I PR 123/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Filcek. Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Tadeusza R. przeciwko Przedsiębiorstwu Instalacji Przemysłowych "Instal" w G. o zmianę opinii i odszkodowanie na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 29 grudnia 1971 r.,I. zmienił zaskarżony wyrok w pkt 3 w części dotyczącej oddalenia żądania sprostowania opinii w ten sposób, że zobowiązuje pozwane Przedsiębiorstwo do usunięcia zwrotu: "Ob. mgr inż. Tadeusz R. został zwolniony na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r.",II. zmienił zaskarżony wyrok w pkt 2 w ten sposób, że zasądzoną kwotę 18.606 zł obniżył do sumy 15.948 zł z 8 % od kwoty 13.290 zł od dnia 8.XI.1971 r. i od sumy 2.658 zł od dnia 29.XII.1971 r.,III. uchylił zaskarżony wyrok w pkt 3 w części oddalającej powództwo co do kwoty 4.068 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz w części orzekającej o kosztach procesu i o opłatach sądowych i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie wniosków stron o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego,IV. oddalił rewizję obu stron w pozostałej części.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zobowiązania zakładu pracy do sprostowania opinii z dnia 21.IV.1971 r. przez wykreślenie z niej niekorzystnej dla powoda wzmianki. W piśmie procesowym z dnia 8.XI.1971 r. powód żądał ponadto zasądzenia odszkodowania w wysokości 22.766 zł z tytułu pozostawania bez pracy na skutek wydania mu wadliwej opinii.Sąd Wojewódzki nakazał pozwanemu przedsiębiorstwu usunięcia z opinii z dnia 21.IV.1971 r. wzmianki niekorzystnie oceniającej pracę powoda oraz zasądził na rzecz powoda kwotę 18.606 zł z tytułu odszkodowania za czas pozostawania bez pracy na skutek wadliwej treści opinii. Odsetki od tej sumy Sąd Wojewódzki zasądził od daty wyroku, tj. od dnia 29.XII.1971 r. W pozostałej części Sąd Wojewódzki oddalił roszczenia powoda.Rozstrzygnięcie swe Sąd Wojewódzki oparł na następujących ustaleniach oraz wynikających z nich wnioskach:Sąd Wojewódzki uznał, że treść opinii z dnia 21.IV.1971 r., dotycząca ujemnej oceny pracy powoda, nie odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy i że w związku z tym żądanie powoda sprostowania tej opinii jest uzasadnione w świetle art. 23 i 24 k.c.Sąd Wojewódzki ustalił, że powód z uwagi na treść opinii nie mógł znaleźć inne pracy, i z tego tytułu zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa odszkodowanie za okres 7 miesięcy pozostawania bez pracy (od czerwca 1971 r. do końca grudnia 1971 r.), biorąc za podstawę wysokość miesięcznego wynagrodzenia powoda w kwocie 2.658 zł.Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że wprawdzie powód podlegał przepisom ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. o zatrudnieniu absolwentów szkół wyższych, jednakże mógł się ubiegać o pracę na własną rękę, gdyż przepisy tej ustawy nie pozbawiają absolwenta prawa zgłaszania propozycji co do miejsca pracy. Sąd Wojewódzki nadmienił, że nawet wówczas, gdy powód został skierowany do pracy w trybie ustawy o zatrudnieniu absolwentów szkół wyższych, również nie mógł dostać nowej pracy. W tym względzie Sąd Wojewódzki powołał się na adnotację Zakładów Nawozów Fosforowych, zamieszczoną na skierowaniu Wydziału Zatrudnienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia 25.IX.1971 r., odmawiającą zatrudnienia powoda z uwagi na treść opinii.Wyrok ten zaskarżyły rewizją obie strony. Rewizja powoda zaskarżyła wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej jego żądanie usunięcia z opinii wzmianki dotyczącej zwolnienia powoda z pracy w trybie art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r., w części oddalającej powództwo ponad kwotę 18.606 oraz w części orzekającej o odsetkach. Rewizja pozwanego Przedsiębiorstwa zaskarża wyrok Sądu Wojewódzkiego w części zasądzającej na rzecz powoda kwotę 18.606 zł Wnioski obu rewizji zmierzają do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie I PR 116/72 Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19.IX.1972 r. uznał za pozbawione skuteczności prawnej rozwiązanie z powodem stosunku pracy na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. W tych warunkach należy podzielić zarzuty rewizji powoda, który domaga się zobowiązania zakładu pracy do wykreślenia zawartej w opinii adnotacji o dyscyplinarnym zwolnieniu powoda z pracy.W związku ze stanowiskiem zajętym przez Sąd Najwyższy w sprawie I PR 116/72 wymaga rozważenia kwestia, czy pracownikowi, z którym stosunek pracy został rozwiązany na podstawie art. 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r., w związku z czym w opinii wydanej pracownikowi znalazła się wzmianka o tym trybie zwolnienia z pracy, przysługują roszczenia odszkodowawcze za czas pozostawania bez pracy z tej przyczyny, iż w opinii znalazła się powyższa wzmianka, jeśli orzeczeniem sądu lub komisji rozjemczej powyższy tryb zwolnienia z pracy został uznany za bezpodstawny. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, skoro pełnomocnik pozwanego Przedsiębiorstwa złożył szereg dokumentów stwierdzających, że przyczyną braku zaangażowania powoda była zawarta w opinii wzmianka o dyscyplinarnym zwolnieniu z pracy.Zgodnie z § 4 zarządzenia Prezesa Rady Ministrów nr 19 z dnia 1 marca 1962 r. (M.P. Nr 20, poz. 86) należy - w stosunku do kandydatów na stanowiska kierownicze lub związane z odpowiedzialnością materialną - zamieszczać w opinii wzmiankę o sposobie i przyczynach rozwiązania stosunku pracy. Można by zatem sądzić, że skoro przepisy cytowanego zarządzenia nakazują zamieszczenie tego rodzaju wzmianki, to wobec tego pracownikowi nie przysługują roszczenia odszkodowawcze wówczas, gdy sąd lub komisja rozjemcza uzna za bezpodstawne zastosowanie przez zakład pracy dyscyplinarnego zwolnienia pracownika. Przyjęcie takiego rozumowania nie byłoby jednak prawidłowe, ponieważ tego rodzaju koncepcja prowadziłaby w ostatecznym wyniku do przerzucenia na pracownika niekorzystnych dla niego skutków natury materialnej (niemożność uzyskania pracy), wywodzących się z wadliwych lub nie przemyślanych decyzji zakładu pracy podejmowanych w sprawach personalnych, do jakich należą sprawy z zakresu zwolnienia pracownika z pracy. W ten sposób pracownik ponosiłby skutki bezpodstawnych decyzji kierownika zakładu pracy, który na skutek nieznajomości przepisów prawa lub wadliwej oceny pracy pracownika zastosował w stosunku do niego niewłaściwy dyscyplinarny tryb zwolnienia z pracy. Przyjęcie takiej koncepcji byłoby całkowicie sprzeczne z ochroną funkcją prawa pracy, jak również obciążałoby pracownika skutkami przez niego nie zawinionymi. Dlatego też prawidłowa wykładnia zarządzenia nr 19 z dnia 1 marca 1962 r. w sprawie trybu przyjmowania do pracy na stanowiska kierownicze lub związane z odpowiedzialnością materialną (M.P. Nr 20, poz. 86) prowadzi do wniosku, że w razie udowodnienia przez pracownika, iż nie mógł on uzyskać nowego zatrudnienia na skutek znajdującej się w opinii wzmianki o dyscyplinarnym zwolnieniu z pracy, pracownikowi temu należy się odszkodowanie za czas pozostawania bez pracy, jeśli sąd lub komisja rozjemcza uznała dyscyplinarne zwolnienie z pracy za bezpodstawne.Skoro więc w sprawie I PR 116/72 Sąd Najwyższy przyjął, że zakład pracy bezpodstawnie rozwiązał z powodem stosunek pracy na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r., przeto powodowi należy się odszkodowanie za czas pozostawania bez pracy na skutek zawartej w opinii wzmianki o dyscyplinarnym jego zwolnieniu. Powód bowiem udowodnił istnienie związku przyczynowego między treścią opinii a niemożnością uzyskania nowej pracy, pozwane zaś Przedsiębiorstwo przyznało pośrednio powyższą okoliczność, składając szereg dokumentów stwierdzających, że niemożność uzyskania przez powoda pracy została spowodowana tym, iż w wydanej opinii zakład pracy wskazał na dyscyplinarny tryb zwolnienia z pracy.Nie można też podzielić zarzutów rewizji strony pozwanej, gdy kwestionuje ona wysokość należnego z tego tytułu odszkodowania na tej podstawie, że powód powinien poszukiwać nowej pracy za pośrednictwem Wydziału Zatrudnienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., a nie na własną rękę, gdyż taki tryb poszukiwania pracy przewidują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1964 r. w sprawie zatrudnienia absolwentów szkół wyższych oraz orzekania o obowiązku zwrotu kosztów wykształcenia (Dz. U. Nr 22, poz. 146). W przekonaniu skarżącego powód uzyskałby nowe zatrudnienie, gdyby podporządkował się zasadom przewidzianym w cytowanym rozporządzeniu.Z zarzutem tym nie można się zgodzić z następujących względów:Skarżący pomija, że powód usiłował zastosować się do wymagań rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1964 r., skoro zgłosił się w tym celu do Wydziału Zatrudnienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. jeszcze przed sierpniem 1971 r. (zeznania świadka M.G., pełniącej funkcje kierownika Wydziału Zatrudnienia Prezydium WRN w G.), jednakże Wydział Zatrudnienia nie znalazł powodowi żadnej pracy, w związku z czym powód starał się o uzyskanie tej pracy na własną rękę. Charakterystyczne jest przy tym - na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki - że nawet gdy Wydział Zatrudnienia skierował powoda do pracy we wrześniu 1971 r., powód nie został przyjęty do pracy z powodu wadliwej opinii. Dlatego też Sąd Najwyższy uznał za bezpodstawne zarzuty rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa kwestionujące wysokość zasądzonego przez Sąd Wojewódzki odszkodowania.Sąd Najwyższy obniżył natomiast zasądzoną na rzecz powoda kwotę 18.606 zł do kwoty 15.948 zł na tej podstawie, że w sprawie I PR 116/72 Sąd Najwyższy przesądził, iż powodowi z tytułu bezpodstawnego rozwiązania z nim stosunku pracy w okresie wypowiedzenia należy się na podstawie art. 12 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. odszkodowanie za okres do dnia 30.VI.1971 r. Wobec tego brak jest podstaw do zasądzenia za ten sam miesiąc czerwiec 1971 r. odszkodowania z tytułu pozostawania powoda bez pracy, skoro odszkodowanie to powód uzyska w sprawie I PR 116/72.Sąd Najwyższy podzielił zarzuty rewizji powoda kwestionujące ustalenie przez Sąd Wojewódzki wysokości wynagrodzenia przyjętego za podstawę do zasądzenia odszkodowania za czas pozostawania bez pracy. Skarżący twierdzi, że - wbrew założeniom przyjętym w zaskarżonym wyroku - do podstawy tej należy wliczyć nie tylko podstawowe wynagrodzenie powoda, lecz również otrzymywane przez niego premie. Ponieważ w tym zakresie brak jest w zaskarżonym wyroku wystarczających ustaleń, przeto Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo co do kwoty 4.068 zł i sprawę w zakresie dotyczącym okresu od 1.VII. do 29.XII.1971 r. przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Natomiast Sąd Najwyższy tylko częściowo uznał za uzasadniony zarzut rewizji powoda dotyczący odsetek zasądzonych przez Sąd Wojewódzki. W szczególności nie ma racji skarżący, gdy twierdzi, że zostały naruszone przez Sąd meriti przepisy art. 476 i 481 § 1 k.c. przez to, iż Sąd Wojewódzki zasądził odsetki od całej kwoty zamiast od poszczególnych należności miesięcznego wynagrodzenia za pracę. Zgłaszając ten zarzut, skarżący pomija, że należność zasądzona z tytułu pozostawania bez pracy na skutek wydania wadliwej opinii ma charakter należności odszkodowawczej, a nie miesięcznego wynagrodzenia za pracę. W związku z tym odsetki należą się od całej sumy stanowiącej należność odszkodowawczą, przy czym przypadają one od daty pozostawania dłużnika, tj. zakładu pracy, w zwłoce. Zwłoka taka istnieje od daty, kiedy dłużnik (zakład pracy) nie spełnia odszkodowawczego świadczenia pomimo wezwania go przez wierzyciela (pracownika). Skoro powód zgłosił swe żądanie odszkodowawcze w piśmie procesowym w dniu 8.XI.1971 r., przeto od tej daty zakład pracy pozostawał w zwłoce (art. 476 k.c.), a zatem od sumy 13.290 zł należą się odsetki od dnia 8.XI.1971 r. Jeżeli chodzi o dalsze odszkodowanie, tj. odszkodowanie w kwocie 2.658 zł, przypadające za miesiąc grudzień 1971 r., w którym powód z winy zakładu pracy, na skutek wydania mu wadliwej opinii, nie mógł uzyskać nowej pracy, to wymagalność powyższej należności mogła przypaść dopiero na koniec grudnia 1971 r. W związku z tym odsetki od tej sumy należą się od dnia 29.XII.1971 r.W tych warunkach Sąd Najwyższy na podstawie art. 290 § 1 k.p.c. zmienił w tym zakresie zaskarżony wyrok, orzekając o pozostałych zarzutach zarówno rewizji powoda, jak i rewizji pozwanego na podstawie art. 387 i 388 § 1 k.p.c.