III PZP 28/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: K. Piasecki (sprawozdawca), W. Glabisz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława K., Eugeniusza B., Mariana T., Kazimierza K., Bronisława H., Józefa W., Aleksandra T., Mariana K., Kazimiery B. i Czesława B. przeciwko Elektrowni w S. o zapłatę, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 1969 r.,1. przejął sprawę do rozpoznania;2. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne:"Czy należy uznać za odpowiadającą stosunkom gospodarczym w PRL zasadę zawartą w wyjaśnieniu Centralnej Rady Związków Zawodowych z dnia 27 września 1955 r. (Biuletyn CRZZ Nr 7, poz. 19), że pracownik może otrzymać wolny dzień w tygodniu od pracy w zamian za przepracowany dzień świąteczny nie będący niedzielą tylko za zgodą obu stron i czy zasadę tę należy stosować w zakładach pracy o ruchu ciągłym, a w szczególności w Elektrowni w S.?" nasunęło się w następującej sprawie:Powodowie żądają, po wyczerpaniu drogi przed Komisją rozjemczą, zasądzenia wynagrodzenia na tej podstawie, że każdy z nich w 1968 r. pracował przez kilka świąt nie będących niedzielami, za które otrzymał wynagrodzenie ze 100% podwyżką, a nadto jeden dzień wolny w tygodniu, za który zakład pracy nie wypłacił wynagrodzenia. Dochodzone kwoty dotyczą wynagrodzenia za udzielone im przez zakład pracy - w zamian za przepracowane dni świąteczne - dni wolne.Strona pozwana zarzuciła, że za wszystkie przepracowane w 1968 r. dni świąteczne nie będące niedzielami powodowie otrzymali wynagrodzenie ze 100% podwyżką, a nadto otrzymali dzień wolny od pracy i to zaspokaja ich prawa.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Powiatowy oddalił powództwo stwierdzając, że jest niesporne, iż w 1968 r. każdy z powodów przepracował po kilka dni świątecznych, które nie były niedzielami, i za te dni otrzymał wynagrodzenie ze 100% podwyżką, a nadto jeden dzień wolny od pracy, za który zakład pracy nie płacił. Sporne zaś między stronami zagadnienie należy rozstrzygnąć na podstawie art. 1 ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu oraz art. 10 i 22 układu zbiorowego pracy dla przemysłu energetycznego. Jak to wyjaśniła CRZZ (Biuletyn CRZZ Nr 7, poz. 19), zatrudnienie pracowników w dzień świąteczny nie będący niedzielą powinno być traktowane w zakresie wynagrodzenia jak zatrudnienie w niedzielę. Jednakże za przepracowany dzień świąteczny nie będący niedzielą zakład pracy nie ma obowiązku udzielania wolnego dnia w tygodniu, lecz obowiązany jest wypłacić wynagrodzenie ze 100% dodatkiem, chyba że za zgodą obu stron pracownik otrzyma inny dzień wolny w tygodniu. Tak więc za przepracowane święto zakład pracy obowiązany jest zapłacić pracownikowi wynagrodzenie ze 100% dodatkiem albo za jego zgodą dać mu dzień wolny od pracy, ale wówczas dodatku nie płaci. Jeżeli zakład pracy płaci pracownikowi 100% dodatku, to zgoda pracownika jest niepotrzebna, zwłaszcza gdy pracownik przepracuje nominalny czas pracy. Skoro pracownik pracuje w dni świąteczne, za co otrzymał wynagrodzenie ze 100% dodatkiem, to nie może on nie skorzystać z dnia wolnego, który za ten dzień daje mu zakład pracy. Gdyby strona pozwana powodom tego dnia nie dawała, przekroczyliby oni znacznie nominalny czas pracy, a tym samym pracowaliby w godzinach nadliczbowych. A przecież strona pozwana nie ma obowiązku zatrudniać powodów w godzinach nadliczbowych.W rewizji od tego wyroku powodowie wnoszą o jego zmianę i uwzględnienie żądań lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.1. Sposób ujęcia przez Sąd Wojewódzki zagadnienia prawnego przekazanego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu wyłącza możliwość udzielenia na nie odpowiedzi.Przytoczone wyjaśnienie Centralnej Rady Związków Zawodowych (Biuletyn CRZZ z 1955 r. Nr 7, poz. 19) nie może być uznane - zgodnie ze swoją istotą - za ustawę, którą jest w rozumieniu kodeksu cywilnego każdy obowiązujący przepis prawa (art. XVI przep. wprow. k.c.). Dlatego też za niepoprawne pod względem prawnym należy uznać takie postawienie zagadnienia: "Czy należy uznać za odpowiadającą stosunkom gospodarczym w PRL zasadę zawartą w wyjaśnieniu (...)". Gdyby Sąd Wojewódzki chciał poprawniej wyrazić swoją myśl, to powinien raczej odwołać się do zasadniczych dyrektyw stosowania i tłumaczenia prawa, zawartych w art. 4 k.c., który mówi o zgodności z zasadami ustroju i celami Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W ten sposób jednak można by formułować zagadnienie prawne, gdyby chodziło o przepisy prawa, a nie o wyjaśnienia, wytyczne ich stosowania adresowane do jednostek gospodarczych. Niezależnie od tego, zgodnie z ustaloną wykładnią art. 391 § 1 k.p.c., w pytaniu prawnym powinno być przedstawione zagadnienie prawne w sposób ogólny, którego to wymagania nie spełnia pytanie zmierzające do wyjaśnienia, czy wspomnianą "zasadą" należy stosować od strony pozwanej. Wreszcie należy podkreślić, że - jak to będzie wynikać z dalszych wywodów - pytanie jest oderwane od treści przepisów i postanowień układu zbiorowego mających zastosowanie w sprawie.2. Podstaw niniejszego sporu należy szukać w fakcie niegodzenia się powodów z tym, że zakład pracy za dni świąteczne przewidziane w ustawie, nie będące niedzielami, udziela im wolnego dnia od pracy w innym dniu tygodnia. Wymaga przy tym podkreślenia, że za pracę w takim dniu świątecznym powodowie otrzymują wynagrodzenie ze 100% dodatkiem. Istota żądania powodów sprowadza się nie tyle do żądania zapłaty, ile do roszczenia o ich zatrudnienie przez pracodawcę w dniu, który otrzymują w zamian za pracę w dni świąteczne nie będące niedzielami.W świetle przepisów ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu, jeżeli pracownicy pracują w niedzielę, to w myśl przepisów art. 11 ustawy muszą otrzymać w zamian wolny dzień w tygodniu. Przepis ten odnosi się tylko do niedzieli, nie dotyczy zaś dni świątecznych oznaczonych w ustawie.W rozważanym jednak wypadku rozstrzygnięcie o uprawnieniach powodów w związku z pracą w dni świąteczne musi nastąpić na podstawie postanowień układu zbiorowego pracy dla przemysłu energetycznego z dnia 25 lipca 1958 r.Według art. 22 ust. 1 tego układu zbiorowego za każdą godzinę pracy w niedzielę i święta ustawowo wolne od pracy przysługuje pracownikowi dodatek w wysokości 100% godzinowej stawki osobistego zaszeregowania. Jak widać z ustaleń dokonanych przez Sąd Powiatowy w zaskarżonym wyroku, przepis ten jest realizowany względem powodów przez zakład pracy, skoro otrzymują oni wynagrodzenie ze 100% dodatkiem.Jednakże według wyraźnego brzmienia ust. 3 art. 22 układu zbiorowego pracy, pracownik za przepracowane święto - tak jak za przepracowaną niedzielę - otrzymuje dzień wolny od pracy. Wymaga podkreślenia, że takiego uprawnienia nie przewiduje żaden z przepisów ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu ani przytoczone w sprawie wyjaśnienie CRZZ z dnia 27 września 1955 r.Z tego postanowienia układu zbiorowego (art. 22 ust. 3) wynika zarazem, że pracownik może być zatrudniony w dniu wolnym od pracy przysługującym w zamian za przepracowaną niedzielę lub święto. Redakcja jednak tego postanowienia nie daje podstawy do wniosku, że pracownik w takim wypadku musi być zatrudniony w dniu wolnym. Wskazuje na to zwrot: "Jeżeli pracownik zostanie zatrudniony (...)". Gdyby strony układu zbiorowego zamierzały wprowadzić obowiązek pracy w dniu wolnym, to zbędne byłoby użycie zwrotu "jeżeli". Tylko w razie odmiennego unormowania można by twierdzić, tak jak czynią to powodowie, że zakład pracy ma obowiązek zatrudnić pracowników w takim dniu wolnym przysługującym według układu zbiorowego, korzystniejszego od przepisów ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu i ich wyjaśnienia przez CRZZ (Biuletyn z 1955 r. Nr 7, poz. 19). Według tego wyjaśnienia - nie odnoszącego się, jak to widać z jego treści, do uregulowań zawartych w układach zbiorowych - "za przepracowany dzień świąteczny nie będący niedzielą zakład pracy nie ma obowiązku udzielania wolnego dnia w tygodniu, a obowiązany jest w tym przypadku wypłacić pracownikowi wynagrodzenie ze 100% dodatkiem jako 24 godziny nadliczbowe, chyba że za zgodą obu stron pracownik otrzyma inny wolny dzień w tygodniu".Co się tyczy wysuniętego przez powodów problemu zgody pracowników na to, czy mają być zatrudnieni w dniu wolnym od pracy, czy też ma to być dzień wolny od pracy, to wspomniany ust. 3 art. 22 układu zbiorowego pracy rozwiązuje go w tym sensie, że decyduje o tym pracodawca (pracownik zostanie zatrudniony). Uprawnienie do wyboru jednej z dwóch możliwości: dać dzień wolny czy też zatrudnić w nim pracownika - przysługuje pracodawcy. Dlatego też brak podstaw do uznania, że powodowie mają roszczenie o przydzielenie im pracy (zatrudnienie ich) w dniu wolnym z tego względu, że wyrażają swoją gotowość do świadczenia pracy. W tym wypadku bowiem nie ma zastosowania art. 455 k.z.W rewizji powodowie podnoszą, że "nominalny czas pracy" z reguły wynosi tu 56 godzin tygodniowo i z faktu tego usiłują wywieść swoje prawa do tego, żeby w dniu wolnym od pracy zostali zatrudnieni, gdyż niezatrudnienie ich w dniu przysługującym im w zamian za pracę w święta nie daje im możliwości przepracowania tych 56 godzin tygodniowo. Przepis art. 13 zdanie drugie ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu, w którym mówi się o 56 godzinach, ma tylko taki sens, że - tak jak cała ustawa - przewiduje tylko maksymalny dopuszczalny czas pracy, z czego jednak nie wynika, że pracownicy mają prawo do żądania ich zatrudnienia w rozmiarze 56 godzin tygodniowo.Za nieuzasadniony należy uznać wreszcie podniesiony na rozprawie zarzut, że skoro w latach poprzednich powodowie byli zatrudnieni w dniu wolnym przysługującym im w zamian za przepracowane święto, a w okresie objętym sporem nastąpiła zmiana praktyki, to należało im wypowiedzieć "warunki umowy o pracę". Zmiana bowiem praktyki w zakresie realizacji art. 22 ust. 3 układu zbiorowego pracy co do zatrudnienia czy też niezatrudnienia powodów w dniach wolnych od pracy nie stanowi zmiany umowy.Skoro zatem wyniki kontroli rewizyjnej uzasadniają wniosek, że rewizja powodów jest nieuzasadniona, należało rewizję powodów oddalić.