III PZP 6/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Mzyk, M. Sadowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora w Ministerstwie Sprawiedliwości, S. Trautsolta, w sprawie z powództwa Józefa C. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego (...) w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 28 lutego 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy, zgłoszony przed dniem wejścia w życie przepisów rozp. RM z dnia 23 grudnia 1988 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 43, poz. 338), za który wynagrodzenie nie zostało wypłacone przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia za okresy obliczeniowe już zakończone wskutek zwłoki jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązanej do wypłaty (§ 2 pkt 1 rozp.), a należne twórcy w związku ze zwłoką - w podwyższonej przepisami tego rozporządzenia wysokości - kompensuje wynagrodzenie uboczne związane z prawem do odsetek za zwłokę, jakie należałyby się twórcy w myśl poprzedniego brzmienia § 42 ust. 3 i 4 rozporządzenia w sprawie projektów wynalazczych, to jest ustalonego rozp. RM z dnia 29 czerwca 1984 r. (Dz. U. Nr 33, poz. 178 i z 1988 r. Nr 10, poz. 73), za okresy opóźnienia w terminie wypłaty wynagrodzenia za projekt wynalazczy - powstałe przed dniem wejścia w życie rozp. RM z dnia 23 grudnia 1988 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 43, poz. 338); w razie odpowiedzi negatywnej, czy należności z tytułu odsetek za zwłokę - za okresy opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia za projekt wynalazczy powstałe przed dniem wejścia w życie rozp. RM z dnia 23 grudnia 1988 r., zmieniającego rozporządzenie w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 45, poz. 338) - powinny być obliczone od podwyższonego przepisami tego rozporządzenia wynagrodzenia, czy też od należnego przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia?"podjął następującą uchwałę:W razie gdy wynagrodzenie za projekt wynalazczy należne za okresy obliczeniowe zakończone przed dniem 1 stycznia 1989 r. przysługuje w podwyższonej wysokości z powodu niewypłacenia go w terminie wskutek zwłoki jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązanej do wypłaty (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1988 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie projektów wynalazczych - Dz. U. Nr 43, poz. 338), odsetki oblicza się od kwoty podwyższonego wynagrodzenia za cały okres opóźnienia. Uzasadnienie faktycznePowód jest autorem projektu racjonalizatorskiego pt. "Ograniczenie uszkodzeń tyrystorów i bezpieczników zabezpieczających tyrystory w maszynie wyciągowej typu (...)", zastosowanego przez stronę pozwaną. Koniec II okresu (roku) stosowania projektu upłynął dnia 20 lutego 1986 r. i wynagrodzenie za ten okres stosowania powinno być wypłacone do dnia 20 kwietnia 1986 r. Wynagrodzenie należne powodowi zostało na skutek zawinionej zwłoki strony pozwanej wypłacone dopiero w dniach 24 lutego bądź 1 marca 1989 r.Wynagrodzenie obliczone na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych wynosiłoby kwotę 130.037 zł. Wobec zmiany rozporządzenia z dnia 29 czerwca 1984 r. rozporządzeniem z dnia 23 grudnia 1988 r., które weszło w życie z dniem 1 stycznia 1989 r., należne powodowi wynagrodzenie zostało ustalone na kwotę 280.075 zł i w tej kwocie wypłacone wraz z odsetkami wyliczonymi w sposób następujący: za okres od dnia 20 kwietnia 1986 r. do dnia 31 grudnia 1988 r. od kwoty 130.037 zł, a za okres od dnia 1 stycznia 1989 r. do dnia wypłaty od kwoty 280.075 zł.W przedmiotowej sprawie powód dochodził - po sprecyzowaniu żądania - kwoty 368.013 zł stanowiącej odsetki od należnego mu wynagrodzenia, zdaniem powoda bowiem, odsetki za cały okres opóźnienia powinny być naliczone od kwoty 280.075 zł.Sąd Rejonowy oddalił powództwo uznając, że strona pozwana prawidłowo naliczyła odsetki za okres od dnia 31 grudnia 1988 r. od kwoty 130.037 zł, a dopiero za okres od dnia 1 stycznia 1989 r. od kwoty 280.075 zł.Rozpoznając rewizję powoda Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie sprecyzowane na wstępie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że poważne wątpliwości sprowadzają się do tego, czy wynagrodzenie za projekt wynalazczy wypłacone w podwyższonej wysokości na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1988 r. nie kompensuje wynagrodzenia należnego twórcy za zwłokę w wypłacie wynagrodzenia za projekt wynalazczy za okresy obliczeniowe zakończone przed wejściem w życie tego rozporządzenia, to jest za okres opóźnienia do dnia 31 grudnia 1988 r. Za taką interpretacją przemawiałaby treść § 2 pkt 1 rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1988 r. nakazującego stosowanie przepisów tego rozporządzenia także do wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze za okresy obliczeniowe już zakończone, za które wynagrodzenie nie zostało wypłacone wskutek zwłoki jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązanej do wypłaty.Jednocześnie Sąd Wojewódzki zauważa, że wynagrodzenie wypłacone nawet w podwyższonej wysokości na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1988 r. nie rekompensuje w pełni strat związanych z inflacją pieniądza, jaka nastąpiła w ostatnim okresie.Jeżeli natomiast przyjąć, że twórcy projektu przysługują odsetki za opóźnienie, to powstaje wątpliwość, od jakiej kwoty odsetki obliczać.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1988 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 43, poz. 338) przepisy tegoż rozporządzenia stosuje się m.in. także do obliczania wynagrodzenia za okresy obliczeniowe już zakończone (tzn. zakończone do dnia 31 grudnia 1988 r.), za które wynagrodzenie nie zostało wypłacone wskutek zwłoki jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązanej do wypłaty. Z przepisu tego więc wynika jednoznacznie, że konsekwencją niewypłacenia w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r., tj. wejścia w życie rozporządzenia, wynagrodzenia należnego twórcy jest stosowanie przepisów powyższego rozporządzenia, wynagrodzenia należnego twórcy jest stosowanie przepisów powyższego rozporządzenia w pełnym zakresie. Przede wszystkim następuje ustalenie (a nie przeliczenie) wysokości należnego wynagrodzenia według nowej tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do powołanego rozporządzenia, które jest korzystniejsze dla twórców podwyższenia stopy procentowej wynagrodzenia od niższych kwot uzyskanych efektów ekonomicznych. To korzystniejsze uregulowanie zmierza do zwiększenia udziału twórcy w uzyskanych efektach ekonomicznych zastosowanego projektu wynalazczego, w czym należy dopatrywać się woli ustawodawcy stworzenia lepszych bodźców do zwiększenia twórczości wynalazczej. W stosowaniu nowej tabeli do projektów wynalazczych, których stosowanie za pewne okresy ustało, nie można dopatrywać się zamiaru rewaloryzowania wynagrodzeń twórców z powodu niewypłacenia w terminie z winy stosującego, wynagrodzenie bowiem oblicza się od efektów ekonomicznych obliczonych według cen obowiązujących w okresie stosowania projektu, które z powodów inflacyjnych są o wiele niższe od cen obowiązujących w późniejszym okresie, w którym następuje wypłata wynagrodzenia. Wypłata więc wyższego wynagrodzenia obliczonego na podstawie rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1988 r. nie kompensuje - wbrew sugestii Sądu Wojewódzkiego - wynagrodzenia obliczonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, gdyby zostało wypłacone w terminie 2 miesięcy od zakończenia okresu obliczeniowego, ale i chyba nie taki był cel rozciągnięcia przepisów rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1988 r. do obliczenia wynagrodzenia za okresy obliczeniowe zakończone przed dniem 31 grudnia 1988 r., które nie zostały wypłacone wskutek zwłoki jednostki stosującej. Celu tego należy dopatrywać się w zamiarze ustawodawcy równego potraktowania twórców (wynalazców) przez zastosowanie nowych przepisów także w stosunku do twórców, których uprawnienie do wynagrodzenia zostało naruszone przez stosującego.Ze względu na sformułowanie § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1988 r. należy przyjąć, że wynagrodzenie za okresy już zakończone przed dniem 31 grudnia 1988 r. nie ulega podwyższeniu po dniu 1 stycznia 1989 r., a po prostu ustala się je na podstawie nowych przepisów ("przepisy rozporządzenia stosuje się również do"). W sytuacji określonej w tym przepisie i występującej w przedmiotowej sprawie, skoro wynagrodzenia za okresy obliczeniowe już zakończone nie zostały wypłacone wskutek zwłoki jednostki zobowiązanej do zapłaty, po dniu 1 stycznia 1989 r. następuje ustalenie wysokości należnego wynagrodzenia według nowej tabeli. Wynagrodzenie to ma charakter pierwotny, gdyż brak jest już podstaw prawnych do ustalenia wynagrodzenia na podstawie poprzednich przepisów.Ustalenie wysokości wynagrodzenia w wyższej wysokości na podstawie przepisu szczególnego nie może prowadzić do wniosku, że dopiero od chwili ustalenia wynagrodzenia w wyższej wysokości jednostka gospodarki uspołecznionej zobowiązana jest do wypłaty wynagrodzenia.Termin wypłaty wynagrodzenia z tytułu stosowania projektów wynalazczych określa § 42 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. nakazując wypłatę wynagrodzenia w ciągu 2 miesięcy od zakończenia rocznych okresów stosowania i niewypłacenia wynagrodzenia w tym terminie - zgodnie z § 42 ust. 3 obowiązującym od dnia 1 stycznia 1989 r. - uzasadnia prawo twórcy do odsetek za opóźnienie w wypłacie należnego wynagrodzenia. Opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia obejmuje więc cały okres po dniu, do którego stosujący projekt wynalazczy powinien wypłacić wynagrodzenie, przy czym bez znaczenia jest, czy wynagrodzenie zostało naliczone do dnia 31 grudnia 1988 r. według wówczas obowiązujących zasad, czy po dniu 1 stycznia 1989 r. według aktualnych zasad. Opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia należnego twórcy biegnie po upływie 2 miesięcy od zakończenia okresu stosowania i odsetki przysługują za cały okres opóźnienia od kwoty wynagrodzenia ustalonego zgodnie z przepisami prawa, a gdy wynagrodzenie ustalono po dniu 1 stycznia 1989 r. w warunkach określonych § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1988 r., to odsetki za cały okres opóźnienia przysługują od tej kwoty wynagrodzenia, gdyż brak jest podstaw - jak już wskazano - do ustalenia wynagrodzenia w niższej kwocie na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 1988 r.Z powyższych względów na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.