III PZP 15/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: B. Brzeziński. A. Filcek, W. Myga, B. Błachowska, F. Rusek (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy umowa o przystąpienie do zrzeszenia przedsiębiorstw państwowych, zawarta pomiędzy radą zrzeszenia a przedsiębiorstwem państwowym, nie objętym dyspozycją art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, podlega zatwierdzeniu przez organ założycielski przystępującego przedsiębiorstwa?"podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Umowa o przystąpieniu do istniejącego zrzeszenia przedsiębiorstw państwowych, zawarta pomiędzy radą zrzeszenia a przedsiębiorstwem państwowym, podlega zatwierdzeniu przez organ założycielski przystępującego przedsiębiorstwa (art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych - Dz. U. Nr 24, poz. 122 ze zm.).Uzasadnienie faktyczneNa podstawie ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122 ze zm.), zwanej dalej ustawą, przedsiębiorstwa państwowe mogą w celach ekonomicznie uzasadnionych tworzyć zrzeszenia na podstawie umowy - zawartej za zgodą rad pracowniczych przedsiębiorstw tworzących zrzeszenia - zatwierdzonej przez organy założycielskie tych przedsiębiorstw (art. 59 i 60 ust. 1 ustawy).Ustawa nie zawiera natomiast regulacji określającej dopuszczalność i zasady przystąpienia do zrzeszenia przedsiębiorstwa państwowego, które nie uczestniczyło w jego utworzeniu.W uzasadnieniu pytania prawnego Minister Sprawiedliwości podaje i uznaje za trafną powszechną praktykę sądów rejestrowych, które jednoznacznie przyjęły dopuszczalność przystąpienia przedsiębiorstwa państwowego do istniejącego już zrzeszenia na podstawie umowy zawartej z radą tego zrzeszenia.W sądowym postępowaniu rejestrowym zarysowały się natomiast rozbieżności co do roli organu założycielskiego przedsiębiorstwa przystępującego do istniejącego już zrzeszenia. Powstałe na tle tych rozbieżności wątpliwości są przedmiotem pytania prawnego. Niektóre bowiem sądy - rozpoznając wniosek o wpis do rejestru przedsiębiorstwa, które przystąpiło do zrzeszenia - wymagają, aby umowa o przystąpieniu do zrzeszenia była zatwierdzona przez organ założycielski tegoż przedsiębiorstwa, inne natomiast uważają tę czynność za zbędną.Podobna rozbieżność stanowisk - jak wynika z uzasadnienia pytania prawnego - występuje także wśród zainteresowanych organów założycielskich.Powszechna i jednoznaczna praktyka sądów, uznająca dopuszczalność przystąpienia przedsiębiorstwa do istniejącego już zrzeszenia przedsiębiorstw, mimo braku wyraźnego ustawowego unormowania, wychodzi z założenia, jak to wynika z uzasadnienia pytania prawnego, iż brak jest jakichkolwiek przesłanek uzasadniających przyjęcie, że zrzeszenia są organizacjami gospodarczymi o charakterze zamkniętym. Stoi na stanowisku, że odmienny pogląd godziłby w istotę zrzeszeń, naruszyłby zasadę samodzielności przedsiębiorstwa. To jednolite stanowisko sądów Sąd Najwyższy podziela, uznając za trafne i zgodne z ustawą. Ma ono również znaczenie dla rozstrzygnięcia przedstawionego pytania prawnego.Artykuł 139 Konstytucji PRL oraz art. 2 i 4 ustawy stanowią, że przedsiębiorstwa państwowe gospodarując powierzoną im częścią mienia ogólnonarodowego mają realizować w sposób planowy zadania gospodarcze i społeczne, wynikające z narodowego planu społeczno-gospodarczego, zgodnie z przepisami prawa i w celu wykonania powierzonych im zadań.Organ założycielski w akcie o utworzeniu przedsiębiorstwa określa przedmiot jego działania (art. 9 ust. 1 i ust. 2 ustawy). Jest to ustawowe prawo i obowiązek organu założycielskiego. Bez zgody tego organu przedsiębiorstwo nie może zaniechać lub znacznie ograniczyć działalności określonej w akcie o jego utworzeniu (art. 49 ust. 2 ustawy).Dla osiągnięcia możliwie najlepszych wyników gospodarczych i społecznych przy wykonywaniu zadań objętych przedmiotem działania przedsiębiorstwo korzysta z ustawowo zapewnionej samodzielności (art. 4 ustawy). W ramach tej samodzielności - na zasadach dobrowolności - przedsiębiorstwa państwowe mogą w celach ekonomicznie uzasadnionych tworzyć zrzeszenia (art. 59 ustawy) przy zachowaniu wymagań określonych w art. 60 ustawy. Podstawowym celem zrzeszenia jest zapewnienie przedsiębiorstwu - w granicach i na zasadach określonych umową - odpowiednich warunków rozwoju i realizacji zadań. Taka rola zrzeszenia oraz kształtowana obecnie samodzielność przedsiębiorstwa - m.in. w doborze metod i sposobów najlepszego wykonania zadań - oznaczają jednocześnie, że przepisy art. 59 i 60 ustawy należy rozumieć w ten sposób, iż sedno ich unormowań tkwi w ustawowej dopuszczalności i możliwości wchodzenia przez przedsiębiorstwo w skład zrzeszenia, niezależnie od tego, czy wejście przedsiębiorstwa na podstawie umowy w skład zrzeszenia następuje przy jego utworzeniu, czy też przez późniejsze do niego przystąpienie. Nie ma w tym zasadniczo różnicy. W jednym i drugim przypadku przedsiębiorstwo zmierza do osiągnięcia tego samego celu. W obu przypadkach wywołuje to także ten sam skutek: przedsiębiorstwo staje się członkiem zrzeszenia ze wszystkimi konsekwencjami z tego stanu wynikającymi.Powyższe rozważania i przytoczone stanowisko prowadzą do wniosku, że takie rozumienie przepisów ustawy o tworzeniu zrzeszeń jest uzasadnione przy założeniu, że przepisy obowiązujące przy tworzeniu zrzeszenia będą również - mutatis mutandis - w całości przestrzegane i stosowane przy przystępowaniu przedsiębiorstwa do istniejącego już zrzeszenia, skoro brak jest innej regulacji prawnej. Dotyczy to wszystkich warunków, od których zależy skuteczne wejście w skład zrzeszenia.Artykuł 60 ustawy ustala m.in. zasadę, że warunkiem utworzenia zrzeszenia jest zatwierdzenie przez organy założycielskie umowy przedsiębiorstw tworzących zrzeszenie. Organ założycielski odmówi zatwierdzenia umowy, jeżeli stwierdzi niezgodność umowy z przepisami ustawowymi. Charakter tego unormowania, jego rola i znaczenie uzasadniają wniosek, że także umowa o przystąpieniu przez przedsiębiorstwo do istniejącego już zrzeszenia wymaga zatwierdzenia przez organ założycielski przystępującego przedsiębiorstwa. Umowa o przystąpieniu bowiem może także pozostawać w niezgodności z przepisami ustawowymi (m.in. wyżej przytoczonym). Ocena zaś umowy w tym zakresie należy z mocy ustawy w pierwszej kolejności do organu założycielskiego (art. 60 ust. 2 ustawy).Za tym stanowiskiem przemawia także przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123), który stanowi m.in., że do kompetencji rady pracowniczej przedsiębiorstwa należy wyrażenie zgody na utworzenie lub przystąpienie do zrzeszenia przedsiębiorstwa (pkt 5), traktując obie instytucje równorzędnie.Odmienne stanowisko prowadzić mogłoby do wniosku, że przedsiębiorstwo państwowe, które nie znalazło się w zrzeszeniu przy jego tworzeniu wobec odmowy ze strony jego organu założycielskiego, mogłoby mimo to bez zgody swego organu założycielskiego - natychmiast, choćby tego samego dnia - przystąpić do tego zrzeszenia, jeśli zrzeszenie zostało utworzone przez inne przedsiębiorstwa. Niepodobna zakładać, że przy tworzeniu rozważanych przepisów ustawodawca zmierzał do wywołania takich konsekwencji.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji.