III PZP 28/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, E. Jachczyk.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Edwarda G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o wcześniejszą emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 23 września 1982 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy ponowne podjęcie pracy zarobkowej w okresie przedłużającego się postępowania o przyznanie emerytury przewidzianej w § 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.) niweczy - w związku z treścią § 1 i 10 cytowanego rozporządzenia - prawo zainteresowanego do takiej emerytury?"powziął następującą uchwałę:Nie traci prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.) ten pracownik, który po rozwiązaniu stosunku pracy na warunkach przewidzianych rozporządzeniem, nawiąże ponownie stosunek pracy z uspołecznionym zakładem pracy, jeżeli praca ta ma charakter przejściowy, związany z nie ukończonym postępowaniem o stwierdzenie prawa do wcześniejszej emerytury. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 13.V.1982 r. ZUS Oddział w B. odmówił wnioskodawcy Edwardowi G., ur. 12.IV.1935 r., prawa do wcześniejszej emerytury przewidzianej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95). W uzasadnieniu decyzji podano, że wnioskodawca orzeczeniem WKIZ z dnia 15.III.1982 r. nie został zaliczony do żadnej grupy inwalidów (przy wykazanym zatrudnieniu przez 30 lat 6 miesięcy i 21 dni).Od tej decyzji wnioskodawca odwołał się do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie. Sąd ustalił, że wnioskodawca w dniu 11.I.1982 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie wcześniejszej emerytury. Zakład pracy stwierdził, że ze względu na zmilitaryzowanie tego zakładu i konieczność przygotowania zawodowego nowego pracownika, rozwiązanie zawartej z wnioskodawcą umowy o pracę nastąpiło dopiero z dniem 16.II.1982 r. Do dnia 31.XII.1981 r. wnioskodawca osiągnął wymagany okres zatrudnienia 30 lat. Obwodowa Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w orzeczeniu z dnia 5.II.1982 r. oraz biegli sądowi w opinii z dnia 19.VII.1982 r. zgodnie stwierdzili, że wnioskodawca stał się inwalidą III grupy przed dniem 31.XII.1981 r. Do dnia 30.IV.1982 r. organ rentowy nie wydał decyzji w przedmiocie roszczeń zgłoszonych we wniosku. Podjął ją dopiero dnia 13.V.1982 r.Po kilku miesiącach pozostawania bez pracy, wnioskodawca z dniem 1.V.1982 r. podjął ponownie pracę zarobkową i dotychczas ją świadczy, a od niekorzystnej decyzji organu rentowego odwołał się do Sądu.Na tle powyższego stanu faktycznego okręgowy sąd pracy postanowieniem z dnia 23.IX.1982 r. zwrócił się w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231) z pytaniem prawnym przytoczonym w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r., będące przedmiotem pytania prawnego, wydane zostało na podstawie delegacji zawartej w art. 21 ust. 2 i art. 22a ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.). Przepis § 1 rozporządzenia odnosi szczególne warunki przechodzenia na emeryturę zawarte w tym rozporządzeniu do tych pracowników, którzy pozostają w dniu wejścia w życie rozporządzenia w stosunku pracy z uspołecznionymi zakładami pracy, lecz w okresie do dnia 31.VII.1981 r. zostanie rozwiązany z nimi stosunek pracy na mocy porozumienia stron lub w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy.Paragraf 10 rozporządzenia postanawia, że przepisy rozporządzenia stosuje się również do pracowników zakładów pracy, z którymi stosunek pracy zostanie rozwiązany w okresie do dnia 31.XII.1982 r. ze względu na likwidację zakładu pracy.Przepis ten został dwukrotnie zmieniony. Zgodnie z pkt 2 ust. 1 § 10, w brzmieniu nadanym mu rozporządzeniem Rady Ministrów z 26 lipca 1982 r. (Dz. U. Nr 25, poz. 177), przepisy rozporządzenia stosuje się (z uwzględnieniem ust. 2 i 3) również do pracowników uspołecznionych zakładów pracy, z którymi stosunek pracy zostanie rozwiązany do dnia 31.XII.1983 r., gdy pozostanie w stosunku pracy po dniu 31.XII.1981 r. uzasadnione jest szczególnymi potrzebami zakładu pracy. Niezależnie od tego, możliwość przejścia na emeryturę mają pracownicy, którzy warunki określone rozporządzeniem spełnią do dnia 31.XII.1982 r. (ust. 2 § 10) lub spełnili takie warunki do dnia 31.XII.1981 r. (ust. 3 § 10). Powyższa zmiana rozporządzenia weszła w życie z dniem 1 sierpnia 1982 r.Celem rozporządzenia wynikającym z nadrzędnych zadań gospodarczych Państwa jest zmniejszenie liczby zatrudnionych na podstawie stosunku pracy w sektorze uspołecznionym. Na okoliczność tę wskazują przepisy rozporządzenia przewidujące szereg ulgowych warunków, których spełnienie umożliwia przejście na emeryturę wcześniej aniżeli przewidują to przepisy ogólne (§ 2, 3, 4, 5 rozp.). Rozporządzenie jednak zawiera pewne obostrzenia w stosunku do osób, które przeszły już na wcześniejszą emeryturę, lecz wbrew założeniom wynikającym z intencji rozporządzenia przed osiągnięciem wieku emerytalnego podjęły ponownie zatrudnienie w uspołecznionym zakładzie pracy na podstawie stosunku pracy. Na przykład pkt 1 § 7 zawiera postanowienie o zawieszeniu prawa do emerytury w takim przypadku niezależnie od wymiaru czasu pracy i wysokości wynagrodzenia. Tymczasem warunek taki nie jest przewidziany w stosunku do osób, które po przejściu na wcześniejszą emeryturę uzyskują wynagrodzenie lub dochód z innych źródeł niż stosunek pracy (pkt 2 § 7). Wobec tych osób mają więc zastosowanie przepisy ogólne o zawieszeniu prawa do świadczeń.Omawiane rozporządzenie nie przewiduje szczególnego trybu dochodzenia prawa do wcześniejszej emerytury w postępowaniu administracyjnym. Z tego względu organ rentowy, stosownie do § 52 pkt 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 48, poz. 347), powinien wydać decyzję rozstrzygającą o roszczeniach wnioskodawcy w ciągu 14 dni licząc od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. Organ rentowy jednak powziął decyzje w dniu 13.V.1982 r., a więc z uchybieniem tego terminu, skoro przesłanką ostatnią, niezbędną do wydania tej decyzji, było negatywne orzeczenie WKIZ powzięte dnia 15.III.1982 r.Przedłużające się postępowanie o stwierdzenie prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. (w postępowaniu administracyjnym lub odwoławczym) może z przyczyn ekonomicznych zmusić pracownika do podjęcia ponownie zatrudnienia w uspołecznionym zakładzie pracy na podstawie umowy o pracę, nawet w tym samym zakładzie pracy.Sytuacja taka jednak nie może ujemnie wpłynąć na uprawnienia emerytalne, jeżeli ponowne zatrudnienie miało charakter przejściowy, związany z potrzebą zapewnienia sobie i rodzinie niezbędnych środków utrzymania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia o prawie do wcześniejszej emerytury. Intencją bowiem rozporządzenia jest również zapewnienie pracownikowi świadczeń emerytalnych, jeżeli wykaże, że spełnia określone nim warunki.Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi, jak w sentencji uchwały.