III PZP 34/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski. Sędziowie: W. Glabisz, S. Rejman (sprawozdawca), Z. Stypułkowska, K. Piasecki, T. Krokosz, K. Wagner.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem wiceprokuratora Generalnej Prokuratury PRL S. Dzwonkowskiego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Prokuratora Generalnego PRL, skierowanego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy popełnienie przez pracownika czynu określonego w art. 16 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o przekazaniu niektórych drobnych przestępstw jako wykroczeń do orzecznictwa karno-administracyjnego (Dz. U. Nr 23, poz. 149) może stanowić przyczynę rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zm.), jeżeli sprawca czynu zgodnie z art. 23 powołanej ustawy został ukarany jak w sprawie o wykroczenie?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Popełnienie przez pracownika czynu w warunkach określonych w art. 16 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o przekazaniu niektórych drobnych przestępstw jako wykroczeń do orzecznictwa karno-administracyjnego (Dz. U. Nr 23, poz. 149), za który został on zgodnie z art. 23 powołanej ustawy ukarany jak w sprawie o wykroczenie, może stanowić podstawę do rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia w myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zm.). Uzasadnienie faktyczneW myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 dekretu o dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy zakład pracy może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie dopuszczenia się przez pracownika przestępstwa, którego popełnienie uniemożliwia zatrudnienie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli dopuszczenie się tego przestępstwa jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem. Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na postawione pytanie zależy więc od rozstrzygnięcia kwestii, czy jest przestępstwem popełnionym przez pracownika czyn określony w art. 16 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17.VI.1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149), jeżeli sprawca zgodnie z art. 23 tej ustawy został ukarany jak w sprawie o wykroczenie.Zagadnienie wzajemnego stosunku do siebie dwóch pojęć, przestępstwa i wykroczenia, było różnie rozstrzygane w teorii prawa karnego. Jedni uważali, że wykroczenie jest także "przestępstwem", bo przez przestępstwo w obszerniejszym znaczeniu tego słowa należy rozumieć nie tylko zbrodnię i występek, ale również wykroczenie. Inni natomiast uważali, że na ogół nie powstają wątpliwości w kwestii rozgraniczenia wykroczeń i przestępstw, do których zaliczają tylko zbrodnie i występki.De lege lata wykroczeniem jest czyn przewidziany przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia i zagrożony karami zasadniczymi aresztu do 3 miesięcy oraz grzywny do 4.500 zł albo jedną z tych kar (art. 1 prawa o wykr. i art. 12 k.k.). O tym więc, czy dany czyn jest przestępstwem, czy też wykroczeniem, decyduje wysokość sankcji karnej, a nie kara wymierzona za ten czyn w konkretnym wypadku. Czyn przekazany orzecznictwu karno-administracyjnemu jest zawsze wykroczeniem.W obecnym stanie prawnym wykroczenie, jako czyn o mniejszym stopniu niebezpieczeństwa społecznego, nie jest przestępstwem.Projekt prawa o wykroczeniach z 1967 r. również rozgranicza przestępstwa od wykroczeń. Art. 1 projektu stanowi, że "odpowiedzialności karno-administracyjnej podlega ten tylko, kto dopuszcza się czynu społecznie niebezpiecznego, nie będącego przestępstwem, zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia".Cytowana wyżej ustawa z dnia 17.VI.1966 r. uznała niektóre drobne przestępstwa przeciwko mieniu za wykroczenia i przekazała je orzecznictwu karno-administracyjnemu (art. 1-10). W zakresie, w jakim ustawa ta przekazuje niektóre czyny jako wykroczenia do orzecznictwa karno-administracyjnego, nie stosuje się przepisów ustaw karnych, określających te czyny jako przestępstwo (art. 31). Nie będąc więc przestępstwami, czyny te nie mogą stanowić przyczyny rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18.I.1956 r., gdyż w stosunku do normy o charakterze szczególnym, jaką jest cytowany przepis, niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca.Odmienna jest natomiast sytuacja, gdy sprawca dopuścił się czynu w warunkach określonych w art. 16 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17.VI.1966 r. i sąd w myśl art. 23 orzekł jak w sprawie o wykroczenie. Z treści art. 16 § 1 wynika, że przepisów art. 1-10 cyt. ustawy nie stosuje się m.in. do recydywistów; w wypadku takim czyn sprawcy pozostaje nadal przestępstwem, do rozpoznania którego właściwy jest sąd. Okoliczność, że sąd może w konkretnym wypadku wymierzyć za przestępstwo taką karę jak za wykroczenie, nie zmienia istoty rzeczy, bo jest to tylko sui generis nadzwyczajne złagodzenie kary. Przeciwnie, nawet wyrażenie "sąd rozpoznając sprawę osoby, której dotyczy art. 16 § 1 pkt 1, może orzec jak w sprawie o wykroczenie" świadczy o tym, że czyn pozostał przestępstwem, a więc nie może być traktowany jako wykroczenie. Gdyby ustawodawca chciał czyn sprawcy traktować jako wykroczenie, to treść przepisów art. 16 § 1 i 23 cyt. ustawy miałaby inne brzmienie, zezwalające sądowi - w razie stwierdzenia szczególnych okoliczności - na traktowanie czynu sprawcy jako wykroczenia, tak jakby recydywa nie wchodziła w ogóle w grę.Dlatego też popełnienie przez pracownika opisanego wyżej czynu stanowi podstawę do rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli uniemożliwia ono zatrudnienie go na zajmowanym stanowisku.