III PZP 31/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Stypułkowska. Sędziowie: M. Piekarski, J. Sokołowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Józefa D. przeciwko Kluczowi Państwowych Gospodarstw Rolnych - Zakładowi Ogrodniczemu w T. o dopuszczenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu postanowieniem z dnia 4 października 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle postanowień art. 8 pkt 2 układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 3 maja 1972 r., łącznie z art. 5 pkt 3 lit. d i art. 15 pkt 3 tego układu, rozwiązanie w drodze wypowiedzenia ze strony pracodawcy umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony z pracownikiem stałym, bez uprzedniego, pisemnego uzgodnienia z radą zakładową, jest bezskuteczne?",udzielił następującej odpowiedzi:Wypowiedzenie pracownikowi stałemu - objętemu układem zbiorowym pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 3 maja 1972 r. - umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest skuteczne nawet wówczas, gdy nastąpiło bez uzgodnienia z radą zakładową (art. 8 pkt 2 cyt. układu); jednakże wypowiedzenie to staje się bezskuteczne w razie złożenia przez radę zakładową na wniosek pracownika sprzeciwu w ciągu 30 dni od daty otrzymania przez pracownika wypowiedzenia (art. 15 pkt 3 układu). Uzasadnienie faktycznePrzytoczone na wstępie zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu (art. 391 § 1 k.p.c.) dotyczy skuteczności wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi stałemu, objętemu układem zbiorowym pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 3 maja 1972 r.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi w tym przedmiocie, Sąd Najwyższy miał na względzie, co następuje:Artykuł 8 pkt 2 wymienionego układu zbiorowego pracy stanowi, że indywidualne umowy o pracę, zawarte z pracownikiem stałym na czas nieokreślony, rozwiązywane są na piśmie, po uzgodnieniu z radą zakładową. Stosownie natomiast do art. 15 pkt 3 tego układu, w razie wypowiedzenia pracownikowi stałemu umowy o pracę, zawartej na czas nieokreślony, rada zakładowa może, na wniosek pracownika, złożyć dyrekcji przedsiębiorstwa sprzeciw w ciągu 30 dni od daty otrzymania przez pracownika wypowiedzenia, jeżeli uzna, że wypowiedzenie zostało dokonane niesłusznie, a dyrekcja przedsiębiorstwa nie uzyskała uprzednio od rady zakładowej zgody na to wypowiedzenie. Złożenie sprzeciwu czyni wypowiedzenie bezskutecznym.Zgodnie z brzmieniem pkt 4 tegoż art. 15 sprzeciw może być uchylony na wniosek dyrektora przedsiębiorstwa decyzją podjętą wspólnie przez nadrzędne instancje przedsiębiorstwa i rady zakładowej w ciągu jednego miesiąca od daty złożenia sprzeciwu przez radę zakładową. W razie uchylenia sprzeciwu wypowiedzenie pozostaje w mocy.Przytoczone przepisy układowe różnią się od rozwiązań zastosowanych w tych układach zbiorowych, które uzależniają skuteczność wypowiedzenia umowy o pracę przez zakład pracy od uprzedniego wyrażenia przez radę zakładową zgody na wypowiedzenie (np. u.z.p. dla przemysłu metalowego, którego dotyczy uchwała SN z dnia 22.VI.1972 r. III PZP 37/70 - OSNCP 1973, poz. 6, czy u.z.p. dla pracowników zatrudnionych w spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu, którego odpowiedni przepis był przedmiotem wykładni w uchwale składu siedmiu sędziów SN z dnia 14.IV.1972 r. III PZP 23/70 - OSNCP 1972, poz. 154). Właśnie treść obu wymienionych uchwał Sądu Najwyższego, wyrażających utrwalone już w orzecznictwie stanowisko tego Sądu, wywołała wątpliwości Sądu Wojewódzkiego przy interpretacji układu zbiorowego pracy obowiązującego strony niniejszego procesu. Chodzi mianowicie o to, czy treść art. 8 pkt 2 tego układu określa tylko tzw. "interwencyjne" uprawnienia rady zakładowej, czy też tworzy podstawy dla roszczeń pracownika.Wymieniony przepis normuje stosunki prawne istniejące między radą zakładową i kierownictwem zakładu pracy oraz między pracownikiem i radą zakładową. Przepis ten nie obejmuje natomiast stosunku istniejącego między pracownikiem i podmiotem zatrudniającym, nie stwarza więc roszczenia dla pracownika. Dokonane więc wypowiedzenie umowy o pracę jest skuteczne, choćby kierownik zakładu pracy nie uzgodnił go z radą zakładową, a nawet gdyby zajęła ona stanowisko negatywne. Za takim rozumieniem omawianego przepisu przemawia przede wszystkim treść art. 15 układu. Wynika z niego, że rada zakładowa może złożyć sprzeciw (jeżeli uzna wypowiedzenie za niesłuszne) tylko wówczas, gdy dyrekcja przedsiębiorstwa nie uzyskała uprzednio jej zgody na dokonanie wypowiedzenia. Dopiero złożenie sprzeciwu czyni wypowiedzenie bezskutecznym, pozostaje ono natomiast w mocy, jeżeli sprzeciw zostanie uchylony. Powyższe skutki prawne wniesienia sprzeciwu przez radę zakładową i następnie jego ewentualnego uchylenia byłyby bezprzedmiotowe przy założeniu, że czynność prawna w postaci wypowiedzenia umowy o pracę, jako dokonana bez uzgodnienia (uprzedniego) z radą zakładową, jest ab initio nieważna. W takiej bowiem sytuacji złożenie sprzeciwu byłoby zbędne. W świetle natomiast ostatnio wymienionego przepisu układu dopiero sprzeciw rady zakładowej niweczy skuteczność oświadczenia woli kierownika zakładu pracy w przedmiocie wypowiedzenia umowy o pracę. Może on więc inicjować wypowiedzenie; o tym jednak, czy doprowadzi ono do rozwiązania stosunku pracy, może zadecydować rada zakładowa i ewentualnie organy działające w charakterze instancji odwoławczej.Dopuszczając w ten sposób przedstawicielstwo załogi do głosu w sprawach zwalniania pracowników, omawiany układ zbiorowy pracy zapewnia instancji związkowej możność wykonywania należytej kontroli w zakresie trwałości stosunku pracy. Odpowiednio długi okres na złożenie sprzeciwu (30 dni od daty otrzymania przez pracownika wypowiedzenia) umożliwia radzie zakładowej wyjaśnienie sprawy przed podjęciem w tym względzie decyzji, zgodnej nie tylko z interesem pracownika, lecz także z szerzej pojętym interesem społecznym.Podobną w podstawowych założeniach treść - co do przyznania radzie zakładowej prawa sprzeciwu, powodującego bezskuteczność wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę - zawiera układ zbiorowy pracy dla pracowników kółek rolniczych i spółdzielni - ośrodków rolnych kółek rolniczych, zawarty w dniu 30 grudnia 1971 r.Rozstrzygając wątpliwość identyczną jak przedstawiona w rozpoznawanej obecnie sprawie, Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28.II.1973 r. III PZP 48/72 udzielił odpowiedzi zbieżnej z zawartą w niniejszej uchwale.