III PZP 1/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: J. Myślicki, A. Filcek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, M. Bojarskiej, w sprawie z wniosku (... ) Przedsiębiorstwa Centrali Budowlanej w P.T. o wpisanie do księgi rejestrowej dyrektora przedsiębiorstwa po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Piotrkowie Trybunalskim postanowieniem z dnia 5 listopada 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy wyznaczenie przez organ założycielski tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa (pełniącego obowiązki dyrektora) na podstawie art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201), w nowo organizowanym przedsiębiorstwie, wyłącza w warunkach utworzenia i działania w tym przedsiębiorstwie rady pracowniczej powołanie dyrektora tegoż przedsiębiorstwa przez organ założycielski na podstawie art. 34 ust. 5 powołanej wyżej ustawy?"podjął następującą uchwałę:Jeżeli w nowo organizowanym przedsiębiorstwie państwowym należącym do tych przedsiębiorstw, w których dyrektora powołuje i odwołuje rada pracownicza, organ założycielski zamiast powołać dyrektora wyznaczył tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa (pełniącego obowiązki dyrektora), to z chwilą wyboru w tym przedsiębiorstwie rady pracowniczej organ założycielski nie może już powołać dyrektora przedsiębiorstwa na podstawie art. 38 ust. 6 zd. pierwsze ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201), a uprawnienie to należy do rady pracowniczej.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 26 sierpnia 1987 r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim odmówił wpisu do księgi rejestrowej nr (...) Przedsiębiorstwa Ceramiki Budowlanej Zbigniewa C. jako dyrektora przedsiębiorstwa, z tym uzasadnieniem, że został on powołany na stanowisko dyrektora z naruszeniem art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych oraz § 67 pkt 16 statutu przedsiębiorstwa przez organ założycielski, a nie przez radę pracowniczą (...). Przedsiębiorstwo Ceramiki Budowlanej nie należy bowiem do przedsiębiorstw o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej ani też do przedsiębiorstw użyteczności publicznej, w których zgodnie z art. 34 ust. 1 i 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych dyrektora powołuje organ założycielski.W rewizji od powyższego postanowienia organ założycielski - Wojewoda (...) zarzucił, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów m.in. art. 34 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, gdyż powołany z dniem 1 sierpnia 1987 r. przez organ założycielski dyrektor jest pierwszym dyrektorem nowo zorganizowanego (...) Przedsiębiorstwa Ceramiki budowlanej utworzonego zarządzeniem organu założycielskiego z dnia 28 sierpnia 1987 r. W przedsiębiorstwie tym w chwili jego utworzenia nie powołano dyrektora, ale jedynie, w trybie art. 56 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, tymczasowego kierownika (pełniącego obowiązki dyrektora), wobec tego powołanie pierwszego dyrektora, zgodnie z art. 34 ust. 5 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, należało do kompetencji organu założycielskiego.Sądowi Wojewódzkiemu w Piotrkowie Trybunalskim przy rozpoznawaniu rewizji nasunęły się poważne wątpliwości, których dał wyraz w przytoczonym w sentencji niniejszej uchwały pytaniu prawnym. W jego uzasadnieniu Sąd Wojewódzki wykazał, że wprawdzie Zbigniew C. jest pierwszym dyrektorem (...) Przedsiębiorstwa Ceramiki Budowlanej, jednakże trudno uznać je za przedsiębiorstwo nowo organizowane w rozumieniu art. 34 ust. 5 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, skoro w chwili powoływania dyrektora istniał już w przedsiębiorstwie rada pracownicza działająca na podstawie statutu samorządu załogi przedsiębiorstwa.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 38 ust. 6 zdanie pierwsze (według dawnej numeracji - art. 34 ust. 5) ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: w Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201) w przedsiębiorstwach państwowych nowo organizowanych pierwszego dyrektora powołuje organ założycielski. Przepis powyższy dotyczy tych przedsiębiorstw, w których poza wyjątkowymi sytuacjami przewidzianymi w tym przepisie dyrektora powołuje rada pracownicza. Powoływanie i odwoływanie dyrektora przez radę pracowniczą jest zresztą w świetle art. 38 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych regułą. Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 17 listopada 1986 r. III PZP 64/86 (OSNCP 1987, z. 7, poz. 87), wyjątek od reguły uczyniony w art. 38 ust. 6 zd. pierwsze rozważanej ustawy uzasadniony był okolicznością, że w nowo organizowanych przedsiębiorstwach nie ma rady pracowniczej, której wybór nastąpi dopiero na zebraniu zmierzającym do powołania samorządu załogi zwołanym przez dyrektora zgodnie z art. 51 ust. 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.). Okoliczność powyższa musi być brana pod uwagę, także w sytuacji faktycznej objętej rozważanym pytaniem prawnym. Skoro więc w przedsiębiorstwie powołano już samorząd i wybrano radę pracowniczą, to nie może być ono traktowane jako przedsiębiorstwo nowo organizowane w rozumieniu art. 38 ust. 6 zd. pierwsze ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, wobec czego do powołania dyrektora w tym przedsiębiorstwie nie będzie właściwy organ założycielski, ale zgodnie z art. 38 ust. 1 rada pracownicza, co uzasadnia udzielenie na przedstawione pytanie odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.Udzielając tej odpowiedzi Sąd Najwyższy abstrahował od oceny prawidłowości wyznaczenia przez organ założycielski na podstawie art. 56 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (obecnie art. 60) tymczasòwego kierownika (p.o. dyrektora), którą to decyzję - jak wynika z akt sprawy - organ założycielski uzasadniał potrzebę przeprowadzenia konkursu na stanowisko dyrektora. Decyzja w tym przedmiocie budzi zastrzeżenia zarówno w świetle powołanego przepisu, jak i przytoczonej w rewizji uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1984 r. III PZP 30/84 (OSNCP 1985, z. 4, poz. 45), w której Sąd Najwyższy uznał za możliwe zastosować wymieniony przepis w drodze analogii do wyjątkowej sytuacji, w której przedsiębiorstwo wobec odwołania dyrektora i nieobsadzenia stanowisk zastępców dyrektora przedsiębiorstwa pozbawione zostało organu uprawnionego do działania w jego imieniu. Taka zaś sytuacja w sprawie nie zachodziła, organ założycielski bowiem mógł i powinien był rozpisać konkurs na stanowisko dyrektora przed utworzeniem przedsiębiorstwa.Udzielona przez Sąd Najwyższy odpowiedź nie przesądza jeszcze o prawidłowości zaskarżonej odmowy wpisu do rejestru. Wymaga bowiem wyjaśnienia, czy powołanie dyrektora przez organ założycielski nie znajduje w okolicznościach niniejszej sprawy podstawy prawnej w zdaniu drugim art. 38 ust. 6 rozważanej ustawy, przewidującym właściwość organu założycielskiego do powołania dyrektora, gdy uprawniona do tej czynności rada pracownicza nie skorzystała z tego uprawnienia w terminie zapewniającym należytą ciągłość pracy przedsiębiorstwa. Wykładni powyższego przepisu dokonał Sąd Najwyższy w przytoczonej wyżej uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 17 listopada 1986 r. III PZP 64/86.