III PZP 22/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Szczurzewski, S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Irminy S. przeciwko Państwowemu Ośrodkowi Maszynowemu w M. o wynagrodzenie za pracę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie postanowieniem z dnia 20 kwietnia 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1) Czy od chwili wejścia w życie uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej (M.P. Nr 17, poz. 138) utraciły moc postanowienia układu zbiorowego pracy dla przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa sprzeczne z założeniami tej uchwały,a w przypadku negatywnej odpowiedzi2) czy pracownikowi przysługuje roszczenie o przeszeregowanie o jedną kategorię wyżej w ramach obowiązującego taryfikatora kwalifikacyjnego, które jest przewidziane w art. 12 u.z.p. dla przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa z uwzględnieniem zmian przewidzianych w protokole dodatkowym nr 14 z dnia 14 maja 1981 r.?"powziął następującą uchwałę:1. Art 12 ust. 4 układu zbiorowego pracy dla przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa nie utracił mocy z datą wejścia w życie uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej (M.P. nr 17, poz. 138). 2. Treść art. 12 ust. 4 układu zbiorowego pracy dla przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa nie uprawnia pracownika do dochodzenia przed organami powołanymi do rozpatrywania sporów ze stosunku pracy przeszeregowania do wyższej kategorii wynagrodzenia w ramach obowiązującego taryfikatora kwalifikacyjnego. Uzasadnienie faktyczneOkręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, przedstawiając Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia ujęte w pytaniu zagadnienie prawne, przytoczył następujący stan faktyczny sprawy:Wnioskodawczyni żądała od zakładu pracy przyznania jej wyższej grupy wynagrodzenia, powołując się na treść art. 12 ust. 4 układu zbiorowego pracy dla przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa, który stanowi, że każdy pracownik wykazujący się nienaganną pracą zawodową otrzymuje przeszeregowanie o jedną kategorię wyżej w ramach obowiązującego taryfikatora kwalifikacyjnego w okresie nie dłuższym niż dwa lata. Wnioskodawczyni twierdziła, że wbrew temu postanowieniu układu nie uzyskała od 1978 r. przeszeregowania mimo nienagannej pracy. Zakład pracy oświadczył, że nie ma żadnych zastrzeżeń do pracy wnioskodawczyni jednakże roszczenie jej jest nieuzasadnione wobec obowiązywania nowego systemu wynagrodzeń zgodnego z postanowieniami uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej (M.P. Nr 17, poz. 138).Zakładowa Komisja Rozjemcza oddaliła żądanie po ustaleniu, że wynagrodzenie wnioskodawczyni odpowiada jednej z kategorii zaszeregowania określonych w taryfikatorze kwalifikacyjnym dla zajmowanego przez nią stanowiska pracy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wywiódł, że kategoryczna treść art. 12 ust. 4 układu zbiorowego pracy wskazywałaby na obligatoryjność przeszeregowania pracownika po spełnieniu przewidzianych w tym przepisie warunków, a zatem i na prawo dochodzenia wynagrodzenia według wyższej grupy (kategorii) przed organami powołanymi do rozpatrywania sporów o roszczenia pracowników ze stosunku pracy. Takie jednak automatyczne uzyskiwanie przez pracowników prawa do wyższego wynagrodzenia oderwane od wyników ekonomicznych zakładu pracy byłoby sprzeczne z postanowieniami wymienionej wyżej uchwały nr 135 Rady Ministrów oraz z celem i istotą reformy gospodarczej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na podstawie § 5 ust. 1 pkt 1 uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej (M.P. Nr 17, poz. 138) przedsiębiorstwa państwowe, przy kształtowaniu wynagrodzeń pracowników w okresie wprowadzania reformy gospodarczej, obowiązane są do przestrzegania przepisów o wynagradzaniu zawartych w kodeksie pracy oraz we właściwych układach zbiorowych pracy. Także w art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 7, poz. 54) nakazano przedsiębiorstwom państwowym przy ustalaniu należności pracowników stosowanie obowiązujących przepisów o wynagradzaniu zawartych w kodeksie pracy i postanowień obowiązujących w przedsiębiorstwie układów zbiorowych pracy.Powołane akty prawne nie uchylają mocy obowiązującej dotychczasowych przepisów o wynagradzaniu pracowników, wynikających z wymienionych wyżej źródeł prawa, lecz przeciwnie - nakazują wręcz ich przestrzeganie. Brak jest zatem podstaw do uznania, że na skutek wejścia w życie uchwały nr 135 Rady Ministrów utraciły moc postanowienia układu zbiorowego pracy dla przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa dotyczące wynagradzania pracowników, a w rozważanym przypadku art. 12 ust. 4 tego układu.Przytoczona już wyżej dokładna treść art. 12 ust. 4 układu zbiorowego pracy dla przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa istotnie wskazywałaby na to, iż pracownik z upływem dwóch lat uzyskuje przeszeregowanie o jedną kategorię wyżej w ramach obowiązującego taryfikatora kwalifikacyjnego. Przy wykładni tego przepisu nie można jednak pominąć warunków, które muszą być spełnione do przyznania pracownikowi wyższej kategorii zaszeregowania. Pierwszy z tych warunków zawarty jest w ust. 4 art. 12 u.z.p., a mianowicie pracownik musi wykazać się nienaganną pracą, co ma charakter ocenny. Warunek ten podważa założenie o automatycznym uzyskiwaniu przez pracowników co dwa lata prawa do wyższej kategorii zaszeregowania. Zależy to bowiem od stwierdzenia nienaganności zachowania pracownika w pracy zawodowej. Niezależnie od przytoczonego warunku, w ust. 2 art. 12 tego układu zawarte jest zastrzeżenie o konieczności uzyskania zgody związku zawodowego przez dyrektora przedsiębiorstwa na przeszeregowanie pracowników do poszczególnych kategorii płac.Z tych względów treść art. 12 ust. 4 u.z.p. dla przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa nie może być rozumiana w ten sposób, iż stanowi ona podstawę prawną do domagania się przez pracownika przed organem powołanym do rozpatrywania sporów ze stosunku pracy przyznania mu wyższej grupy wynagrodzenia w ramach grup przewidzianych dla zajmowanego przez niego stanowiska pracy. Jeżeli bowiem według obowiązującego przepisu przeszeregowanie pracownika nie zależy wyłącznie od obiektywnej przesłanki, jaką jest np. upływ czasu, lecz ponadto zależy od spełnienia się innych warunków, wymagających oceny pracy pracownika przez zakład pracy oraz zgody organizacji związkowej, to tym samym przepis taki nie uprawnia pracownika do wyższego wynagrodzenia z upływem określonego czasu pracy, lecz zobowiązuje kierownika zakładu pracy do ustalenia wynagrodzenia pracownika zgodnie z treścią tego przepisu.Dla uzyskania przez pracownika prawa do wynagrodzenia według wyższej kategorii zaszeregowania konieczne jest w takim przypadku dokonanie przeszeregowania przez kierownika zakładu pracy. Na podstawie tego przepisu pracownikowi nie przysługuje prawo dochodzenia wyższego wynagrodzenia przed organami rozpatrującymi spory o roszczenia pracowników ze stosunku pracy.W orzecznictwie Sądu Najwyższego niejednokrotnie zostało już wyrażone stanowisko, iż organy rozstrzygające spory ze stosunku pracy nie mogą kształtować wynagrodzenia pracowników. Jeżeli pracownik otrzymuje wynagrodzenie przewidziane dla zajmowanego stanowiska we właściwych przepisach płacowych, to organy te nie są władne przyznać mu wyższego wynagrodzenia (por. orzeczenie SN z dnia 25.X.1975 r. I PR 109/75, OSNCP 1976, z. 6, poz. 145). Treść rozważanego postanowienia układowego, ze względu na przytoczone wyżej okoliczności, nie uzasadnia odstępstwa od ukształtowanego w tej materii orzecznictwa Sądu Najwyższego. Odmiennej wykładni art. 12 ust. 4 u.z.p. dla przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa nie usprawiedliwia też interpretacja tego przepisu dokonana przez strony układu z dnia 28 maja 1981 r. W omawianej kwestii strony wyjaśniły jedynie, że zakłady pracy powinny przeszeregować pracowników w określonych "terminach awansowych", co oczywiście wskazuje pośrednio na to, że pracownicy spełniający warunki przewidziane w art. 12 układu nie uzyskali wprost z mocy tego przepisu prawa do wyższego wynagrodzenia.Z przytoczonych względów na przedstawione pytania należało udzielić odpowiedzi przeczącej.