III UZP 4/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca).Sędziowie SN: A. Józefowicz, W. Myga. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Izabeli K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. o rzemieślniczą rentę inwalidzką po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 19 lutego 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy prawo do rzemieślniczej renty inwalidzkiej przysługuje osobie legitymującej się okresem zaliczanym do okresu ubezpieczenia w rozumieniu art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250), w sytuacji gdy osoba ta nie posiada w ogóle okresu ubezpieczenia, gdyż prowadziła działalność rzemieślniczą w latach 1956-1964, kiedy nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia, a inwalidztwo powstało w okresie 18 miesięcy od ustania działalności rzemieślniczej?"podjął następującą uchwałę:Osoba, która nie ma okresu ubezpieczenia, lecz jedynie okres zaliczany do okresu ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności rzemieślniczej przed dniem 1 lipca 1965 r., nie nabywa prawa do rzemieślniczej renty inwalidzkiej. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawczyni, Izabella K., prowadziła działalność rzemieślniczą (usługi krawieckie) od 1956 r. do dnia 31 grudnia 1964 r. Po zakończeniu tej działalności w czerwcu 1965 r. wnioskodawczyni uległa wypadkowi samochodowemu, w wyniku którego stała się inwalidą II grupy. Decyzją z dnia 6 grudnia 1989 r. Oddział ZUS w S. odmówił wnioskodawczyni przyznania renty inwalidzkiej, z tym uzasadnieniem, że nie spełnia ona warunków do tego świadczenia, gdyż nie ma okresu ubezpieczenia, lecz jedynie okres zaliczany do okresu ubezpieczenia, który - sam przez się - nie stwarza uprawnień do dochodzonej renty inwalidzkiej, nawet przy spełnieniu warunku inwalidztwa. W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wnioskodawczyni domagała się zmiany decyzji i przyznania rzemieślniczej renty inwalidzkiej, wywodząc, że okres prowadzenia działalności rzemieślniczej przed dniem 1 lipca 1965 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 marca 1965 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (Dz. U. Nr 13, poz. 90), jest traktowany tak jak okres ubezpieczenia. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z uzasadnienia zagadnienia prawnego wynika, że Sąd Wojewódzki skłania się do poglądu, iż w sytuacji, gdy osoba zainteresowana nie ma okresu ubezpieczenia, lecz tylko okres zaliczany do okresu ubezpieczenia z tytułu działalności rzemieślniczej, która ustała przed dniem 1 lipca 1965 r., okres ten - sam przez się - nie uprawnia do przyznania rzemieślniczej renty inwalidzkiej, nawet gdy inwalidztwo powstało w ciągu 18 miesięcy od ustania działalności rzemieślniczej. Pogląd taki zasługuje na aprobatę z następujących powodów: W myśl art. 9 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250), określanej do dnia 31 maja 1989 r. jako ustawa o ubezpieczaniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek i ich rodzin, świadczenia emerytalne przysługują na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin ze zmianami określonymi w ust. 2-5 tego przepisu. Stosownie zaś do art. 15 tejże ustawy, ilekroć przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin uzależniają prawo do świadczenia od posiadania ustalonego okresu zatrudnienia - tylekroć przy ustalaniu świadczeń dla osób ubezpieczonych rozumie się przez taki okres: okres ubezpieczenia i okresy zaliczane do okresu ubezpieczenia (ust. 1). Za okres ubezpieczenia uważa się miesiące kalendarzowe, za które ubezpieczony opłacił składki na ubezpieczenie lub w których nastąpiło zwolnienie od opłacania składek. Okresy ubezpieczenia na podstawie przepisów dotychczasowych są okresami ubezpieczenia w rozumieniu ustawy (ust. 2). Z treści przytoczonych przepisów wynika zatem, że uwzględnienie okresów zaliczanych, a więc m.in. okresu prowadzenia działalności przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia (art. 15 ust. 3 pkt 1), może mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy osoba występująca o przyznanie świadczenia emerytalno-rentowego ma okres ubezpieczenia, tj. okres, w którym podlegała z tytułu swojej działalności ubezpieczeniu i za który opłaciła składki lub została zwolniona od ich opłacenia. Osoba ubiegająca się o świadczenie emerytalno-rentowe na podstawie omawianej ustawy musi mieć status ubezpieczonego. Dlatego osoba, która prowadziła działalność rzemieślnicza tylko w okresie, w którym działalność ta nie była objęta obowiązkiem ubezpieczenia, nie nabywa prawa do świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu tej działalności. Przyznanie świadczeń emerytalno-rentowych dla rzemieślników, którzy zaprzestali wykonywać rzemiosło przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 marca 1965 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (Dz. U. Nr 13, poz. 90), tj. przed dniem objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem tej grupy osób, było możliwe tylko w sytuacjach określonych w art. 41 tejże ustawy. Mianowicie, rzemieślnicy mogli otrzymać emeryturę (rentę starczą) lub rentę inwalidzką, jeżeli - poza innymi warunkami - pobierali do dnia wejścia w życie ustawy stałe zasiłki z funduszu Związku Izb Rzemieślniczych.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.