III PR 16/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Tyszka (sprawozdawca). Sędziowie: K. Wieruszewski, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 1963 r. sprawy z powództwa Sergiusza M. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Komunikacyjnemu w S. o 11.996,64 zł, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 12 sierpnia 1960 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo oraz wyrok Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 22 grudnia 1959 r. w części zasądzającej kwotę 9.008,99 zł, jako też oba powyższe wyroki w częściach orzekających o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneWe wniosku z dnia 26.I.1959 r. skierowanym do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w S. powód domagał się zasądzenia od pozwanego wynagrodzenia z tytułu dodatku za wysługę lat oraz z tytułu gratyfikacji jubileuszowej za okres od dnia 1.I.1958 r. do dnia 31.I.1959 r.Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 29.I.1959 r. wniosek powoda oddaliła, a Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Gospodarki Komunalnej, po uchyleniu decyzją z dnia 30.IV.1959 r. wymienionego orzeczenia, przekazał sprawę - na wniosek powoda - do Sądu Powiatowego w Szczecinie.Po wpłynięciu sprawy do Sądu powód w piśmie procesowym z dnia 9.XI.1959 r. sprecyzował swoje żądanie, domagając się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa kwoty zł 11.996,64 tytułem dodatku za wysługę lat i gratyfikacji jubileuszowej za okres od dnia 1.I.1958 r. do dnia 30.X.1959 r.Powód twierdził, że w okresie od 1928 r. do września 1939 r. pracował w charakterze pracownika umysłowego w Zarządzie Miejskim (Magistracie) w N. W okresie okupacji przebywał na terenie Związku Radzieckiego, pracując w jednostkach gospodarki uspołecznionej. W dniu 6.IX.1957 r. powód powrócił do Polski. Początkowo przez krótki okres pracował w Cukrowni w S., następnie chorował i w dniu 4.I.1958 r. podjął pracę w pozwanym Przedsiębiorstwie, w którym pracuje nadal. Powód jest zdania, że nabył uprawnienia przysługujące pracownikom przedsiębiorstw komunalnych do dodatku za wysługę lat oraz do gratyfikacji jubileuszowej, ponieważ, jako repatriantowi, należy zaliczyć mu okres pracy wykonywanej przez niego na terenie ZSRR.Pozwane Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie powództwa zarzucając, że roszczenie powoda jest nieuzasadnione, skoro podjął on pracę w pozwanym Przedsiębiorstwie po upływie 3 miesięcy od daty przybycia do kraju, a nadto jest ono bezzasadne również z tego względu, że praca wykonywana przez powoda na terenie ZSRR nie była tego samego rodzaju co praca, jaką wykonuje on u pozwanego. Pozwane Przedsiębiorstwo powołało się przy tym na treść uchwały Nr 145 Rady Ministrów z dnia 12.IV.1957 r. w sprawie pomocy dla repatriantów (Monitor Polski Nr 32, poz. 217), w świetle której - zdaniem pozwanego - z powyższych zasad roszczenie powoda jest nieuzasadnione.Ponadto pozwane Przedsiębiorstwo zakwestionowało również wysokość roszczenia powoda.Sąd Powiatowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 22.XII.1959 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę zł 11.996,64. Sąd Wojewódzki w Szczecinie, na skutek rewizji pozwanego, wyrokiem z dnia 12.VIII.1960 r. zmienił wyrok Sądu Powiatowego w ten sposób, że 1) oddalił powództwo o zapłatę kwoty 9.008,99 zł, a 2) odrzucił pozew o zapłatę kwoty zł 2.987,65.Odrzucenie pozwu o zapłatę kwoty 2.987,65 zł, stanowiącej roszczenie powoda za dalszy okres od dnia 2.II.1959 r. do dnia 30.X.1959 r., nastąpiło z tego względu, że roszczenie to nie było przedmiotem rozpoznania Zakładowej Komisji Rozjemczej.Oddalenie powództwa co do kwoty 9.008,99 zł Sąd Wojewódzki uzasadnił tym, że w myśl § 2 ust. 3 lit. c uchwały Nr 145 Rady Ministrów z dnia 12.IV.1957 r. w sprawie pomocy dla repatriantów (M. P. Nr 32, poz. 217) pracownik nabywa szczególne uprawnienia dotyczące stanowiska lub uposażenia jedynie wówczas, gdy praca wykonywana przez niego za granicą była tego samego rodzaju co praca wykonywana po powrocie do kraju, powód zaś nie pracował na terenie ZSRR w przedsiębiorstwach komunalnych. Sąd Wojewódzki uznał, że również treść okólnika Nr 47 Ministerstwa Administracji Publicznej z dnia 24.V.1949 r. (Dz. Urz. M.A.P. Nr 24, poz. 148), stanowiącego załącznik do układu zbiorowego pracy z dnia 15.XII.1948 r. dla przedsiębiorstw komunalnych i zakładów użyteczności publicznej (Dz. Urz. M.A.P. Nr 46, poz. 240), nie daje podstawy do uznania roszczenia powoda za uzasadnione. Okólnik ten przewiduje wprawdzie zaliczenie repatriantom do gratyfikacji jubileuszowej czasu pracy w zakładach państwowych lub samorządowych za granicą i ten warunek powód spełnia, jednakże z tego uprawnienia mogą - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - korzystać tylko ci pracownicy, w pracy których nastąpiła przerwa w czasie okupacji, powód zaś przed wojną nie pracował w przedsiębiorstwie komunalnym, lecz w zarządzie miejskim, czyli w organie administracji samorządowej.Prokurator Generalny w rewizji nadzwyczajnej, wniesionej dnia 8 czerwca 1962 r. na skutek podania powoda, domaga się uchylenia powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz wyroku Sądu Powiatowego w Szczecinie w części orzekającej o roszczeniu powoda w kwocie 9.008,99 zł i przekazania sprawy w tym zakresie temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca wyrokowi Sądu Wojewódzkiego naruszenie art. 5 ustawy z dnia 14.IV.1937 r. o układach zbiorowych pracy w związku z ust. 2 rozdziału XII wymienionego wyżej okólnika Nr 47 Ministerstwa Administracji Publicznej z dnia 24 maja 1947 r., a także naruszenie art. 218 § 1 i 326 k.p.c. oraz interesu Państwa Ludowego związanego z ochroną uprawnień pracownika wynikających ze stosunku pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzutom rewizji nadzwyczajnej nie można w zasadzie odmówić słuszności.Według przepisu ust. 2 rozdz. XII. wymienionego wyżej okólnika nr 47 Ministerstwa Administracji Publicznej z dnia 24.V.1949 r., mającego w danym wypadku zastosowanie, repatriantom zalicza się do podstawy obliczenia czasu pracy do gratyfikacji jubileuszowej udokumentowany czas przepracowany za granicą w zakładach państwowych lub samorządowych.Skarżący słusznie zarzuca, że Sąd Wojewódzki pominął istotną okoliczność, iż przepisy powołanej w wyroku uchwały Nr 145 Rady Ministrów z dnia 12.IV.1957 r. w sprawie pomocy dla repatriantów mają w konkretnym wypadku zastosowanie tylko o tyle, o ile przepisy szczególne układu zbiorowego pracy nie są dla pracownika korzystniejsze.Wymieniony przepis okólnika nr 47, stanowiącego część integralną układu zbiorowego pracy z 1948 r., normuje uprawnienia repatriantów do gratyfikacji jubileuszowej w sposób dla nich korzystniejszy niż przepis uchwały Nr 145 Rady Ministrów, gdyż nie zawiera warunku, by praca wykonywana przez repatrianta za granicą była tego samego rodzaju co praca wykonywana po powrocie do kraju. Dlatego też należało zastosować w danym wypadku ten właśnie przepis korzystniejszy dla powoda. Należy przy tym zauważyć, że według § 81 obowiązującego obecnie układu zbiorowego pracy pracowników przedsiębiorstw gospodarki komunalnej (Dz. Urz. M.G.K. Nr 1, poz. 1/59) wszystkie dotychczasowe przepisy korzystniejsze dla pracowników od postanowień tego układu zostały utrzymane w mocy.Z treści wymienionego okólnika nr 47 wynika nadto, wbrew odmiennemu stanowisku Sądu Wojewódzkiego, że repatriantowi przysługuje gratyfikacja jubileuszowa bez względu na charakter i rodzaj pracy wykonywanej przez niego przed wojną.Istotną okolicznością przy ocenie uprawnień repatrianta do gratyfikacji jubileuszowej i dodatku za wysługę lat, tj. do świadczeń przewidzianych w protokole dodatkowym z dnia 12.XI.1956 r. do układu zbiorowego pracy, jest zachowanie przez repatrianta ciągłości pracy po powrocie do kraju oraz fakt wykonywania przez niego za granicą pracy w zakładach państwowych lub samorządowych.Z ustaleń Sądu Powiatowego wynika, że powód na terenie ZSRR pracował w zakładach gospodarki uspołecznionej, a ponadto że po przyjeździe do kraju zachował ciągłość pracy. Roszczenie więc jego co do zasady należało uznać za uzasadnione.Należy zauważyć ubocznie, że takie samo stanowisko, jeśli chodzi o uprawnienia repatriantów (pracowników resortu gospodarki komunalnej) do gratyfikacji jubileuszowej i dodatku za wysługę lat, zajęło również Ministerstwo Gospodarki Komunalnej w piśmie z dnia 16.IV.1961 r. Nr ZPP-1335/61, załączonym do rewizji nadzwyczajnej.Słusznie zatem skarżący zarzuca, że wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo co do kwoty 9.008,99 zł został wydany z naruszeniem wymienionych w rewizji nadzwyczajnej istotnych przepisów prawa i dlatego w tej części podlegał uchyleniu.Uchyleniu podlegał również wyrok Sądu pierwszej instancji w części zasądzającej wymienioną kwotę. Sąd Powiatowy nie wyjaśnił bowiem należycie sprawy w zakresie wysokości zasądzonego roszczenia, jakkolwiek strona pozwana kwestionowała nie tylko zasadę powództwa, lecz także prawidłowość obliczenia pretensji powoda. Nie wiadomo w szczególności, jakie konkretne okresy pracy powoda wykonywanej przed jego powrotem do kraju podlegały - zdaniem Sądu Powiatowego - zaliczeniu oraz ile konkretnie należy się powodowi:1)z tytułu gratyfikacji jubileuszowej (za 10, 15, 20 czy też więcej lat pracy nieprzerwanej?),2)z tytułu dodatku za wysługę lat (w jakiej wysokości dodatek ten zasądzono i za jaki okres?).Sąd Powiatowy z obrazą art. 218 § 1 i 326 k.p.c. nie wyjaśnił należycie sprawy w tym zakresie, nie uzasadnił swego stanowiska, co uniemożliwia przeprowadzenie prawidłowej kontroli rewizyjnej i powoduje uchylenie wyroku.Nie można natomiast podzielić poglądu wyrażonego w rewizji nadzwyczajnej, że wyrok Sądu Wojewódzkiego podlegał uchyleniu w całości (również w części odrzucającej pozew) w celu przesłania przez Sąd Powiatowy akt sprawy właściwej komisji rozjemczej dla wydania decyzji w kwestii, czy ewentualnie uwzględnić spóźnienie złożenia wniosku o rozpoznanie sporu.Przepisy art. 6 dekretu z 24.II.1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych nie mają zastosowania w postępowaniu przed sądem. Otwarcie drogi sądowej dla sprawy podlegającej właściwości komisji rozjemczej połączone jest z jednoczesnym wygaśnięciem (w konkretnej sprawie przekazanej sądowi) właściwości tej komisji i nie byłoby w takim wypadku podstaw do zwracania takiej sprawy komisji przez sąd, ustawa bowiem zna tylko skierowanie sprawy do sądu, a nie odwrotnie.Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela w tym względzie pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1962 r. 3 CO 33/61 (OSN IV/62, poz. 120).Powód po skierowaniu sprawy do sądu nie mógł rozszerzyć powództwa na innej podstawie faktycznej, tj. dochodzić roszczenia za dalszy okres nie objęty wnioskiem o rozpoznanie sporu (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 29.XI.1958 r. 1 CO 20/58). Słusznie zatem Sąd Wojewódzki odrzucił pozew co do kwoty 2.987,65 zł, która nie była przedmiotem rozpoznania komisji rozjemczej; w tym zakresie brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku.Skarżący słusznie natomiast zarzuca, że zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo narusza interes Państwa Ludowego związany z ochroną uprawnień pracownika wynikających ze stosunku pracy.Z tych względów rewizja nadzwyczajna podlegała w myśl art. 384, 398 k.p.c. częściowemu uwzględnieniu pomimo wniesienia jej po terminie przewidzianym w art. 399 k.p.c.