II PR 197/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski. Sędziowie: W. Glabisz, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Tadeusza N. i Tadeusza R. przeciwko Kopalniom i Zakładom Przetwórczym Siarki im. M. Nowotki "Siarkopol" w M. o wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 15 stycznia 1974 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz powoda Tadeusza N. kwotę wyższą niż 13.220 zł i na rzecz powoda Tadeusza R. kwotę wyższą niż 4.341 zł - z zasądzonymi tym wyrokiem odsetkami - a także w części orzekającej o opłacie sądowej, przekazując sprawę w wyżej wymienionym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania (...); umorzył postępowanie rewizyjne w pozostałym zakresie.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanego przedsiębiorstwa - Kopalnie i Zakłady Przetwórcze Siarki - kwoty 115.222 zł, z czego 75% na rzecz powoda Tadeusza N. i 25% na rzecz Tadeusza R., tytułem wynagrodzenia za projekt racjonalizatorski.Sąd Wojewódzki, uwzględniwszy częściowo powództwo, zasądził na rzecz Tadeusza N. kwotę 65.407 zł oraz na rzecz Tadeusza R. kwotę 22.470 zł i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie:Zgłoszony przez powodów projekt został uznany decyzją z 19 października 1972 r. za projekt racjonalizatorski pod nazwą "Tymczasowe zastąpienie mostu zwałującego zmodernizowanym przenośnikiem poprzecznym przejezdnym na składowisku rudy siarkowej Kopalni M.". Urządzenie to zostało przejęte do stosowania z dniem 1 lipca 1970 r. Powodom wypłacono wynagrodzenie w kwocie 11.095 zł na tej podstawie, że uzyskane efekty w wyniku zastosowania projektu występują w dziedzinie inwestycji. Odwołanie powodów od decyzji o wynagrodzeniu do jednostki nadrzędnej nie zostało uwzględnione.Sąd Wojewódzki, powołując się na opinię biegłych, uznał, że do sposobu obliczania efektów ekonomicznych mają zastosowanie przepisy zawarte w wytycznych, stanowiących załącznik do uchwały Nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r. (M. P. z 1968 r. Nr 4, poz. 26), oraz że wyniki ekonomiczne projektu występują w dziedzinie produkcji, a nie inwestycji. Zastosowanie bowiem projektu nie obniżyło kosztów własnych produkcji budowlano-montażowej, nie spowodowało zmian w dokumentacji projektowej robót budowlano-montażowych i nie skróciło cyklu tych robót (§ 16, 17 i 18 cyt. wytycznych). Nie zostało więc wyeliminowane opóźnienie w wykonaniu mostu zwałującego, którego wykonanie zamówiono w grudniu 1967 r., lecz który uruchomiono i oddano do eksploatacji dopiero w maju 1973 r., nie przyśpieszono więc przekazania go do eksploatacji. Projekt racjonalizatorski dotyczy urządzenia zastępczego, przeznaczonego do stosowania w czasie opóźnienia w oddaniu do eksploatacji mostu zwałującego, przewidzianego w dokumentacji technicznej obiektu "składowisko rudy siarkowej". Zastosowanie projektu racjonalizatorskiego powodów umożliwiło ciągłą dostawę rudy siarkowej do zakładu przeróbczego i uzyskanie dodatkowej produkcji siarki. Obliczenie więc efektów ekonomicznych tego projektu racjonalizatorskiego oparto na zasadach przewidzianych w § 8 cyt. wytycznych, dotyczących zwiększenia produkcji wyrobów już wytwarzanych w przedsiębiorstwie.Pozwane przedsiębiorstwo w rewizji wniosło o zmianę zaskarżonego wyroku i o oddalenie powództwa, a na rozprawie w Sądzie Najwyższym ograniczyło wnioski rewizyjne, domagając się oddalenia powództwa w części zasądzającej na rzecz Tadeusza N. kwotę wyższą niż 13.220 zł i na rzecz Tadeusza R. kwotę wyższą niż 4.341 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pozwane przedsiębiorstwo w postępowaniu przed Sądem I instancji i w rewizji zwalczało pogląd wyrażony przez biegłych i aprobowany przez Sąd Wojewódzki co do podstawy obliczenia wynagrodzenia. Zarzucało ono, iż zastosowanie projektu racjonalizatorskiego nie miało wpływu na rozmiar produkcji siarki. Dostawa bowiem rudy niezbędna do produkcji siarki odbywałaby się z użyciem odpowiednio przystosowanego, istniejącego układu technologicznego ciągów transportowych, nawet przy całkowitym wyeliminowaniu składowiska, na którym zainstalowano przenośnik według projektu powodów. Projekt ten - zdaniem skarżącego przedsiębiorstwa - umożliwił natomiast wcześniejsze oddanie do eksploatacji tego składowiska przez zastąpienie urządzenia przewidzianego w dokumentacji (mostu zwałującego) urządzeniem tymczasowym (przenośnikiem poprzecznym przejezdnym), wprowadził więc zmiany w dokumentacji projektowej w rozumieniu § 18 ust. 2 cyt. wytycznych, toteż do obliczenia jego efektów mają zastosowanie przepisy § 16 ust. 2 i 3 tych wytycznych.Zarzuty powyższe są uzasadnione.Projekt racjonalizatorski powodów jest rozwiązaniem, którego efekty powinny być określone wartościami ekonomicznymi związanymi tylko ze skróceniem cyklu budowy. Należy więc stosować przepisy rozdziału III cytowanych przez Sąd Wojewódzki wytycznych, wedle których efekty zastosowania projektów wynalazczych wprowadzających zmiany w dokumentacji projektowej ustala się - w odniesieniu do oszczędności osiągniętych w kosztach robót budowlano-montażowych bądź na skutek skrócenia cyklu budowy - według zasad przyjętych w § 16 ust. 2, dotyczących robót budowlano-montażowych (§ 18 ust. 2).Sąd Wojewódzki bezpodstawnie uznał, że efekty nie wystąpiły w dziedzinie inwestycji, gdyż zastosowanie projektu racjonalizatorskiego powodów nie wyeliminowało opóźnienia w wykonaniu mostu zwałującego i nie przyspieszyło przekazania tego mostu do eksploatacji.Sąd Wojewódzki oparł się na błędnym założeniu, jakoby zaprojektowane przez powodów rozwiązanie techniczne miało służyć do przyśpieszenia wykonania czy eksploatacji mostu zwałującego. Wbrew temu założeniu, w rozwiązaniu tym przewidziano tymczasowe zastąpienie mostu zwałującego innym urządzeniem, umożliwiającym wcześniejsze uruchomienie składowiska rudy.W myśl § 18 ust. 2 wytycznych, stanowiących załącznik do uchwały nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r. (M. P. z 1968 r. Nr 4, poz. 26), zmiany w dokumentacji projektowej mogą polegać także na tymczasowym zastąpieniu jednego z elementów składowych obiektu inwestycyjnego, przewidzianego w tej dokumentacji, innym - nawet stosowanym w okresie przejściowym - rozwiązaniem technicznym zaprojektowanym przez racjonalizatora.Uzyskane przez stosowanie takiego projektu racjonalizatorskiego efekty w postaci wcześniejszego uruchomienia obiektu określa się wedle zasad przewidzianych dla skrócenia cyklu robót budowlano-montażowych (§ 16 ust. 2 i 3 cyt. wytycznych).Podstawę do ich obliczenia stanowią te elementy składowe obiektu inwestycyjnego, które - mimo ich wykonania i zmontowania w sposób przewidziany w dokumentacji tego obiektu - nie byłyby wykorzystane przed zastosowaniem projektu racjonalizatorskiego.Przy określaniu tak obliczanych efektów należy uwzględnić wskazania zawarte w zarządzeniu Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 11 lutego 1970 r. w sprawie ogólnych warunków umów o realizację inwestycji i o wykonanie remontów budowlanych (M. P. Nr 7, poz. 66).Zastosowanie wyżej opisanych wskazówek pozwala eliminować te elementy składowe obiektu inwestycyjnego, które wprawdzie przyczyniły się do wcześniejszego uruchomienia składowiska rudy, lecz których funkcjonowanie nie było związane z zastosowaniem projektu racjonalizatorskiego powodów, gdyż pozostawałyby one w eksploatacji nawet wówczas, gdyby projekt ten nie był zrealizowany. Wyeliminowanie wymienionych czynników jest niezbędne do określenia rozmiaru efektów uzyskanych przez stosowanie tego projektu.Błędny jest także pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż efekty ekonomiczne uzyskane przez zastosowanie projektu racjonalizatorskiego powodów należy określać wedle kryteriów właściwych dla rozwiązań technicznych, zmierzających do uruchomienia lub przyrostu produkcji, kryteriów wskazanych w § 8 cyt. wytycznych - gdyż projekt racjonalizatorski powodów rozwiązań takich nie zawiera.Efekty uzyskane przez stosowanie projektu racjonalizatorskiego ocenia się wedle wartości ekonomicznych występujących w tej dziedzinie, w której zastosowano rozwiązanie techniczne objęte projektem racjonalizatorskim.Z przyczyn wyżej wymienionych wyrok w zaskarżonej części, jako oparty na błędnym założeniu dotyczącym podstaw obliczenia należnego wynagrodzenia za zastosowanie projektu racjonalizatorskiego, podlega uchyleniu, a sprawa w tym zakresie przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 368 pkt 1 i 3 i art. 388 § 1 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, w myśl wyżej udzielonych wskazań, Sąd Wojewódzki będzie miał także na uwadze, że wprawdzie do podstaw obliczenia efektów decydujących dla ustalenia wysokości wynagrodzenia należnego powodom mają zastosowanie poprzednio obowiązujące przepisy cytowanych przez ten Sąd wytycznych (§ 2 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. - M. P. Nr 16, poz. 98), jednakże do wynagrodzenia nie wypłaconego twórcom przed dniem wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351), a więc przed dniem 1 stycznia 1973 r., stosuje się przepisy tegoż rozporządzenia (§ 80 ust. 2 rozporządzenia).Sąd Najwyższy umorzył postępowanie rewizyjne w zakresie cofniętej przez pozwane przedsiębiorstwo rewizji (art. 393 § 2 k.p.c.).