III PZP 48/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Jerzego K. przeciwko Kółku Rolniczemu w Ł. o dopuszczenie do pracy i odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 2 listopada 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy skuteczne jest wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi objętemu układem zbiorowym pracy dla pracowników kółek rolniczych i spółdzielni - ośrodków rolnych kółek rolniczych, zawartym w dniu 30 grudnia 1971 r., dokonane bez porozumienia z radą zakładową?",powziął następującą uchwałę:Wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi objętemu układem zbiorowym pracy dla pracowników kółek rolniczych i spółdzielni - ośrodków rolnych kółek rolniczych, zawartym w dniu 30 grudnia 1971 r., jest skuteczne nawet wówczas, gdy nastąpiło bez porozumienia z radą zakładową; jednakże wypowiedzenie to staje się bezskuteczne w razie złożenia przez radę zakładową sprzeciwu na piśmie w ciągu 7 dni od daty otrzymania przez pracownika wypowiedzenia (§ 9 ust. 2 i 3 cyt. układu zbiorowego pracy).Uzasadnienie faktycznePrzedstawione zagadnienie prawne wynikło na tle szczególnego unormowania skuteczności wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi objętemu układem zbiorowym pracy dla pracowników kółek rolniczych i spółdzielni - ośrodków rolnych kółek rolniczych z dnia 30 grudnia 1971 r. Według mianowicie § 9 ust. 2 cyt. układu zbiorowego, zatrudnienia i zwalniania pracowników dokonuje zarząd w porozumieniu z radą zakładową, stosownie zaś do § 9 ust. 3 tego układu wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nie określony jest bezskuteczne w razie złożenia zarządowi przez radę zakładową sprzeciwu na piśmie w ciągu 7 dni od daty otrzymania przez pracownika wypowiedzenia, jeżeli rada uzna, że wypowiedzenie zostało dokonane niesłusznie. Przytoczone przepisy układowe odbiegają od unormowań dotyczących wypowiadania umów o pracę w szeregu innych układach zbiorowych pracy, np. w układzie zbiorowym z dnia 24 stycznia 1949 r. dla pracowników zatrudnionych w spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu, na tle którego to układu Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów w uchwale z dnia 14 kwietnia 1972 r. (III PZP 23/70, OSNCP 1972 z. 9, poz. 154) udzielił odpowiedzi, że wypowiedzenie umowy o pracę dozorcy przez Gminną Spółdzielnię "Samopomoc Chłopska" bez uprzedniej, wyrażonej na piśmie zgody rady zakładowej jest nieważne. Również na tle szeregu innych układów zbiorowych pracy, które przewidywały w sposób wyraźny, że przyjmowanie i zwalnianie pracowników należy do zarządu po uprzednim uzgodnieniu na piśmie z radą zakładową (bądź po uprzednim wyrażeniu zgody przez radę zakładową lub po uprzednim porozumieniu na piśmie z radą zakładową), Sąd Najwyższy wypowiedział pogląd o nieważności rozwiązania stosunku pracy, dokonanego z pominięciem tak przewidzianego współudziału rady zakładowej. Orzecznictwo więc Sądu Najwyższego stwierdza, że naruszenie tak stanowczo unormowanych uprawnień rady zakładowej w zakresie zwolnień z pracy stwarza dla pracownika roszczenie o dopuszczenie do pracy, ponieważ zasięg tych uprawnień nie został zacieśniony do regulacji stosunku między zarządem spółdzielni i rada zakładową.Sąd Powiatowy uznał za nieważne wypowiedzenie pracownikowi kółka rolniczego umowy o pracę bez porozumienia z radą zakładową. Pod rządem wyżej wymienionego układu zbiorowego pracy z dnia 30 grudnia 1971 r. dla pracowników kółek rolniczych i spółdzielni - ośrodków rolnych kółek rolniczych Sąd Wojewódzki powziął wątpliwości co do bezskuteczności wypowiedzenia umowy o pracę.Sąd Najwyższy stwierdza, że unormowanie układowe, będące przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie, prowadzi do wyróżnienia dwóch sytuacji prawnych. Pierwsza, przewidziana w ust. 2 § 9 układu, dotyczy regulacji stosunku między zarządem spółdzielni i radą zakładową w dziedzinie zatrudniania i zwalniania pracowników. Wymieniony przepis, wymagający porozumienia się z radą zakładową w tej dziedzinie, nie jest adresowany bezpośrednio do pracownika, któremu ma być wypowiedziana umowa o pracę, nie stwarza więc dla niego praw podmiotowych. Natomiast unormowanie drugiej sytuacji w ust. 3 § 9 układu dotyczy bezpośrednio regulacji stosunku między zakładem pracy i pracownikiem w zakresie wypowiedzenia pracownikowi przez zarząd spółdzielni umowy o pracę zawartej na czas nie określony. Wymieniony przepis uprawnia radę zakładową - w razie wypowiedzenia przez zarząd kółka rolniczego albo spółdzielni pracownikowi umowy o pracę - do złożenia zarządowi na piśmie sprzeciwu w ciągu 7 dni od daty otrzymania przez pracownika wypowiedzenia, jeżeli jest ono zdaniem rady niesłuszne. Złożenie sprzeciwu przez radę zakładową w zakreślonym terminie czyni uprzednio dokonane przez zarząd wypowiedzenie bezskutecznym. W ten sposób układ zbiorowy pracy zapewnia skuteczną kontrolę instancji związkowej w dziedzinie trwałości stosunku pracy w interesie pracownika.Z zestawienia wyżej wskazanych dwu przepisów układowych wynika, że tylko drugi z nich uprawnia instancję związkową do pozbawienia skuteczności - w drodze złożonego przez radę zakładową sprzeciwu - wypowiedzenia dokonanego już przez zarząd kółka rolniczego albo spółdzielni. Przyznanie tego rodzaju mocy także unormowaniu układowemu zawartemu w § 9 ust. 2 nie miałoby uzasadnienia i mogłoby prowadzić do wykluczających się wzajemnie sytuacji. Gdyby bowiem brak porozumienia z radą zakładową, o którym mowa w § 9 ust. 2 układu, wywoływał bezskuteczność rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę, złożenie sprzeciwu musiałoby być uznane za zbędne.Układ zbiorowy przewiduje możliwość wystąpienia różnicy zdań pomiędzy zarządem kółka rolniczego albo spółdzielni a radą zakładową i nakazuje przekazanie sporu na wniosek zarządu do ostatecznego wspólnego rozstrzygnięcia organom nadrzędnym nad zarządem kółka rolniczego albo spółdzielni i rada zakładową (§ 9 ust. 3 zdanie drugie układu).Pracownik, który uważa wypowiedzenie za niesłuszne, we własnym interesie powinien powiadomić dostatecznie wcześnie radę zakładową o wypowiedzeniu w celu spowodowania sprzeciwu, który rada może złożyć na piśmie w siedmiodniowym terminie od daty otrzymania przez pracownika wypowiedzenia. Ponadto zakład pracy z mocy § 7 pkt 1 lit. a. układu jest obowiązany ułatwić radzie zakładowej wykonywanie jej zadań, określonych m.in. szczegółowo w § 6 ust. 2 i 3 układu, w zakresie sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem ustawodawstwa pracy oraz w sprawach przyjmowania, przenoszenia i zwalniania pracowników.W tym celu może być np. uzgodnione, że zarząd kółka rolniczego albo spółdzielni zawiadamia niezwłocznie radę zakładową o każdorazowym wypowiedzeniu umowy o pracę, dokonanym pod rządem omawianego tu układu zbiorowego pracy. Nie uzależnia on skuteczności wypowiedzenia umowy o pracę od uprzedniego wyrażenia na nie zgody przez radę zakładową, lecz przewiduje, że wypowiedzenie, nawet jeśli zostało dokonane po porozumieniu się z radą zakładową, traci dotychczasową skuteczność w razie złożenia przez radę zakładową na piśmie sprzeciwu w wyżej wskazanym terminie. Umożliwia to radzie zakładowej - po wysłuchaniu pracownika i zakładu pracy - ewentualne skorygowanie swej uprzedniej oceny co do słuszności wypowiedzenia.Z tych przyczyn na przedstawione pytanie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi przytoczonej w sentencji uchwały.