I PR 418/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: M. Piekarski, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Łucji G. przeciwko Zakładom Przemysłu Zapałczanego w G. o wynagrodzenie za pracę na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 5 listopada 1971 r.,1) uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej wynagrodzenia za pracę w niedziele, które miały być wolne od pracy, i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania,2) w pozostałym zakresie rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia od pozwanych Zakładów wynagrodzenia za pracę w niedziele i święta - wobec nieotrzymania dnia wolnego w tygodniu - oraz za pracę w co trzecią niedzielę, której nigdy nie miała w całości wolnej.Pozwane Zakłady wniosły o oddalenie powództwa i powołały się na obowiązujący strony układ zbiorowy pracy dla przemysłów drzewnych z 1957 r.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. W sprawie jest niesporne, że powódka pracuje w pozwanych Zakładach w charakterze portiera, według systemu przewidującego 12-godzinny dzień pracy z następującą po nim 24-godzinną przerwą. Praca rozpoczyna się o godzinie 7 lub 19. W ten sposób przewidziany w § 3 ust. 4 załącznika nr 23 do układu zbiorowego pracy z dnia 17.XII.1957 r. jeden dzień wolny od pracy w tygodniu oraz przypadająca jako wolna od pracy co trzecia niedziela zostały przez pozwanego zachowane, skoro między pracą następowała 24-godzinna przerwa, w którą wkalkulowano już wolny dzień. Wprawdzie powódka wówczas albo kończyła pracę o godzinie 7, albo zaczynała o 19, ale uprzednio miała zawsze 24-godzinną przerwę wolną od pracy. Ten system zatrudnienia jest dla pracownika korzystniejszy niż system 12 godzin pracy - 12 godzin przerwy i dlatego Sąd Wojewódzki uznał roszczenia powódki za nieuzasadnione.Od wyroku tego złożyła ona rewizję z wnioskiem o jego zmianę i uwzględnienie powództwa w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego (art. 368 pkt 1 k.p.c.) przez błędną wykładnię § 3 ust. 4 załącznika nr 23 do obowiązującego strony układu zbiorowego pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Załącznik nr 23 do układu zbiorowego pracy dla przemysłów drzewnych z dnia 17.XII.1957 r. dotyczy zasad wynagradzania pracowników obsługi oraz czasu pracy osób zatrudnionych przy pilnowaniu. Odnosi się więc on także do powódki, zatrudnionej w pozwanych Zakładach w charakterze portiera.Portierom przysługuje dodatek w wysokości:- 10% za każdą godzinę pilnowania ponad 8 godzin (w sobotę ponad 6 godzin) do 12 godzin na dobę,- 10% za pracę w nocy,- 10% za wszystkie godziny przepracowane ponad 12 godzin na dobę oraz za godziny przepracowane w dniu, który zgodnie z obowiązującym harmonogramem powinien być dniem wolnym od pracy (§ 3 pkt 2).Pracownikom tym nie przysługuje dodatek za pracę w niedziele przepracowane zgodnie z obowiązującym harmonogramem (§ 3 pkt 3).Pracownikom tym przysługuje jeden dzień w tygodniu wolny od pracy, przy czym co trzeci tydzień dzień ten powinien przypadać w niedzielę (§ 3 pkt 4). Układ zbiorowy pracy jest zatem korzystniejszy od przepisów ustawowych.Powódka była jednak zatrudniona w innym systemie, a mianowicie 12 godzin pracy i 24 godziny wolne. Pobierała natomiast wszystkie dodatki, o których mowa w § 3 zał. nr 23 do układu zbiorowego pracy z 1957 r.Powstaje przeto zagadnienie, czy obowiązujący ją system pracy nie był dla niej mniej korzystny, niż to przewidywał układ zbiorowy pracy. W tym zakresie - w razie udzielenia odpowiedzi przeczącej - obowiązywała strony umowa, a nie układ zbiorowy pracy. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony w uchwale z dnia 3.XI.1955 r. IV CO 29/55 (OSN 1956, z. II, poz. 51), że system pracy w relacji 12 godzin pracy - 24 godziny przerwy jest korzystniejszy dla pracownika od systemu w relacji 8-12 godzin pracy i 12 godzin przerwy. Dlatego też nie jest wykluczone w tym systemie, który obowiązywał powódkę, wliczenie już cotygodniowego dnia wolnego w odpowiednio ukształtowany rozkład czasu pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4.I.1972 r. sygn. I PR 260/71).Powódce nie należy się zatem wynagrodzenie za jeden dzień w tygodniu wolny od pracy, bo wliczając niedziele, czas jej pracy nie przekraczał ustawowego czasu ustalonego dla pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu. W myśl zaś art. 13 ustawy o czasie pracy, pracownik za przepracowaną niedzielę powinien otrzymać w zamian dzień wolny w tygodniu. Powódka w ogólnym obrachunku taki dzień otrzymywała, gdyż miała 24-godzinną przerwę w pracy, i dlatego żadne dodatkowe wynagrodzenie już jej nie przysługuje, a to wobec braku ku temu podstawy prawnej.W tym więc zakresie rewizja jest nieuzasadniona.Uzasadniona jest ona natomiast w pozostałym zakresie. W myśl § 3 ust. 4 zał. nr 23 do u.z.p. dla przemysłów drzewnych z 1957 r., pracownikowi zatrudnionemu przy pilnowaniu przysługuje jeden dzień w tygodniu wolny od pracy, przy czym co trzeci tydzień dzień ten powinien przypadać w niedzielę. Według harmonogramu zajęć skarżącej nigdy nie miała ona pełnej niedzieli wolnej. Dlatego też - w tym konkretnym wypadku - za pracę w te niedziele należy jej się wynagrodzenie. Takie stanowisko zajęła też Centralna Rada Związków Zawodowych, która wyraziła swój pogląd w piśmie z dnia 11.III.1972 r. (art. 63 k.p.c.).Odmienne stanowisko jest nie do przyjęcia, gdyż prowadzi do przekreślenia przepisu u.z.p. dotyczącego zasad wynagradzania osób zatrudnionych przy pilnowaniu. W tym zakresie u.z.p. jest korzystniejszy dla pracownika i dlatego nie mógł być zmieniony wolą stron na jego niekorzyść. Umowa zawarta między stronami odstępowała od przepisów u.z.p. tylko w tej części, która dotyczyła czasu pracy w relacji 12 godzin pracy - 24 godziny przerwy. W tym konkretnym wypadku sytuacja była odmienna od sytuacji, którą rozpoznawał Sąd Najwyższy w sprawie sygn. I PR 260/71, gdyż w tej ostatniej zmiana czasu pracy nie wpłynęła na wysokość wynagrodzenia pracowników. Natomiast w niniejszej sprawie wysokość zarobków powódki kształtowała się w zależności od liczby przepracowanych godzin, zgodnie z obowiązującymi strony przepisami u.z.p. Układ ten obowiązywał strony także w tej części, w której gwarantował powódce co trzecią niedzielę w tygodniu wolną od pracy.Płaca ze 100-procentowym dodatkiem należałaby się powódce tylko wówczas, gdyby szczególny przepis umowy lub układu zbiorowego pracy tak stanowił, albo wówczas, gdyby zatrudnienie w niedzielę przekraczało ustawowy czas pracy, określony dla osób zatrudnionych przy pilnowaniu.Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Wojewódzki dokona dodatkowych ustaleń i przeprowadzi właściwe wyliczenia.Z tych względów - na mocy art. 388 § 1, 387 i 108 k.p.c. - Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.