III PO 21/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, S. Białek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa Ż. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Terenowego w J. o 1.700 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 12 lutego 1963 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie - Ośrodek Zamiejscowy w Przemyślu do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"1. Czy zakaz zwalniania z pracy na podstawie wypowiedzenia z art. 28 dekretu z dnia 6.II.1945 r. o utworzeniu rad zakładowych obowiązuje od chwili a) wyboru na członka rady czy delegata, czy też od chwili b) delegowania do pracy związkowej w radzie zakładowej (objęcia funkcji)?2. W wypadku pod a) 1 - czy wybór na członka rady zakładowej czyni bezskutecznym uprzednie wypowiedzenie warunków pracy, którego termin w dniu wyboru nie upłynął?3. Czy wynagrodzenie członka rady zakładowej zwolnionego od pracy zawodowej może być wyższe niż 2.500 zł miesięcznie, a to z uwagi na przepis § 2 uchwały Nr 877 Prezydium Rządu z dnia 18.XII.1954 r. (Mon. Pol. z 1955 r. Nr 7, poz. 73)?"udzielił następującej odpowiedzi:"a) Członek rady zakładowej lub delegat związkowy korzysta z ochrony stosunku pracy, przewidzianej w art. 28 dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. Nr 8, poz. 36; zmiana: Dz. U. z 1947 r. Nr 24, poz. 92), już od chwili powołania do pełnienia tych funkcji w drodze wyboru;b) zgodnie z art. 28 powyższego dekretu wypowiedzenia przez zakład pracy umowy o pracę - a więc i tzw. wypowiedzenie warunków płacy - staje się bezskuteczne, jeżeli przed upływem okresu wypowiedzenia pracownik powołany został do rady zakładowej lub powołano go na delegata;c) członek rady zakładowej zwolniony od pełnienia czynności zawodowych zachowuje prawo do pełnego wynagrodzenia ze stosunku pracy."Uzasadnienie faktycznea)Przepis art. 10 dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. Nr 8, poz. 36; zmiana: Dz. U. z 1947 r. Nr 24, poz. 92) wymienia okres, na który wybierani są członkowie rad zakładowych lub delegat, ale nie zawiera żadnej wzmianki mogącej dać podstawę do wniosku, że początek kadencji nie jest zbieżny z datą wyboru. Podobnie tylko okres (2-letni), na który wybierana jest rada zakładowa, wymieniony jest w § 61 statutu Zrzeszenia Związków Zawodowych w Polsce (Biul. CRZZ z 1958 r. Nr 3, poz. 51). Z kolei rozporządzenie b. M. P. i O.S. z dnia 29 kwietnia 1947 r. o regulaminie wyborów do rady zakładowej i wyborów delegata (Dz. U. Nr 45, poz. 231 i Nr 59, poz. 324) postanawia w § 2 pkt 2, że wybory członków rady zakładowej lub delegata zarządza się z upływem ustawowej kadencji rady zakładowej lub delegata.Powołane przepisy dają podstawę do stwierdzenia, że członek rady zakładowej lub delegat uzyskuje mandat z chwilą wyboru i od tej chwili przysługuje mu ochrona stosunku pracy, przewidziana w art. 28 dekretu o utworzeniu rad zakładowych, który to przepis nie uzależnia ochrony od daty faktycznego objęcia funkcji związkowej. W praktyce występują niekiedy minimalne różnice między datą wyboru a objęciem funkcji. Pozbawienie przez ten okres ochrony stosunku pracy pracownika, który uzyskał zaufanie załogi i któremu powierzono funkcję społeczną, byłoby niesłuszne.Przytoczone wyżej rozważania uzasadniają i wyjaśniają istotę zagadnienia przedstawionego w pierwszym pytaniu Sądu Wojewódzkiego.b)Według art. 28 dekretu o utworzeniu rad zakładowych umowa o pracę z członkiem rady zakładowej lub delegatem nie może być przez pracodawcę rozwiązana inaczej niż z ważnych przyczyn lub z winy pracownika. Ponadto rozwiązanie takie "wymaga do swojej ważności" zgody zarządu okręgowego właściwego związku zawodowego (p. uchwała CRZZ z dnia 27.XI.1954 r. - Biuletyn CRZZ Nr 1, poz. 4). Po wejściu w życie dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11) "ważna przyczyna" oznacza sytuacje z art. 3, a "wina pracownika" sytuacje z art. 2 powyższego dekretu (orzeczenie SN z 29.V.1958 r. 4 CR 126/58 - OSN nr 3/1959, poz. 86). Wynika stąd, że wypowiedzenie umowy o pracę członkowi rady zakładowej lub delegatowi jest w ogóle niedopuszczalne i jako sprzeczne z prawem - nieważne.Z tego samego założenia wychodzi także Sąd Wojewódzki, skoro ogranicza pytanie prawne do okoliczności, w których wypowiedzenie warunków płacy (równoznaczne - w aktualnym w sprawie zakresie - z wypowiedzeniem umowy o pracę) nastąpiło przed wyborem pracownika na członka rady lub delegata, ale koniec okresu wypowiedzenia przypada na czas, w którym pracownik stał się już członkiem rady lub delegatem. Wyjaśnienie powyższej wątpliwości opiera się przede wszystkim na podkreśleniu, że wypowiedzenie umowy o pracę rozwiązuje umowę po upływie okresu wypowiedzenia. Dopiero wówczas można mówić o tym, że umowa o pracę została przez wypowiadającego rozwiązana. Ustanowiona jednak w art. 28 ochrona stałości stosunku pracy stoi na przeszkodzie rozwiązaniu urnowy w okresie ochronnym. Wypowiedzenie - jako czynność prawna - mogło być ważne, skoro w chwili jego dokonania nie działał zakaz ustawowy, stało się jednak bezskuteczne wobec zajścia zdarzenia (aktu wyborczego), które z woli ustawy nie dopuszcza do rozwiązania umowy. Ilustrację powyższej tezy w odniesieniu do członków rady oddelegowanych całkowicie do prac związkowych daje okólnik Nr 20 Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 1950 r. (Mon. Pol. Nr 76, poz. 883), który poleca udzielać tym pracownikom urlopu na czas "delegacji". Udzielenie urlopu zakłada tym samym, że stosunek pracy trwa nadali, skoro urlop poza stosunkiem pracy nie istnieje.Wyjaśniona wyżej zasada odnosi się także do wypowiedzenia warunków płacy, które - jak już zaznaczono - jako wypowiedzenie istotnych warunków umowy, podlega tym samym rygorom co wypowiedzenie "w ogóle".c)Art. 29(4) dekretu o utworzeniu rad zakładowych stanowi, że członkowie rady zakładowej zwolnieni od czynności zawodowych otrzymują pełne wynagrodzenie, należne z umowy o pracę. Wątpliwości przedstawione w pytaniu pochodzą stąd, że uchwała nr 877 Prezydium Rządu z dnia 18 grudnia 1954 r. w sprawie wynagrodzenia członków rad zakładowych zwalnianych od pracy zawodowej (Mon. Pol. z 1955 r. Nr 7, poz. 73) ustanawiała w § 2 zasadę, że wynagrodzenie członka rady zwolnionego od pracy zawodowej nie może być niższe niż 800 zł i wyższe niż 2.500 zł miesięcznie. Wynagrodzenie wyższe mogło być przyznane tylko wyjątkowo. Powyższa uchwała Nr 877 nie była zgodna z treścią art. 29 dekretu o utworzeniu rad zakładowych i z tej przyczyny została - na wniosek CRZZ - uchylona uchwałą Nr 232 Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1962 r. (Mon. Pol. Nr 61, poz. 291).Na zakończenie należy zaznaczyć, że w sprawie, w której wynikły wszystkie omówione zagadnienia prawne, powodem jest b. dyrektor przedsiębiorstwa terenowego, odwołany z tego stanowiska dnia 28 listopada 1961 r. z równoczesnym wypowiedzeniem mu "warunków płacy". Okres wypowiedzenia upłynął z ostatnim dniem lutego 1962 r. Pozwane Przedsiębiorstwo ustaliło wynagrodzenie powoda od dnia 1 marca 1962 r. na 2.100 zł. W sprawie niniejszej powód żąda zasądzenia kwoty 1.700 zł tytułem różnicy wynagrodzenia za marzec 1962 r., opierając się na tym, że z dniem 18 lutego 1962 r. objął z wyboru funkcję przewodniczącego rady zakładowej, zwolnionego całkowicie od wykonywania czynności zawodowych.Sąd Wojewódzki słusznie nie wyodrębnił w pytaniach prawnych tej kwestii, że w sprawie chodzi o b. dyrektora przedsiębiorstwa. Uchwała Składu 7 sędziów z dnia 23 grudnia 1959 r. 1 CO 39/59 (OSN 4/1960, poz. 91) wyjaśniła, że odwołanie dyrektora przedsiębiorstwa państwowego jest skuteczne z chwilą wymienioną w odwołaniu (choćby natychmiast) w zakresie pozycji dyrektora jako organu przedsiębiorstwa, co jednak nie pozbawia odwołanego - jako pracownika - jego uprawnień płynących z przepisów regulujących stosunek pracy. W zakresie zatem "reszty" praw i obowiązków pracowniczych b. dyrektor pozostaje w takiej sytuacji, jak inni pracownicy.