IV PR 357/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Stypułkowska. Sędziowie: E. Berutowicz, T. Szymanek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Józefa W. przeciwko Przedsiębiorstwu Zaopatrzenia Rolnictwa w Wodę w R. i Powiatowemu Zarządowi Gospodarki Wodnej i Melioracji w K. o wynagrodzenie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 18 czerwca 1975 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o dotychczasowych kosztach postępowania.Uzasadnienie faktycznePowód jest zatrudniony w Przedsiębiorstwie Zaopatrzenia Rolnictwa w Wodę "W" w R. na stanowisku starszego projektanta. W ramach swych obowiązków służbowych otrzymał on w roku 1971 polecenie przygotowania dokumentacji hydrologicznej na potrzeby wodociągu grupowego zaopatrującego kilka sołectw w wodę. Dokumentację tę powód miał przygotować na podstawie istniejącej już dokumentacji opracowanej przez specjalistyczne biuro, przewidującej wykonanie 10 otworów wiertniczych dla ujęcia wody, zlokalizowanych na północ od wsi W.Po rozpoznaniu się z tą dokumentacją powód zaproponował zmianę lokalizacji otworów wiertniczych w celu uzyskania w ten sposób skrócenia sieci wodociągowej o 2.900 m i zmniejszeniu z 10 do 3 ujęć wody.Propozycja powoda została zastosowana w realizacji inwestycji i dopiero wówczas, tj. 15.III.1973 r. powód zgłosił to rozwiązanie jako projekt racjonalizatorski. Pracodawca powoda odmówił uznania tego rozwiązania za projekt racjonalizatorski, ponieważ - jego zdaniem - dokonany on został w wyniku polecenia służbowego. Powód wystąpił wówczas z wnioskiem do Urzędu Patentowego PRL o ustalenie, że zgłoszony i stosowany w pozwanym Przedsiębiorstwie projekt jest projektem racjonalizatorskim i uzyskał w tej materii pozytywną decyzję.Na podstawie tej decyzji i efektów ekonomicznych, jakie przynosi to rozwiązanie, powód domaga się od swojego pracodawcy, a zarazem wykonawcy inwestycji wynagrodzenie w kwocie 72.376 zł z odsetkami, którego nie otrzymał w toku postępowania administracyjnego.Przedsiębiorstwo podniosło zarzut, że rozwiązanie powoda nie dało żadnych efektów ekonomicznych. Efekty te - zdaniem Przedsiębiorstwa - zostaną osiągnięte przez inwestora dopiero po zakończeniu inwestycji, wykonawca natomiast nie tylko nie uzyska żadnych korzyści, ale poniesie pewne straty, gdyż na skutek wniosku racjonalizatorskiego zmniejszył się zakres i wartość zleconych mu robót.W związku z twierdzeniem wykonawcy robót Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego inwestora - Powiatowy Zarząd Gospodarki Wodnej i Melioracji w M. Pozwany ten podniósł zarzut, że powód nie wyczerpał w stosunku do niego trybu administracyjnego, przewidzianego w art. 105 ustawy o wynalazczości, i dlatego pozew podlega odrzuceniu, ponadto akcentował fakt niezakończenia inwestycji będącej przedmiotem projektu racjonalizatorskiego.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i powołał się na § 9 ust. 7 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. w sprawie zasad obliczania efektów stanowiących podstawę do ustalania wysokości wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze (Monitor Polski Nr 16, poz. 98), który przewiduje obliczanie wynagrodzenia - w przypadku wprowadzenia zmian w dokumentacji projektowej obiektu inwestycyjnego - za cały okres realizacji obiektu inwestycyjnego objętego tą dokumentacją. Ustalanie w ten sposób wynagrodzenia - twierdzi Sąd Wojewódzki - jest niemożliwe, ponieważ przewidywane zakończenie inwestycji ma nastąpić dopiero w 1976 r. i dlatego powództwo jako przedwczesne podlega oddaleniu.Powód zaskarżył ten wyrok rewizją.Uzasadnienie prawneRozpoznając tę rewizję, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Na wstępie niniejszych rozważań wyłania się kwestia legitymacji biernej, a to w związku z poglądem Sądu Wojewódzkiego wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że powód nie wyczerpał trybu postępowania określonego w art. 105 ustawy o wynalazczości.W niniejszej sprawie zarzut ten jest chybiony.Powód jest pracownikiem pozwanego Przedsiębiorstwa Zaopatrzenia Rolnictwa w Wodę "W" w R.Przedsiębiorstwo to, jako wykonawca inwestycji, przyjęło projekt racjonalizatorski i stosuje go w rozumieniu art. 93 ustawy o wynalazczości w związku z § 20 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351).Legitymowanym biernie w procesie jest właśnie to Przedsiębiorstwo i w stosunku do niego tudzież jednostki nadrzędnej nad nim powód wyczerpał tryb postępowania określony w art. 105 ustawy o wynalazczości. Oddalenie więc roszczeń powoda z powołaniem się na tę przyczynę jest wadliwe.Wprawdzie Sąd Wojewódzki odnosi niewyczerpanie trybu postępowania administracyjnego do ówczesnego Powiatowego Zarządu Gospodarki Wodnej i Melioracji w M. tudzież do jednostki nadrzędnej nad tym Zarządem, ale Zarządu tego nie łączy z powodem żaden stosunek obligatoryjny, nie jest on więc biernie legitymowany w procesie. Ma on natomiast interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść jednej ze stron i dlatego może występować w sprawie jako interwenient uboczny (art. 76 k.p.c.).Wynagrodzenie zaś za projekt wynalazczy, wprowadzający zmiany do zatwierdzonego projektu budowlanego lub dokumentacji technicznej, wypłaca przedsiębiorstwo realizujące projekt, gdy oszczędności wynikające z tego zastosowania uzyskuje to przedsiębiorstwo.Jeżeli oszczędności uzyskuje inwestor - jak jest w niniejszej sprawie - wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski wypłaca również przedsiębiorstwo realizujące projekt, a jego kwotą i kosztami poniesionymi na realizację projektu obciąża inwestora.Tak więc zobowiązanym - w niniejszej sprawie - do wypłaty powodowi wynagrodzenia jest pozwane Przedsiębiorstwo.Oddalając roszczenie o to wynagrodzenie, Sąd Wojewódzki uzasadnił swoje stanowisko również powołaniem się na § 9 ust. 7 omawianego zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. Z mocy tego przepisu - przy projektach wynalazczych, które wprowadzają zmiany do dokumentacji projektowej obiektu inwestycyjnego - efekt oblicza się na cały okres realizacji obiektu inwestycyjnego objętego tą dokumentacją. Skoro więc inwestycja nie jest ukończona - twierdzi Sąd Wojewódzki - to roszczenie o wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski nie stało się jeszcze wymagalne.Z literalnej wykładni powyższego przepisu Sąd Wojewódzki mógł wyprowadzić wniosek o przedwczesności powództwa, skoro inwestycja realizowana według dokumentacji projektowej, do której zmiany wprowadza projekt racjonalizatorski, nie została jeszcze zakończona.Jednakże przewidziany w § 9 ust. 7 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki okres obliczeniowy efektów, jakie przynosi projekt wynalazczy, który wprowadza zmiany do dokumentacji projektowej obiektu inwestycyjnego, ma zastosowanie wtedy, gdy wcześniejsze ustalenie tych efektów nie jest możliwe. Okoliczności tej jednak Sąd Wojewódzki nie badał w niniejszej sprawie i dlatego zaskarżony wyrok podlega uchyleniu.Ponadto Sąd Wojewódzki, ferując zaskarżony wyrok, przeoczył również i to, że z mocy § 26 ust. 1 wymienionego już rozporządzenia Rady Ministrów powód ma prawo przynajmniej do wynagrodzenia częściowego, które powinien otrzymać od pozwanego Przedsiębiorstwa najpóźniej w ciągu jednego miesiąca od dnia zastosowania projektu.W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Wojewódzki ustosunkuje się do zarzutu podniesionego przez pozwane Przedsiębiorstwo, że powodowi nie przysługuje wynagrodzenie w świetle § 20 ust. 3 pkt 3 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów.Z tych przyczyn i na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.