III PO 57/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie: S. Graban, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Danuty K. przeciwko Cechowi Rzemiosł Różnych w B. o dopuszczenie do pracy i zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 4 października 1965 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy członek rady zakładowej traci prawo do ochrony przewidzianej w art. 28 dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. Nr 8, poz. 36 z późn. zm.), a uzależniającej rozwiązanie umowy o pracę od uprzedniej zgody nadrzędnej instancji związkowej - z upływem kadencji czy z chwilą wyboru nowej rady zakładowej?"udzielił następującej odpowiedzi:Członek rady zakładowej (oddziałowej) traci prawo do ochrony przewidzianej w art. 28 dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. Nr 8, poz. 36 z późniejszymi zmianami) z chwilą wygaśnięcia mandatu, co nie jest równoznaczne z upływem kadencji. W razie wątpliwości, o wygaśnięciu mandatu i chwili jego wygaśnięcia decyduje prezydium zarządu głównego związku zawodowego. Uzasadnienie faktyczneW uchwale z dnia 15 lutego 1963 r. III PO 21/62 (OSNCP 1963/10/219) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że członek rady zakładowej uzyskuje mandat z chwilą wyboru. Z tą też chwilą korzysta on - jako pracownik - z ochrony stosunku przewidzianej w art. 28 dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o tworzeniu rad zakładowych.Przepis ten, mówiąc o członku rady zakładowej, ma na myśli członka, którego mandat nie wygasł. W związku z wątpliwościami, czy ochrona przewidziana w tym przepisie dotyczy również b. członków po zakończeniu przez nich pełnienia funkcji w radzie zakładowej, CRZZ wyjaśniła (5/992/57 z dnia 25 lutego 1957 r.), że art. 28 cytowanego dekretu dotyczy jedynie członków rad zakładowych, nie zapewnia więc ochrony w wypadku, gdy mandat członka rady zakładowej wygasł. W orzeczeniu zaś z dnia 22 listopada 1949 r. C 1099/48 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że z chwilą utraty przez członka rady zakładowej tego stanowiska pracodawca ma prawo rozwiązać z nim stosunek pracy na podstawie ważnej przyczyny, chociażby przyczyna ta powstała przed wygaśnięciem mandatu w radzie zakładowej.Jednakże ani w powołanym ostatnio orzeczeniu Sądu Najwyższego, ani we wspomnianym wyjaśnieniu CRZZ nie zostało wyjaśnione zagadnienie, w jakim momencie następuje wygaśnięcie mandatu czy utrata przez członka rady zakładowej tego stanowiska. Zagadnienie to jest założeniem przekazanego przez Sąd Wojewódzki pytania prawnego.Statut Zrzeszenia Związków Zawodowych w Polsce, uchwalony w dniu 1 grudnia 1962 r., w przepisach dotyczących zakładowych organizacji związkowych (§ 58) przewiduje, że ogólne zebranie pracowników (konferencja zakładowa) może przed upływem kadencji odwołać poszczególnych członków rady zakładowej i dokonać wyboru nowych członków. Ponadto przewiduje on możliwość podjęcia przez zebranie lub konferencję uchwały zobowiązującej radę zakładową do zorganizowania zebrania wyborczego przed upływem kadencji; w wyniku tego może nastąpić zmiana całego składu rady.W świetle tych postanowień mandat członka rady może wygasnąć przed upływem kadencji. Wynika z nich zarazem ogólny wniosek, że wygaśnięcie mandatu nie jest uzależnione od zakończenia kadencji. Według § 42 Statutu Związku Zawodowego Pracowników Gospodarki Komunalnej i Przemysłu Terenowego w Polsce, uchwalonego w dniach 14-15 grudnia 1963 r., zakładowe zebranie sprawozdawczo-wyborcze, które się odbywa co trzy lata, powinno być zwołane przez radę zakładową nie później niż w dwa tygodnie po upływie kadencji.Z postanowienia tego nie wynika, żeby wygaśnięcie mandatów w takim wypadku nastąpiło automatycznie z chwilą upływu kadencji lub po upływie wspomnianego terminu dwutygodniowego. Brak przepisu, który by wiązał wygaśnięcie mandatu z upływem wspomnianego terminu, ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia rozważnego zagadnienia.Postanowieniu cyt. wyżej § 42, określającemu termin, w którym ma nastąpić wybór nowej rady po upływie kadencji, nie można nadawać takiego znaczenia, że po upływie wspomnianego dwutygodniowego terminu wygasają tym samym mandaty członków. Termin ten ma charakter terminu instrukcyjnego.Odmienny pogląd pociągałby za sobą społecznie niepożądaną sytuację polegającą na przesuwaniu ciągłości działalności rady zakładowej, i to przed zwołaniem zebrania wyborczego i dokonaniem wyborów. Ustępująca rada zakładowa przestałaby już działać, a nowa rada nie byłaby jeszcze powołana. Usankcjonowanie takiej sytuacji mogłoby wynikać tylko z wyraźnego postanowienia powołanego wyżej Statutu. Takiego postanowienia brak. W tym zakresie nieuzasadnione byłoby doszukiwanie się analogii do innych wypadków.Sprawowanie kontroli nad terminami przeprowadzenia wyborów należy do organów nadrzędnych, one też mogą decydować o ewentualnym przedłużeniu okresu kadencji. Powstanie takiej sytuacji może być usprawiedliwione różnymi względami organizacyjnymi. Kontrola i ocena, czy są one uzasadnione, czy też nie, należeć może tylko do właściwych statutowo określonych organów. Do nich również należy decydowanie - w razie wątpliwości - o tym, czy rada zakładowa lub poszczególni jej członkowie utracili mandat. Po upływie zatem okresu kadencji i okresu dwutygodniowego, w którym mają być przeprowadzone nowe wybory, członek rady korzysta z ochrony prawnej przewidzianej w art. 28 powołanego dekretu, i to dopóty, dopóki nie utraci tego mandatu.W tym też sensie wypowiedziała się CRZZ, zawiadomiona przez Sąd Najwyższy o niniejszym procesie na podstawie art. 59 w związku z art. 62 k.p.c.Przytoczone względy uzasadniają udzielenie odpowiedzi na pytanie przekazane przez Sąd Wojewódzki w sposób określony w sentencji uchwały.