IV PRN 2/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Zaziemski. Sędziowie SN: A. Grymaszewski, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku "Polmo" Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej w K. - Oddziału Państwowej Komunikacji Samochodowej w K., Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolniczego w K., Rejonu Dróg Publicznych w K., Przedsiębiorstwa Budowlanego w K. i Zakładów Przemysłu Owocowo-Warzywnego w K. o wpis do rejestru na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 27 czerwca 1983 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i oddalić wniosek o wpis do rejestru przedsiębiorstw państwowych.Uzasadnienie faktyczneDo Sądu Rejonowego wpłynął wniosek złożony przez przewodniczącego Rady Zrzeszenia o dokonanie rejestracji Zrzeszenia Budowy Pracowniczych Domów Jednorodzinnych. Do wniosku dołączono m.in. odpis umowy o utworzeniu zrzeszenia, statut zrzeszenia i uchwałę w sprawie wyboru przewodniczącego zrzeszenia. Wniosek ten został potraktowany jako pismo wszczynające postępowanie rejestrowe w zakresie przedsiębiorstw państwowych.Postanowieniem z dnia 27.VI.1983 r. Sąd Rejonowy "dokonał rejestru" Zrzeszenia Budowy Pracowniczych Domów Jednorodzinnych w K. Jednocześnie wpisał w rejestrze, że celem Zrzeszenia jest budowa w formie zorganizowanej domów jednorodzinnych na rzecz członków zrzeszenia. W skład zrzeszenia wchodzą: Przedsiębiorstwo "Polmo" - Oddział Państwowej Komunikacji Samochodowej w K., Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego w K., Rejon Dróg Publicznych w K., Przedsiębiorstwo Budowlane oraz Zakłady Przemysłu Owocowo-Warzywnego w K. Ponadto sąd wpisał imiona i nazwiska przewodniczącego Rady Zrzeszenia i jego zastępcy, stwierdzając, że osoby te są również pełnomocnikami zrzeszenia. Zakres ich upoważnień nie został jednak określony.Postanowienie nie zostało zaskarżone w toku instancji, jest prawomocne i nie zawiera uzasadnienia.Postanowienie to zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, zarzucając naruszenie art. 50, art. 60 ust. 1, art. 64 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122) oraz § 11 w związku z § 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie prowadzenia rejestru przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 171). Skarżący wnosi o uchylenie postanowienia Sądu Rejonowego i oddalenie wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorstw państwowych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 59 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych z 1981 r. przedsiębiorstwa państwowe mogą w celach ekonomicznych tworzyć zrzeszenia. Z brzmienia tego przepisu wynika, że uprawnienie do tworzenia zrzeszenia nie przysługuje jednostkom organizacyjnym wchodzącym w skład wielozakładowego przedsiębiorstwa państwowego, jak również innym podmiotom, które nie są przedsiębiorstwami państwowymi. Tymczasem Sąd Rejonowy z naruszeniem powołanego art. 59 wpisał, że w skład zrzeszenia wchodzi jeden z oddziałów przedsiębiorstwa wielozakładowego, jakim jest Państwowa Komunikacja Samochodowa, oraz jednostka organizacyjna Skarbu Państwa, którą jest rejon dróg publicznych. Zgodnie bowiem z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 czerwca 1975 r. w sprawie dostosowania organizacji zarządzania drogami publicznymi do podziału administracyjnego Państwa (Dz. U. Nr 22, poz. 119) rejony dróg publicznych są organami państwowej organizacji drogowej, a nie przedsiębiorstwami państwowymi.Przepis wspomnianego art. 59 wskazuje, że cele ekonomiczne, o jakich mowa w tej dyspozycji, powinny być związane bezpośrednio z przedsiębiorstwami państwowymi wychodzącymi w skład zrzeszenia. Sąd Rejonowy dokonał zaś wpisu do rejestru przedsiębiorstw państwowych Zrzeszenia Budowy Pracowniczych Domów Jednorodzinnych w K., a zatem z samej nazwy tego zrzeszenia wynika, że jego celem ekonomicznym nie są cele poszczególnych pracowników, polegające na budowie domów jednorodzinnych na rzecz tych przedsiębiorstw wchodzących w skład zrzeszenia, lecz cele pracowników. Taki cel nie może być uznany za ekonomicznie uzasadniony z punktu widzenia przedsiębiorstw wchodzących w skład zrzeszenia. Dotyczy on bowiem tylko pewnej grupy pracowników i może zostać osiągnięty na innej drodze.Już z tych względów brak było podstaw do zarejestrowania organizacji nazwanej "Zrzeszeniem Budowy Pracowniczych Domów Jednorodzinnych", skoro organizacja ta nie odpowiada wymaganiom, jakie dla zrzeszeń przedsiębiorstw państwowych wprowadzają przepisy ustawy o przedsiębiorstwach państwowych z 1981 r.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że w świetle art. 59 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122) jednostki organizacyjne wchodzące w skład wielozakładowego przedsiębiorstwa państwowego, jak również inne podmioty, nie będące przedsiębiorstwami państwowymi, nie mogą tworzyć zrzeszeń. Cele ekonomiczne, o jakich mowa w tej dyspozycji, powinny być bezpośrednio związane z przedsiębiorstwami państwowymi wchodzącymi w skład zrzeszenia.Wadą zawartej umowy o utworzeniu zrzeszenia, na co Sąd Rejonowy nie zwrócił uwagi, jest także odmienne niż w ustawie o przedsiębiorstwach państwowych określenie organów zrzeszenia przez odstąpienie od powołania organu wykonawczego, którym jest dyrektor. Powierzenie funkcji wykonawczych radzie zrzeszenia i kierowanemu przez nią Biuru Zrzeszeń narusza przepis art. 64 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych.Zarządzając wpis zrzeszenia do rejestru, Sąd Rejonowy przeoczył także i to, że umowa o utworzeniu zrzeszenia nie została zatwierdzona przez organy założycielskie stron tej umowy. Uchybienie w tym zakresie narusza art. 60 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych.Spośród uchybień procesowych Sądu Rejonowego należy wskazać przede wszystkim na niedostrzeżenie braku legitymacji czynnej wnioskodawcy w niniejszej sprawie. Sąd rozpoznał i uwzględnił wniosek złożony przez przewodniczącego Rady Zrzeszenia, uznał zaś, iż wniosek ten złożyły Zakłady Elektrotechniki Motoryzacyjnej w K. Żadna jednak z tych osób nie jest uprawniona do złożenia wniosku o wpis do rejestru. Uprawnienie takie przysługuje wyłącznie osobom wymienionym w § 11 w związku z § 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 171), tj. przysługuje ono dyrektorowi powołanemu przez Radę Zrzeszenia (§ 27 rozporządzenia).Nieprawidłowy, bo niezgodny z § 4 pkt 7 rozporządzenia, jest ponadto wpis pełnomocników uprawnionych do dokonywania czynności prawnych w imieniu zrzeszenia. Wpis ten nie może ograniczać się, jak to zrobił Sąd Rejonowy, do wskazania ich imion i nazwisk, ale powinien także zawierać zakres upoważnień pełnomocników.W tych warunkach Sąd Najwyższy uznał zarzuty rewizji nadzwyczajnej za uzasadnione i orzekł jak w sentencji.