III PO 36/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Formański, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" przeciwko Bronisławowi S., Julianowi Ł., Mirosławowi P., Edwardowi G. i Józefowi G. o odszkodowanie w kwocie 1.140 zł, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 399 k.p.c.:"Czy z powodu nie usprawiedliwionego niestawiennictwa robotnika do pracy można dochodzić od niego szkód i strat w myśl zasad prawa cywilnego?"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Pracownik odpowiedzialny jest za szkodę wyrządzoną pracodawcy przez zawinione niestawiennictwo do pracy. Uzasadnienie faktyczneW sprawie, w której wynikło przedstawione zagadnienie prawne, powodowy Związek żąda zasądzenia odszkodowania za straty poniesione w wyniku nie usprawiedliwionego nieprzybycia pozwanych do pracy w dniu 28 kwietnia 1963 r. Pozwani, jako pracownicy działu transportowego, mieli obowiązek przybycia do pracy w niedzielę 28 kwietnia 1963 r. w celu rozładowania podstawionych wagonów kolejowych. Spośród dwunastu członków ekipy wyładunkowej przybyło tylko siedmiu. Powód zdołał zmobilizować jeszcze jednego pracownika, który nie pełnił wówczas dyżuru, jednakże ekipa w niepełnym składzie nie wyładowała wagonów w obowiązującym terminie. Za przestój wagonów powód obciążony został przez PKP kwotą 1.140 zł, której domaga się od pozwanych.Przy rozpoznawaniu rewizji od wyroku Sądu Powiatowego (oddalającego powództwo na podstawie art. 3 p.o.p.c.) Sądowi Wojewódzkiemu nasunęły się wątpliwości, których źródłem jest art. 19 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zmianami). W szczególności wątpliwości wyłaniają się stąd, że art. 19 dekretu uchylił przepisy art. 18 i 20 rozporządzenia z 16 marca 1928 r. o umowie o pracę robotników.Rozważenie przedstawionych wątpliwości wymaga na wstępie wyjaśnienia, że uchylone przepisy art. 18 ust. d) oraz art. 20 rozp. o umowie o pracę robotników nie zawierały treści branej pod uwagę w uzasadnieniu pytania prawnego. Przepis art. 18 ust. d) cyt. rozporządzenia upoważniał pracodawcę do rozwiązania umowy o pracę z winy robotnika, który nie stawił się do pracy dłużej niż trzy dni z rzędu lub ogółem więcej niż przez sześć dni w ciągu miesiąca bez przyczyny usprawiedliwionej. Przepis zaś art. 20 ust. 1 rozp. o umowie o pracę rob. stanowił, że niezwłoczne rozwiązanie umowy o pracę (przez którąkolwiek ze stron) nie wyłącza prawa dochodzenia szkód i strat w myśl zasad prawa cywilnego. Wymienione przepisy rozporządzenia z 1928 r. nie zawierały bynajmniej normy, że w wypadku krótkiego zawinionego niestawiennictwa robotnika do pracy (nie dłuższego niż trzy lub sześć dni) pracodawcy nie przysługuje prawo do wynagrodzenia szkód spowodowanych niestawiennictwem. Przepis art. 20 ust. 1 omawianego rozp. miał na celu w szczególności usunięcie wątpliwości, czy wobec zastosowania sankcji w postaci niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę można także dochodzić odszkodowania za straty wywołane nie usprawiedliwionym niestawiennictwem. Na pytanie to art. 20 ust. 1 udzielał odpowiedzi pozytywnej. Nie było więc w treści art. 20 ust. 1 zwolnienia od odpowiedzialności za ewentualne szkody wyrządzone nawet przez krótkie zawinione niestawiennictwo do pracy .Odpowiedzialność pracownika za szkody wyrządzone wskutek nie usprawiedliwionego niestawiennictwa (nieprzybycia, opuszczenia) do pracy jest odpowiedzialnością za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Zasada tej odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania wynika z przepisów art. 441, 448 i 239 kod. zob. Nie ma przy tym różnicy między pracownikami umysłowymi a robotnikami, ani też różnicy uzależnionej od tego, czy niewykonanie zobowiązania doprowadziło do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Wynika stąd dalej, że dekret z dnia 18 stycznia 1956 r. nie zmienił pod tym względem obowiązującego stanu prawnego.Przytoczone rozważania i powołane przepisy prowadzą do tezy sformułowanej w sentencji uchwały udzielającej odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne. Sentencja stwierdza tylko zasadę odpowiedzialności, lecz nie przesądza wysokości należnego odszkodowania. Trzeba jednocześnie podkreślić, że zasada odpowiedzialności sformułowana w sentencji sprzyja wzmocnieniu dyscypliny pracy, niezależnie od środków dyscyplinarnych przewidzianych w regulaminach pracy oraz niezależnie od ewentualnej dopuszczalności rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Środki regulaminowe i rozwiązanie umowy o pracę mogą zresztą być stosowane, choćby nie powstała szkoda natury majątkowej.Kolejnym zagadnieniem jest kwestia ustalenia wysokości szkody wraz z wysokością odszkodowania. Pracodawcę obciąża dowód, jaka szkoda wynikła rzeczywiście z niestawiennictwa pracownika. Niejednokrotnie szkody tej nie da się udowodnić albo w rzeczywistości żadna szkoda nie powstanie lub jest nieznaczna. W każdym razie należy w związku z tym podkreślić, że pracodawca ma obowiązek podjąć wszelkie kroki zapobiegające szkodzie, jaka by mogła powstać w rezultacie nieprzybycia pracownika do pracy. Wydaje się jednak, że w sprawie niniejszej kwestia ustalenia wysokości szkody nie nasuwa trudności. Nie rozwiązuje to problemu wysokości odszkodowania, które określić należy z uwzględnieniem wszelkich zachodzących okoliczności (art. 158 kod. zob.). Nie bez znaczenia może się okazać także okoliczność, jakie były przyczyny niestawiennictwa pozwanych. Należy je różnicować, chociażby nie dawały podstawy do uznania nieobecności za usprawiedliwioną w rozumieniu przepisów porządkowych i regulaminowych.