IV PR 173/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, K. Michaluk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ksawerego K., Witolda K., Zbigniewa M. i Jana Ch. przeciwko Kombinatowi Górniczo-Hutniczemu Miedzi w P. o wynagrodzenie na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Legnicy z dnia 29 kwietnia 1985 r.:oddalił rewizję i wniosek pozwanego Kombinatu o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia kwoty 60.000 zł z tytułu wynagrodzenia za stosowanie projektu wynalazczego w postaci przyrządu do wyciągania tłoków z nacisków hamulcowych "Girling" oraz kwoty 7.000 zł za wykonanie urządzenia prototypowego. W toku postępowania wezwano do udziału w sprawie w charakterze powodów pozostałych twórców projektu, którzy poparli żądanie.Sąd Wojewódzki ustalił następujący stan faktyczny:Powodowie byli (i trzej z nich są nadal) pracownikami strony pozwanej. Są oni autorami i wykonawcami prototypu projektu racjonalizatorskiego "Przyrząd do wyciągania tłoków z zacisków hamulcowych". Wykonanie takiego projektu nie leżało w zakresie obowiązków służbowych żadnego z powodów ani nie zostało im zlecone. Udział każdego z powodów we wniosku wyniósł 25%. Projekt racjonalizatorski powodów został zastosowany u strony pozwanej do wyciągania tłoków z zacisków hamulcowych typu "Girling". Decyzją z dnia 15 września 1983 r. przyznano powodom wynagrodzenie za okres od 1 lipca 1982 r. do 30 czerwca 1983 r. w kwocie 9.000 zł. Od decyzji tej powodowie złożyli odwołanie, które zostało oddalone decyzją z dnia 15 listopada 1983 r. Przyznanego wynagrodzenia powodowie nie pobrali.Zastosowanie przyrządu powodów daje w efekcie oszczędność czasu pracy związanej z demontażem zacisków hamulcowych. Oszczędność ta kształtuje się w wysokości 0,16-0,20 godz. na jeden zacisk. Przeciętna oszczędność z tego tytułu wynosi około 0,18 godz. Roczna oszczędność z tego tytułu przy przyjęciu współczynnika 0,16 wynosi 112.773 zł, a przy współczynniku 0,18 - 127.227 zł.Wynagrodzenie za wykonanie prototypu wynosi kwotę 7.000 zł.Prototyp przyrządu był wykonywany po godzinach pracy z materiałów złomowych stanowiących własność strony pozwanej.Zastosowanie projektu powodów nie daje oszczędności materiałowych, jedynie oszczędność czasu pracy. Sąd nie podzielił natomiast tej opinii, jeśli chodzi o ewentualne oszczędności materiałowe wynikające z zastosowania przyrządu powodów. Pogląd biegłego, że przy demontażu ręcznym musiała ulegać uszkodzeniu znaczna ilość demontowanych zacisków nie jest przekonywający.Na tle takiego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki uznał, że żądanie powodów jest uzasadnione w zakresie oszczędności czasowych związanych ze stosowaniem projektu racjonalizatorskiego. W tej części Sąd Wojewódzki podzielił najkorzystniejszą dla powodów wersję opinii biegłego, stosownie do której oszczędność czasowa na jeden zacisk wynosi 0,18 godz.Stosując przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (załącznik nr 1 do rozporządzenia) i podzielając nie kwestionowaną przez powodów opinię biegłego, że efekty ekonomiczne związane z oszczędnością czasową mieszczą się w przedziale od 100.000 zł do 250.000 zł, Sąd Wojewódzki przyjął, iż za takie efekty powodom przysługuje wynagrodzenie w kwocie 8.905 zł 89 gr. Strona pozwana przed procesem zaoferowała powodom wypłacenie z tego tytułu kwoty 9.000 zł, ale powodowie odmówili przyjęcia tej kwoty, uważając, że jest ona za niska. W związku z tym Sąd Wojewódzki uznał, że z tytułu oszczędności czasowych związanych ze stosowaniem projektu racjonalizatorskiego przysługuje powodom kwota 9.000 zł i kwota 7.000 zł z tytułu kosztów za wykonanie prototypu, tj. kwota 16.000 zł, czyli na rzecz każdego z powodów przypada suma 4.000 zł i taką kwotę Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz każdego z powodów. Zgodnie z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest podstaw do zastosowania podwyższonych stawek wynagrodzenia przewidzianych w załączniku nr 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz.U. Nr 33, poz. 178).Sąd Wojewódzki nie podzielił natomiast opinii biegłego w tej części, w której zakłada ona uzyskanie przez stronę pozwaną oszczędności materiałowych, wynikających ze stosowania projektu racjonalizatorskiego. Zdaniem Sądu, pogląd biegłego, że przy demontażu ręcznym musiałaby ulec uszkodzeniu ilość demontowanych zacisków, jest nieprzekonywający i dowolny, gdyż opiera się on na błędnym założeniu, że przed zastosowaniem projektu powodów pracownicy wykonywający czynności remontowe albo nie dokładali minimum staranności, albo też byli ignorantami. Strona powodowa dowodu na powyższą okoliczność nie przedstawiła, a z materiału w sprawie wynika, że wspomniane prace wykonywali wykwalifikowani ślusarze i trudno przypuszczać, aby tych pracowników cechował szczególny brak staranności lub całkowita bezmyślność w działaniu, zwłaszcza iż wysokość wynagrodzenia pracowników wykonujących remonty jest uzależniona od ich prawidłowego wykonania. W związku z tym Sąd Wojewódzki w tej części powództwo oddalił.Wyrok ten zaskarżyli powodowie, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do zastosowania podwyższonych stawek wynagrodzenia, przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz.U. Nr 33, poz. 178). Zgodnie bowiem z § 84 tego rozporządzenia przepisy te stosuje się za okresy obliczeniowe zakończone przed wejściem w życie tego rozporządzenia, tj. przed dniem 1 lipca 1984 r., za które wynagrodzenie nie zostało wypłacone wskutek zwłoki jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązanej do wypłaty. Warunkiem więc zastosowania podwyższonych stawek wynagrodzenia za stosowanie projektu wynalazczego przewidzianych w rozporządzeniu z dnia 29 czerwca 1984 r. jest jednoczesne spełnienie trzech przesłanek. Pierwszą z nich jest ustalenie, że okres obliczeniowy zakończył się przed wejściem w życie omawianego rozporządzenia, drugą, że wynagrodzenie nie zostało twórcy wypłacone , a trzecią, że brak wypłaty nastąpił z powodu zwłoki jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązanej do wypłaty. W niniejszej sprawie zostały spełnione tylko dwie z pierwszych przesłanek, tj. okres obliczeniowy zakończył się przed wejściem w życie rozporządzenia z dnia 29 czerwca 1984 r. oraz wynagrodzenie nie zostało powodom wypłacone. Brak jest natomiast spełnienia trzeciej przesłanki, tj. stwierdzenia, że niewypłacenie twórcy wynagrodzenia nastąpiło na skutek zwłoki jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązanej do wypłaty. Według bowiem prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego, nie kwestionowanych przez skarżących, strona pozwana wyrażała gotowość wypłacenia powodom wynagrodzenia za stosowanie projektu racjonalizatorskiego w wysokości 9.000 zł, ale powodowie wynagrodzenia tego nie chcieli przyjąć, uważając, że jest ono zbyt niskie. Jednostka gospodarki uspołecznionej zobowiązana do wypłaty twórcy wynagrodzenia za stosowanie pracowniczego projektu wynalazczego nie pozostaje w zwłoce w rozumieniu § 84 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz.U. Nr 33, poz. 178), jeżeli brak wypłaty wynagrodzenia został spowodowany tym, że twórca odmówił przyjęcia wynagrodzenia, uważając, iż jest ono zbyt niskie.Mylą się skarżący, że strona pozwana uzyskała oszczędności w materiałach na skutek zastosowania projektu powodów. Skarżący nie podważyli prawidłowości ustalenia sądu co do dowolności i błędności przyjętego przez powodów założenia, że przed zastosowaniem projektu wynalazczego cylindry ulegały uszkodzeniu. Sąd Wojewódzki - na podstawie zeznań świadków - ustalił, że trudno przyjąć taką ewentualność, skoro prace remontowe wykonywali wykwalifikowani ślusarze, zwłaszcza iż wysokość ich wynagrodzenia była uzależniona od prawidłowego wykonania czynności remontowych, a zatem byli oni zainteresowani tym, aby cylindry nie ulegały uszkodzeniu na skutek wadliwego remontu. Wbrew zarzutom skarżącego żaden zresztą ze świadków nie stwierdził uszkodzeń spowodowanych wadliwością czynności remontowych. Jeżeli w sporadycznych wypadkach mogły zdarzyć się uszkodzenia cylindrów, to przyczyną uszkodzenia było ich skorodowanie, przy czym uszkodzenie na skutek skorodowania występuje niezależnie od tego, czy tłok był wyciągany przy użyciu przyrządu zaprojektowanego przez powodów, czy też metodą tradycyjną.Wobec więc braku uzasadnionych zarzutów rewizyjnych, Sąd Najwyższy oddalił rewizję, nie obciążając powodów kosztami postępowania rewizyjnego na podstawie art. 102 k.p.c.