III PO 25/65

SentencjaPo rozpoznaniu przekazanego przez Trybunał Ubezpieczeń Społecznych zagadnienia prawnego Sąd Najwyższy uchwalił udzielić następującej odpowiedzi.Uzasadnienie faktyczneOrzecznictwo Trybunału Ubezpieczeń Społecznych nie było jednolite i wykazuje następujące rozbieżności:Najdalej idący pogląd streszcza się w tym, że każdy (bez względu na wysokość) dochód żony z gospodarstwa rolnego wyklucza przyjęcie, że pozostaje ona na wyłącznym i całkowitym utrzymaniu męża - rencisty.Odmienne stanowisko wyraża pogląd, że posiadanie przez żonę minimalnego dochodu z gospodarstwa rolnego nie wyklucza przyjęcia, że pozostaje ona na wyłącznym i całkowitym utrzymaniu męża - rencisty oraz że uprawnienia do dodatku z art. 55 ust. 1 pkt 2 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym należy w takich przypadkach oceniać na tle konkretnego stanu faktycznego, biorąc pod uwagę wysokość dochodu żony (z gospodarstwa rolnego) i faktyczne uprawianie przez żonę posiadanej działki.Sąd Najwyższy nie przychyla się do żadnego z tych poglądów.Co do pierwszego należy stwierdzić, że nie może być uznana za trafną interpretacja, która w gruncie rzeczy pozbawia dany przepis prawny praktycznego znaczenia. Jeżeliby bowiem uznać, że jakikolwiek dochód żony - poza otrzymanym od męża - pozbawia go prawa do dodatku rodzinnego, to jakiekolwiek kwoty otrzymywane przez żonę sporadycznie (np. od dzieci) lub jakiekolwiek otrzymywane przez nią od rodziny paczki, dalej jakakolwiek drobna działalność zarobkowa żony (np. hodowla kilku kur, uprawianie ogródka przydomowego lub działkowego itp.) pozbawiałoby daną rodzinę prawa do dodatku, a jest rzeczą znaną, że wiele żon rencistów sporadycznie korzysta z pewnej pomocy rodziny lub uzyskuje niewielkie wyżej opisane lub podobne zarobki. Nie mogło być intencją prawodawcy ustanawiającego dodatek na żonę do renty, aby każdy zarobek żony, niezależnie od jego trwałości i wysokości, uzasadniał odmowę przyznania renciście dodatku na żonę, w takim bowiem przypadku przepis ten byłby właściwie bezużyteczny. Należy przeto uznać, że odmowę tę uzasadnia tylko taki zarobek żony, który ma cechę pewnej trwałości, a którego wysokość wpływa realnie na dochód danej rodziny.Wobec braku szczególnych przepisów prawa materialnego, które by określały, jaki dochód uzasadnia odmowę przyznania renciście dodatku na żonę, przewidzianego w art. 55 ust. 1 pkt 2 dekretu o p.z.e., wskazane i konieczne jest odpowiednie zastosowanie takich przepisów dotyczących powszechnego zaopatrzenia emerytalnego, które określają ogólne warunki, w jakich uważa się, że dany członek rodziny nie pozostaje na utrzymaniu innego członka rodziny, pracownika lub rencisty - mianowicie zastosowanie wydanych z upoważnienia art. 45 ust. 5 dekretu o p.z.e. przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 czerwca 1958 r. w sprawie warunków, w jakich uważa się rodziców i - męża za pozostających na utrzymaniu pracownika lub pracownicy, które to przepisy określają szczegółowo, kiedy przyjmuje się, że rodzice lub mąż nie pozostawali na utrzymaniu pracownika lub pracownicy, a które to rozporządzenie dotyczy nie tylko pracowników ale i rencistów, co wynika wyraźnie z jego § 1 przewidującego, że "użyte w rozporządzeniu określenie pracownik (pracownica) oznacza również rencistę (rencistkę)".Podkreślić należy, że poprzednio obowiązujące w tym zakresie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 stycznia 1957 r. w sprawie warunków, w jakich uważa się członków rodziny za pozostających na utrzymaniu pracownika (rencisty), oraz dochodu powodującego zawieszenie prawa do renty rodzinnej (Dz. U. z 1957 r. Nr 11, poz. 47) dotyczyło także żon pracowników (rencistów), a nie tylko rodziców i męża pracownicy lub rencistki. W przepisach zaś cytowanego rozporządzenia z dnia 24 czerwca 1958 r. nie ma już mowy o żonach dlatego, że znowelizowane od dnia 1 lipca 1958 r. przepisy dekretu o p.z.e. rozszerzyły uprawnienia żon do renty rodzinnej i nie zawierają już wymogu, aby w celu otrzymania prawa do renty rodzinnej żona wykazała, że pozostawała na utrzymaniu męża (z zastrzeżeniem szczególnego przepisu art. 46 ust. 1 dekretu), a wymóg taki istnieje nadal tylko w art. 55 dekretu o p.z.e. dotyczącym dodatku rodzinnego do renty na żonę.Pogląd Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, opisanego wyżej, że w tego rodzaju sprawach organ rentowy lub sąd ubezpieczeń społecznych powinien w każdym konkretnym przypadku ustalać kryteria, od których uzależnione jest prawo do dodatku, nie można uznać za trafny. Z charakteru prawa dotyczącego powszechnego zabezpieczenia społecznego (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1965 r. III PO 22/64 OSNCP 1965/7-8 poz. 107) wynika bowiem konieczność ścisłego określania warunków, od których spełnienia uzależnione jest prawo do świadczeń z powszechnego ubezpieczenia społecznego, a przepisy tego prawa nie zawierają tego rodzaju postanowień jak np. art. 162 § 3 lub art. 165 § 1 kodeksu cywilnego (sąd może przyznać...) itp.