III PZP 46/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: J. Krzyżanowski, M. Piekarski, S. Rejman (sprawozdawca), Z. Stypułkowska, A. Szczurzewski, J. Tyszka.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Generalnej Prokuratury PRL S. Dzwonkowskiego, w sprawie z powództwa Joanny K. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "C." w K. o zmianę opinii, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład sądzący trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 11 grudnia 1969 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 30 ustawy o Sądzie Najwyższym:"Czy pracownik, który nie należy do kategorii wymienionych w zarządzeniu nr 19 Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 marca 1962 r. w sprawie trybu przyjmowania do pracy na stanowiska kierownicze lub związane z odpowiedzialnością materialną (M.P. Nr 20, poz. 86), może się domagać zmiany wydanej mu przez zakład pracy opinii w zakresie elementów nie objętych treścią przewidzianego prawem pracy świadectwa pracy, jeżeli wymienione elementy nie zagrażają lub nie naruszają jego czci (art. 23 i 24 k.c.)?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych, co następuje:Pracownik, który nie należy do kategorii wymienionych w zarządzeniu nr 19 Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 marca 1962 r. w sprawie trybu przyjmowania do pracy na stanowiska kierownicze lub związane z odpowiedzialnością materialną (M.P. Nr 20, poz. 86),może się domagać zmiany wydanej o nim przez zakład pracy, opinii także wtedy, gdy treść opinii nie narusza wprawdzie jego czci (art. 23 i 24 k.c.), lecz ma cechy dowolności. Uzasadnienie faktyczneIZagadnienie prawne przedstawione składowi 7 sędziów Sądu Najwyższego wynikło na tle sprawy, w której powódka domagała się zobowiązania zakładu pracy do wycofania z akt osobowych wydanej o niej opinii i do wystawienia nowej. Kwestionowana przez powódkę opinia, po wymienieniu okresów i stanowisk jej pracy w pozwanym Przedsiębiorstwie, zawiera następujący końcowy fragment: "Obywatelka K. była pracownikiem zdyscyplinowanym, z powierzonych obowiązków wywiązywała się w sposób przeciętny. Wyżej wymieniona opinia jest sprostowaniem opinii z dnia 30.VII.1968 r. znak DE (...) oraz opinii z dnia 29.VIII.1968 r. znak DK (...), które tym samym ulegają unieważnieniu".Sąd Wojewódzki nakazał pozwanemu Przedsiębiorstwu zniszczyć wszystkie dotychczasowe opinie wydane powódce i wystawić jej nową opinię, zawierającą powtórzenie treści wyżej cytowanej z tą zmianą, że zdanie "ob. K. była pracownikiem zdyscyplinowanym, z powierzonych obowiązków wywiązywała się w sposób przeciętny" otrzyma treść: "ob. K. była pracownikiem zdyscyplinowanym, dobrze wywiązującym się z obowiązków służbowych". Ostatnie zdanie zostanie natomiast pominięte.Obie strony złożyły rewizje od tego wyroku. Powódka żądała jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Jej zdaniem w opinii powinna być wzmianka, iż z powierzonych jej obowiązków wywiązywała się bardzo dobrze, a także charakterystyka jej postawy społecznej i moralnej. Domagała się natomiast wykreślenia z opinii wzmianki o okresie zatrudnienia w dziale inwentaryzacji i kontroli, gdyż tam nigdy nie pracowała. Pozwane Przedsiębiorstwo wniosło natomiast o zmianę lub uchylenie wyroku w części uwzględniającej powództwo w przedmiocie zmiany opinii.IIOpinie pracownicze nie doczekały się dotychczas ustawowego uregulowania. Dwa natomiast zarządzenia Prezesa Rady Ministrów wprost dotyczą tego zagadnienia. Pierwsze nr 284 z dnia 13 października 1956 r. w sprawie likwidacji praktyki poufnego opiniowania pracowników (M.P. Nr 86, poz. 998) i drugie nr 19 z dnia 1 marca 1962 r. w sprawie trybu przyjmowania do pracy na stanowiska kierownicze lub związane z odpowiedzialnością materialną (M.P. Nr 20, poz. 86). Judykatura Sądu Najwyższego, a także doktryna nie kwestionują jednak prawa pracownika do żądania od zakładu pracy, który go zatrudnia lub zatrudniał, wydania o nim opinii, gdy dla uzyskania innej pracy jest mu ona potrzebna. Prawu temu odpowiada obowiązek zakładu pracy.Podstawę prawną stanowi w tym wypadku umowa o pracę, która - jak każda czynność prawna - wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów (art. 56 k.c.), co znalazło odbicie w wyżej cytowanych zarządzeniach Prezesa Rady Ministrów.Opinia powinna być rzetelna i nie może wykraczać poza ramy rzeczywistej potrzeby.Cechą charakterystyczną opinii jest to, że zawiera ona oprócz stwierdzenia faktów także elementy ocenne. Te pierwsze podlegają sprostowaniu, tak jak dane zamieszczone w świadectwie, jeśli się okaże, że nie są zgodne z rzeczywistością. Natomiast jeśli chodzi o elementy ocenne, to podlegają one sprostowaniu tylko wówczas, gdy nie mieszczą się w granicach potrzeby i swobodnej oceny zastrzeżonej zakładowi pracy. Opinia jest bowiem oświadczeniem władzy złożonym o pracowniku przez zakład pracy, który go zatrudnia lub zatrudniał. Sąd nie może więc zastąpić zakładu pracy w ocenie pracownika, może tylko zobowiązać go do skreślenia lub skorygowania tej części opinii, która przekształciła się ze swobodnej w dowolną, a więc nieprawdziwą. Jeżeli więc - ujmując rzecz przykładowo - z akt osobowych pracownika lub z innych dowodów nie wynika nic, co mogłoby świadczyć o jego zaniedbaniach w pracy, to zamieszczenie w opinii zwrotu "nienależycie wywiązywał się ze swoich obowiązków" jest nieprawdziwe i zakład pracy obowiązany jest w tym zakresie opinię sprostować. Jeżeli zaś w takim wypadku w opinii stwierdzono, że "pracownik z powierzonych mu obowiązków wywiązywał się przeciętnie", to żądanie sprostowania opinii w taki sposób, aby z niej wynikało, iż wywiązywał się on dobrze, bardzo dobrze czy wzorowo, nie mogłoby być uwzględnione, gdyż w tych granicach swobodna ocena pracownika zastrzeżona jest zakładowi pracy.Sąd w postępowaniu dowodowym powinien, w miarę możności, przeprowadzić m.in. dowód z akt osobowych pracownika, a także przesłuchać przedstawicieli kierownictwa zakładu pracy, rady zakładowej i bezpośrednich przełożonych opiniowanego, aby wyrobić sobie pogląd, czy opinia o nim została zredagowana w sposób obiektywny i rzetelny. Ochrona prawna przysługuje każdemu pracownikowi, o którym opinia pracownicza została już wydana. Jednakże pracownik, do którego nie odnoszą się bezpośrednio przepisy zarządzenia nr 19 Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 marca 1962 r., nie może skutecznie domagać się, aby wydana o nim opinia zawierała wszystkie elementy, o których jest w nim mowa. Zakres opinii zależy w takim wypadku od rzeczywistej potrzeby.Pracownik może się domagać zmiany opinii nie tylko wówczas, gdy zamieszczone w niej sformułowania naruszają jego cześć (art. 23 i 24 k.c.). Wystawienie takiej opinii, która w świetle całokształtu okoliczności danej sprawy nie może być uznana za rzetelną, stanowi naruszenie przez zakład pracy obowiązku wynikającego z łączącego strony stosunku pracy. Pracownik ma więc interes prawny w żądaniu, aby dokument, który z istoty swojej ma mu służyć przy poszukiwaniu pracy, zawierał prawdziwe dane i właściwe oceny. Praca jest bowiem prawem, obowiązkiem i sprawą honoru każdego obywatela. Dlatego też opinia wydana o pracowniku przez zakład pracy, która nosi w sobie cechy dowolności, nie może się znaleźć poza ochroną prawa.