzkiej.Okręgowy Sąd przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne przytoczone w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Obowiązkowe ubezpieczenie społeczne rzemieślników zostało wprowadzone od dnia 1.VII.1965 r. z mocy ustawy z dnia 29 marca 1965 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (Dz. U. Nr 13, poz. 90). Stosownie do art. 7 tej ustawy za okres ubezpieczenia uważa się miesiące kalendarzowe, w których rzemieślnik objęty był obowiązkiem ubezpieczenia, jeżeli za te miesiące zostały opłacone składki na ubezpieczenie.Kwestia ta unormowana została podobnie w art. 7 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (Dz. U. Nr 23, poz. 165), a także w art. 15 ust. 2 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 19 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 235).W przepisach obu wyżej wymienionych ustaw przewidziano wyjątkowo uznanie za okresy ubezpieczenia miesięcy, za które składek nie uiszczono, ale w których rzemieślnik był niezdolny do pracy (ustawa z 1972 r.) lub został zwolniony od składek (ustawa z 1976 r.).W myśl wymienionych przepisów od dnia 1.VII.1965 r. poczynając okresem ubezpieczenia są te miesiące kalendarzowe, w których rzemieślnik był objęty obowiązkiem ubezpieczenia i uiścił za te miesiące składki na ubezpieczenie społeczne, lub miesiące, które z mocy wymienionych wyżej przepisów uważane są za okresy ubezpieczenia, pomimo nieuiszczenia składek. Stosownie do art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 marca 1965 r. oraz art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. (wymienionych wyżej) obowiązkiem ubezpieczenia nie byli objęci rzemieślnicy, którzy byli równocześnie właścicielami, samoistnymi posiadaczami, użytkownikami lub dzierżawcami gospodarstwa rolnego, z którego wysokość przychodu szacunkowego ustalona dla wymiaru podatku gruntowego powodowała według przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin zawieszenie prawa do emerytury lub renty.W okresie od dnia 1.VII.1965 r. istniała więc taka sytuacja, że osoby prowadzące działalność rzemieślniczą zostały generalnie objęte obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, wyłączeni zaś od tego obowiązku zostali poszczególni rzemieślnicy z uwagi na istnienie określonych podmiotowych przesłanek wyłączających.Jeżeli rzemieślnik nie był objęty obowiązkiem ubezpieczenia po dniu 1.VII.1965 r. z tytułu prowadzonej działalności rzemieślniczej, to okres ten nie może podlegać zaliczeniu do okresu ubezpieczenia według art. 15 ust. 3 pkt 1 ustawy z 1976 r. (wyżej wymienionej).W myśl wymienionego przepisu do okresu ubezpieczenia zalicza się okresy m.in. prowadzenia rzemieślniczej przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia na podstawie przepisów dotychczasowych, a więc ustawy z dnia 29 marca 1965 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników.Chodzi bowiem o datę objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego działalności rzemieślniczej, a nie datę faktycznego objęcia obowiązkiem ubezpieczenia konkretnego rzemieślnika. Odmienna wykładnia prowadziłaby do celów sprzecznych z istotą ubezpieczenia społecznego rzemieślników.Rzemieślnik bowiem, który nie był objęty obowiązkiem ubezpieczenia i nie uiszczał składek na ubezpieczenie, pomimo objęcia tej działalności obowiązkiem ubezpieczenia, korzystałby z takich samych uprawnień w zakresie zaopatrzenia emerytalnego, jakie przysługują rzemieślnikowi, który składki takie uiszczał. Byłoby to szczególnie rażące na tle sytuacji tych rzemieślników, którzy podjęli swą działalność po 1.VII.1965 r. korzystając z tego, iż nie są objęci obowiązkiem ubezpieczenia, a na krótko przed zaprzestaniem działalności rozpoczęli opłacanie składek na ubezpieczenie korzystając z postanowień art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1976 r.