III PZP 13/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Lechosława Ś. przeciwko Zakładom Przemysłu Bawełnianego w Ł. o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 19 lutego 1982 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy za chwilę stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu, o czym mowa w § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1981 r. w sprawie podwyższenia niektórych świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 31, poz. 174), należy uznać chwilę wydania orzeczenia w przedmiocie uszczerbku na zdrowiu przez Komisję Lekarską do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia czy chwilę wydania opinii przez biegłych lekarzy sądowych, czy też datę wyrokowania?"powziął następującą uchwałę:W toczącej się przed komisją rozjemczą lub okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych sprawie o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, w razie sporu co do istnienia uszczerbku na zdrowiu lub co do stopnia tego uszczerbku, datą stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu w rozumieniu § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1981 r. w sprawie podwyższenia niektórych świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 31, poz. 174) - w zakresie, w jakim roszczenie wnioskodawcy w tej sprawie zostało uwzględnione - jest data prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca w dniu 31.X.1980 r. uległ wypadkowi przy pracy w pozwanych Zakładach, w następstwie którego stracił wzrok w lewym oku.Wojewódzka Komisja Lekarska do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w T. orzeczeniem z dnia 1.VII.1981 r. ustaliła procent długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wnioskodawcy w wysokości 35%. Pozwane Zakłady wypłaciły wnioskodawcy jednorazowe odszkodowanie przewidziane w art. 9 ustawy z dnia 15 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych obliczone według tego ustalenia KIZ, mianowicie odszkodowanie w wysokości 17.500 zł.We wniosku skierowanym dnia 10.VII.1981 r. do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Zakładach Przemysłu Bawełnianego w Ł. wnioskodawca domagał się przyznania mu wyższego odszkodowania, stojąc na stanowisku, że procent uszczerbku na zdrowiu ustalony przez KIZ jest zbyt niski.Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 12.XI.1981 r. oddaliła wniosek, powołując się na to, że podstawą wypłaty odszkodowania jest wyłącznie decyzja Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia i że Komisja Rozjemcza nie może zmienić decyzji Komisji Lekarskiej.Na skutek odwołania wnioskodawcy Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi zasięgnął opinii biegłych sądowych: lekarza chorób oczu i lekarza neurologa. Biegły lekarz specjalista chorób oczu dr med. Halina A. w dniu 22.II.1982 r. stwierdziła u wnioskodawcy pourazowy zanik lewego nerwu wzrokowego. Zdaniem tego biegłego trwałe inwalidztwo wnioskodawcy związane z wypadkiem z dnia 31.X.1980 r. wynosi 35%. Natomiast biegły lekarz specjalista chorób nerwowych, dr med. Henryk S., w dniu 28.I.1982 r. stwierdził u wnioskodawcy nerwicę pourazową. Trwałe inwalidztwo związane ze spornym urazem - zdaniem biegłego H.S. - z punktu widzenia neurologa wynosi 20%.W takiej sytuacji Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 19.II.1982 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne, sformułowane w części wstępnej niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1981 r. w sprawie podwyższenia niektórych świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 31, poz. 174) podwyższa się kwoty jednorazowych odszkodowań, o których mowa w art. 9-13 ustawy z dnia 15 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105), do wysokości określonej w tym rozporządzeniu, przy czym przepis § 5 stanowi, co następuje:1. Przepisy rozporządzenia stosuje się do spraw o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadków przy pracy, wypadków w drodze do pracy lub z pracy oraz chorób zawodowych, jeżeli uszczerbek na zdrowiu spowodowany takim wypadkiem bądź chorobą zawodową albo związek śmierci pracownika lub rencisty z takim wypadkiem bądź z chorobą zawodową został stwierdzony począwszy od daty wejścia w życie rozporządzenia.2. Przepisy rozporządzenia stosuje się również do spraw o zwiększenie jednorazowego odszkodowania, jeżeli w następstwie wypadku przy pracy, wypadku w drodze do pracy lub z pracy albo choroby zawodowej nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy, z tym że kwotę zwiększenia odszkodowania ustala się wówczas w wysokości 1.000 zł za każdy procent uszczerbku na zdrowiu stwierdzony począwszy od wejścia w życie rozporządzenia, przewyższający procent, według którego ustalone było odszkodowanie.Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 1 stycznia 1982 r. (por. § 6). Niewątpliwie w pierwszej kolejności dotyczy ono jednorazowych odszkodowań, należnych pracownikom w związku z wypadkami przy pracy zaistniałymi po dniu 1 stycznia 1982 r. Dotyczy jednak również odszkodowań związanych z wypadkami przy pracy zaistniałymi wcześniej, jeżeli odszkodowania nie zostały pracownikom wypłacone do dnia 1 stycznia 1982 r. we właściwej wysokości z tej przyczyny, że do tego dnia sporny był jeszcze między stronami bądź sam fakt zaistnienia wypadku przy pracy, bądź stopień uszczerbku na zdrowiu.Spór co do tych okoliczności z reguły znajduje wyraz we wszczęciu przez pracownika stosownego postępowania i prowadzeniu go przed organem uprawnionym do jego rozstrzygnięcia. Datą końcową takiego sporu jest data prawomocności orzeczenia organu uprawnionego do jego rozstrzygnięcia. Jeżeli więc pracownik kwestionuje stanowisko zakładu pracy co do zaistnienia wypadku przy pracy bądź co do stopnia uszczerbku na zdrowiu, jakiego doznał w następstwie wypadku przy pracy, choćby stanowisko zakładu pracy opierało się na orzeczeniu Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, i dążąc do uzyskania wyższego odszkodowania w porównaniu z odszkodowaniem, jakie zostało mu wypłacone lub jakie zakład pracy skłonny jest mu wypłacić, wszczyna i prowadzi przed komisją rozjemczą stosowne postępowanie, to nie można uznać, że przed prawomocnym zakończeniem takiego postępowania w zakresie spornym między stronami, to jest w zakresie, którego dotyczy wspomniane postępowanie, stwierdzony już został - w sposób wiążący pracownika - jego uszczerbek na zdrowiu w rozumieniu przepisu § 5 ust. 1 rozważanego rozporządzenia. W zakresie, w jakim pracownik uzyska korzystne orzeczenie, w szczególności zaś w zakresie, w jakim komisja rozjemcza lub okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych ustali, że w rzeczywistości uszczerbek na zdrowiu pracownika jest większy w porównaniu z uszczerbkiem uznawanym przez pozwany zakład pracy, datę stwierdzenia tego uszczerbku stanowi data prawomocności orzeczenia organu, który sprawę ostatecznie rozstrzygnął.Wnioskodawca w niniejszej sprawie jeszcze przed dniem wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1981 r. w sprawie podwyższenia niektórych świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 31, poz. 174) wszczął przed Zakładową Komisją Rozjemczą przy pozwanych Zakładach postępowanie zmierzające do uzyskania od pozwanych Zakładów wyższego jednorazowego odszkodowania, przewidzianego w przepisie art. 9 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, w związku z wypadkiem przy pracy, jakiemu niewątpliwie uległ w dniu 31.X.1980 r., twierdząc m.in., że w rzeczywistości stopień doznanego przezeń uszczerbku na zdrowiu jest większy w porównaniu z tym, jaki przyjęty został przez pozwane Zakłady przy obliczaniu wysokości należnego mu odszkodowania. Do dnia 1 stycznia 1982 r. postępowanie w tej sprawie zostało prawomocnie zakończone.W sytuacji takiej, nie wykraczając poza problematykę prawną występującą w tej sprawie, ponieważ nie było takiej potrzeby, na przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji niniejszej uchwały.