IV PR 299/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Bała, S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego J. przeciwko (...) Przedsiębiorstwu Budownictwa Przemysłowego w C. o wynagrodzenie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Częstochowie z dnia 24 czerwca 1987 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód - po sprecyzowaniu żądania - domagał się zasądzenia od strony pozwanej kwoty 325.788 zł tytułem dodatkowego wynagrodzenia za trzy projekty racjonalizatorskie zastosowane przez stronę pozwaną. Zdaniem powoda, do efektów stanowiących podstawy naliczenia wynagrodzenia należało wliczyć narzuty kosztów ogólnych i zysku, a w ten sposób wyliczone wynagrodzenie należało zwiększyć o 50% na podstawie § 39 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178).Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem oddalił powództwo na podstawie następujących ustaleń i rozważań. Bezsporne jest, że powód jest autorem trzech projektów racjonalizatorskich zastosowanych przez stronę pozwaną i z tego tytułu powodowi wypłacono wynagrodzenie w łącznej kwocie 395.655 zł oraz kwotę 22.136 zł z tytułu odsetek.Projekty racjonalizatorskie powoda zostały zastosowane w roku procesu inwestycyjnego.Projekt nr 16/83 pt. "Praca dźwigów (...) przy montażu bloku (...)" polegał na wykorzystaniu istniejącego torowiska bloku B do zamontowania bloku D szpitala oraz dobudowania nowego torowiska celem zamontowania bloku E. W wyniku zastosowania projektu wyeliminowano budowę torowiska pod żuraw wraz z zasilaniem elektrycznym dla montażu bloku D, montażu i demontażu żurawia, budowę drogi tymczasowej z płyt żelbetonowych, demontażu torowiska oraz zlikwidowano przerwę w pracy żurawia.Podobne efekty uzyskano przez zastosowanie projektów nr 20/83 pt. "Zmiana posadowienia stelaży dla ram H" oraz nr 6/84 pt. "Uniknięcia postoju dźwigu (...) przez przystosowanie torowiska do równoczesnego montażu bloku H i dokończenia montażu bloku A".Projekty dotyczyły usprawnienia procesu inwestycyjnego dzięki nowym rozwiązaniom techniczno-organizacyjnym mającym na celu pełniejsze wykorzystanie środków pracy, natomiast efekty w postaci zmniejszenia zużycia energii, paliw, surowców i materiałów były ubocznymi skutkami tych projektów. W takich przypadkach - zdaniem Sądu Wojewódzkiego, który w tym zakresie powołał się na wyjaśnienie Urzędu Patentowego - zwiększenie wynagrodzenia na podstawie § 39 ust. 1 powołanego rozporządzenia z dnia 29 czerwca 1984 r. dotyczy tylko tej części, która odpowiada procentowemu udziałowi efektów będących następstwem zaoszczędzonych materiałów itp.Jeżeli strona pozwana w ten właśnie sposób obliczyła powodowi wynagrodzenie, jego roszczenie o zwiększenie o 50% całego wynagrodzenia jest nieuzasadnione.Natomiast odnośnie do żądania wliczenia do uzyskanych efektów kosztów ogólnych i zysku Sąd Wojewódzki, przyjmując, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 2 lipca 1980 r. w sprawie zasad obliczania efektów ekonomicznych stanowiących podstawę do ustalenia wysokości wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze (M.P. Nr 17, poz. 84), skoro stosowanie projektów zakończono przed dniem 31 grudnia 1985 r., uznał brak podstaw prawnych do takiego zaliczenia, gdyż § 18 ust. 2 i 3 pkt 2 powołanego zarządzenia określa, że przy ustaleniu efektu uwzględnia się jedynie te koszty, które faktycznie ulegają zmianie w wyniku zastosowania projektu. Do tych efektów nie wlicza się kosztów ogólnych, gdyż nie pozostają one w bezpośrednim związku z zastosowanymi projektami, a ich wysokość kształtuje się na określonym poziomie bez względu na to, że projekty zostały zastosowane.Brak jest także podstaw do wliczenia do efektów ekonomicznych uzyskanego przez stronę pozwaną zysku, gdyż projekty powoda spowodowały obniżenie nakładów w toku procesu inwestycyjnego, a nie wzrost czy uruchomienie produkcji nowych wyrobów.W rewizji powód, zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego przez ustalenie, że zmniejszenie zużycia energii, paliw, surowców i materiałów, były skutkami ubocznymi, oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy (nie dokonano analizy czy koszty ogólne pozostają w bezpośrednim związku z zastosowanymi projektami), wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie kwoty 325.788 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Bezsporne w sprawie jest, że projekty racjonalizatorskie nr 16/83 i 6/84 były stosowane w okresie od dnia 25 marca do dnia 30 czerwca 1984 r. i wypłata wynagrodzeń za te projekty nastąpiła w dniu 6 lipca 1984 r. i w dniu 30 lipca 1984 r., a więc zgodnie z § 25 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. z 1982 r. Nr 28, poz. 200), który stanowił, że w razie stosowania projektu przez okres krótszy niż 12 miesięcy, wynagrodzenie wypłaca się w ciągu 2 miesięcy od dnia zakończenia stosowania projektu.Jeżeli natomiast stosowanie wymienionych projektów zakończono przed dniem 1 lipca 1984 r., tj. przed wejściem w życie rozporządzenia z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178), i wynagrodzenie za stosowanie tych projektów zostało wypłacone w terminie (a więc bez zwłoki), to brak było podstaw z mocy § 84 rozporządzenia z dnia 29 czerwca 1984 r. do stosowania przepisów tegoż rozporządzenia do obliczania wysokości wynagrodzenia należnego powodowi z tytułu stosowania projektów nr 16/83 i 6/84.Z powyższych względów było błędne i nieuzasadnione ustalenie w dniu 15 maja 1986 r. przez stronę pozwaną należnego powodowi wynagrodzenia według zasad rozporządzenia z dnia 29 czerwca 1984 r. i wypłata dodatkowego wynagrodzenia w kwocie ponad 144.000 zł, gdyż brak było podstaw do stosowania nowych przepisów, w tym § 39, który obowiązuje od dnia 1 lipca 1984 r.II. W świetle powyższego zarzuty rewizyjne powoda mogą dotyczyć projektu nr 20/83, który był stosowany w okresie od dnia 10 lipca 1984 r. do dnia 31 marca 1985 r.Zarzutów tych jednak Sąd Najwyższy nie podziela.Projekt nr 20/83, jak również pozostałe dwa projekty były zastosowane w toku realizacji procesu inwestycyjnego. W związku z tym efekt zastosowania projektu powinien być obliczony na zasadzie § 18 ust. 3 pkt 2 załącznika do zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 2 lipca 1980 r. w sprawie zasad obliczania efektów... (M.P. Nr 17, poz. 84), w myśl którego efekt stanowi różnicę między kosztorysową kwotą nakładów wynikających z dokumentacji projektowej, według której realizowano proces inwestycyjny, a kwotą tych nakładów uwzględniającą stosowanie projektu. Jak wynika z opinii biegłego, której powód nie kwestionuje, strona pozwana w ten sposób dokonała obliczenia efektów ekonomicznych zastosowanych projektów. Brak więc jest podstaw prawnych do wyliczenia dalszych efektów, chociażby nawet takie wystąpiły. Ustawodawca, aby uniknąć skomplikowanych, drobiazgowych, a także pracochłonnych wyliczeń efektów, dokonał uproszczenia w obliczaniu efektów ograniczając je do efektów bezpośrednich. Brak jest więc podstaw do uwzględnienia w tych efektach stopy zysku i oszczędności w kosztach ogólnych, które mogą, ale nie muszą nastąpić. Przyjęcie metody obliczania uzyskanych efektów zaproponowanej w rewizji (np. koszty biurowe, palików do wytyczenia osi), pomijając, że wyliczenie takie nie zawsze jest możliwe, prowadziłoby do nadmiernych kosztów obliczania tych efektów i z tych względów zostało przez ustawodawcę odrzucone.Sąd Najwyższy podziela zaprezentowaną w zaskarżonym wyroku wykładnię § 39 ust. 1 rozporządzenia z dnia 29 czerwca 1984 r.Wykładnia gramatyczna i celowościowa § 39 ust. 1 prowadzi do wniosku, że podwyższeniu podlega całe wynagrodzenie ustalone na podstawie § 37 tylko wtedy, gdy projekt wynalazczy "służy", a więc gdy jego celem jest realizacja zadań wynikających z zamówień rządowych lub zmniejszenie zużycia energii, paliw itp. Jeżeli natomiast oszczędności materiałowe są ubocznym skutkiem wdrożonego projektu wynalazczego, to podwyżce podlega tylko część wynagrodzenia będąca następstwem efektów uzyskanych w tym zakresie. Odmienna wykładnia § 39 ust. 1 powołanego rozporządzenia prowadziłaby do podwyższenia całego wynagrodzenia nawet wtedy, gdy efekty materiałowe stanowią tylko 1% efektów. Praktycznie prowadziłoby to do podwyższenia wszystkich wynagrodzeń, ponieważ prawie każdy projekt racjonalizatorski powoduje zmniejszenie zużycia energii, paliw, surowców i materiałów, chociażby w minimalnym zakresie.W świetle powyższego rewizja powoda, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu (art. 387 k.p.c.).