IV PR 188/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Zaziemski. Sędziowie SN: M. Sadowski (sprawozdawca), Z. Stypułkowska. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marka K. przeciwko (...) Przedsiębiorstwu Konstrukcji i Urządzeń Przemysłowych (...) w W. o wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 25 lutego 1987 r.:zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Marek K. dochodził od (...) Przedsiębiorstwa Konstrukcji Stalowych i Urządzeń Przemysłowych (...) w W. zapłaty 203.030 zł tytułem wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy (racjonalizatorski) zgłoszony w dniu 12 listopada 1984 r. Twierdził, że projekt ten, zarejestrowany u strony pozwanej za nr ewid. (...), zatytułowany "Zmiana technologii organizacji montażu mostu przeładunkowego koparki wieloczynnościowej (...)" został zastosowany w pozwanym Przedsiębiorstwie i przyniósł efekty ekonomiczne, których wysokość uzasadnia wynagrodzenie dla powoda, jako twórcy projektu w wysokości 290.030 zł. Tymczasem strona pozwana wypłaciła z tego tytułu jedynie kwotę 87.000 zł, stanowiącą 30% należnego wynagrodzenia. Strona pozwana wnosząc o oddalenie powództwa zarzuciła, że projekt racjonalizatorski zgłoszony przez powoda, będącego pracownikiem zatrudnionym u strony pozwanej w jej Oddziale w P.T., jest projektem o charakterze organizacyjnym. Powód zaś był zatrudniony w dacie zgłoszenia projektu na stanowisku kierownika robót montażowych, tj. kierownika komórki organizacyjnej jednostki gospodarki uspołecznionej. Ponieważ projekt powoda dotyczył spraw organizacyjnych kierowanej przez niego komórki, gdyż polegał na opracowaniu innej niż stosowana organizacja technologii montażu koparki, wykonywanego przez tę komórkę, zdaniem strony pozwanej, z tytułu spornego projektu powodowi nie przysługiwało zgodnie z § 36 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178) wynagrodzenie, lecz przewidziana w § 44 ust. 13 tego rozporządzenia nagroda w wysokości 30% wynagrodzenia, a kwotę tę powód otrzymał. Zdaniem strony pozwanej, organizacyjny charakter projektu został stwierdzony jej decyzją z dnia 3 lutego 1986 r. Ponadto strona pozwana podniosła, przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, zarzut niewłaściwości miejscowej Sądu Wojewódzkiego w Piotrkowie Trybunalskim, wskazując że właściwym jest Sąd Wojewódzki - siedziby pozwanego, stosownie do art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem uwzględnił powództwo w całości, zasądzając od strony pozwanej na rzecz powoda 203.030 zł z odsetkami oraz nakazując pobranie od niej 13.197 zł tytułem opłaty sądowej. W zakresie spornych okoliczności Sąd Wojewódzki ustalił, że powód jest zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie od dnia 1 lutego 1981 r. na stanowisku kierownika robót montażowych w Oddziale P. - Budowa Kopalni Węgla Brunatnego (...).Zakres obowiązków przewidziany dla tego stanowiska obejmował organizowanie i kierowanie całością robót określonej specjalności budowlanej, związanych z budową obiektu budowlanego, a także do koordynacji całości powierzonych mu prac na budowie. Powód kierował pracami podlegającej mu grupy pracowników także w zakresie montażu koparek, lecz sam podlegał poleceniom i technicznemu nadzorowi kierownika budowy.W dniu 12 listopada 1984 r. powód zgłosił w pozwanym Przedsiębiorstwie projekt wynalazczy zatytułowany "Zmiana technologii organizacji montażu mostu przeładunkowego koparki wieloczynnościowej (...)", który został zarejestrowany pod numerem (...). W związku ze zgłoszeniem przez powoda wymienionego projektu strona pozwana wydała decyzję z dnia 11 grudnia 1984 r. nr (...), w której ustaliła dla powoda wynagrodzenie za tenże projekt, uznany za racjonalizatorski, w kwocie 35.000 zł. Kolejną decyzją z dnia 3 lutego 1986 r. nr (...) strona pozwana uznała projekt za racjonalizatorski o charakterze organizacyjnym i przyznała powodowi nagrodę rozliczeniową w kwocie 6.600 zł, zaś następną decyzją z dnia 1 kwietnia 1986 r. nr (...) przyznała powodowi dalszą nagrodę w kwocie 45.400 zł. W załączeniu do tej decyzji został wyliczony efekt netto zastosowania projektu na kwotę 1.467.076 zł.W dniu 12 marca 1986 r. działająca w pozwanym przedsiębiorstwie Komisja Wynalazczości uznała projekt powoda za "projekt o opracowaniu technicznym". Od efektów zastosowania projektu pełne wynagrodzenie twórcy wynosi, co było niesporne między stronami, kwotę 290.030 zł. Przyznane powodowi kwoty łącznie stanowiące sumę 87.000 zł zostały mu przez stronę pozwaną wypłacone. Ponadto w uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki, opierając się na treści decyzji strony pozwanej z dnia 11 grudnia 1984 r. oraz na zeznaniach powoda, ustalił i opisał rozwiązania stanowiące treść projektu racjonalizatorskiego powoda. Z powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki wyprowadził dwa wnioski istotne dla rozstrzygnięcia, a dotyczące spornych między stronami okoliczności, tj. że powód nie pełnił funkcji kierownika komórki organizacyjnej oraz, że zgłoszony przez niego i zastosowany przez pozwane Przedsiębiorstwo projekt racjonalizatorski nie jest rozwiązaniem organizacyjnym, lecz organizacyjno-technicznym, o jakim mowa w art. 83 ustawy o wynalazczości. W związku z taką oceną spornych okoliczności Sąd Wojewódzki przyjął, że powodowi należy się wynagrodzenie jako twórcy projektu organizacyjno-technicznego w pełnej wysokości obliczone według przepisu § 35 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów, a w rezultacie zasądził dochodzoną kwotę stanowiącą różnicę pomiędzy tak wyliczonym wynagrodzeniem a wypłaconą powodowi sumą.Rewizja strony pozwanej od tego wyroku, z wnioskiem o jego zmianę przez oddalenie powództwa lub o uchylenie i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, oparta została na podstawie sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału (art. 368 pkt 4 k.p.c.) oraz naruszenia prawa materialnego (art. 368 pkt 1 k.p.c.). Ponadto strona pozwana ponowiła zarzut niewłaściwości miejscowej sądu pierwszej instancji.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego, co doprowadziło do wadliwego rozstrzygnięcia przez uwzględnienie roszczenia powoda pomimo braku podstawy faktycznej i prawnej.Sąd pierwszej instancji bowiem nie wyprowadził prawidłowych wniosków z poczynionych ustaleń faktycznych, przeoczywszy, że sporna w sprawie okoliczność, czy projekt powoda jest projektem racjonalizatorskim o charakterze organizacyjnym, nie podlegała ocenie sądu w sporze o wynagrodzenie. Zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) ustalenie, że zgłoszony i stosowany w jednostce gospodarki uspołecznionej projekt jest projektem racjonalizatorskim, należy do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym. Przekazany wymienionym przepisem zakres kompetencji Urzędu Patentowego obejmuje również ustalenie charakteru projektu racjonalizatorskiego jako organizacyjnego.Powyższe wynika z uregulowania art. 83 i 84 ustawy o wynalazczości, zawierającego definicję projektu racjonalizatorskiego nie będącego rozwiązaniem organizacyjnym (art. 84 ust. 2). Argumentum a minori ad maius, skoro ustalenie charakteru projektu jako racjonalizatorskiego należy do postępowania spornego, musi do tego postępowania należeć ustalenie organizacyjnego charakteru projektu racjonalizatorskiego. Projekt powoda decyzją z dnia 11 grudnia 1984 r. wydaną przez stronę pozwaną jako jednostkę gospodarki uspołecznionej, w której był zgłoszony, został uznany za projekt racjonalizatorski, co stanowi określenie ogólne nie stwierdzające charakteru tego projektu.W powyższym zakresie projekt ten jako rozwiązanie o charakterze organizacyjnym, tj. stanowiący kategorię projektu wymienioną w art. 84 ustawy o wynalazczości, określała decyzja strony pozwanej z dnia 3 lutego 1986 r. Decyzja ta ma charakter wiążący, chyba że powyższa materia zostanie odmiennie ustalona w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym. Wobec przekazania rozstrzygnięcia sporów w takim zakresie przez przepis ustawy organowi innemu niż sądy, rozstrzyganie tej spornej między stronami okoliczności jako wyłączone z drogi sądowej (art. 2 § 3 k.p.c.) jest niedopuszczalne także jako prejudycjalne dla rozstrzygnięcia o roszczeniu powoda, rozpoznawanego w drodze sądowej.Skoro powód nie uzyskał odmiennego ustalenia charakteru jego projektu, należy zatem, zgodnie z treścią decyzji z dnia 3 lutego 1986 r., projekt ten traktować jako projekt o charakterze rozwiązania organizacyjnego, uprawniającego każdego twórcę do połowy wynagrodzenia (art. 98 ust. 5 ustawy o wynalazczości). Niezależnie od przekroczenia kognicji w zakresie określenia charakteru projektu Sąd pierwszej instancji również błędnie ocenił ustalenia w zakresie rodzaju stanowiska, na jakim był powód zatrudniony w chwili zgłaszania projektu.Okoliczność powyższa istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, gdy projekt powoda musi być obecnie uznawany za rozwiązanie o charakterze organizacyjnym, powinna być oceniana w świetle § 36 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178). Zgodnie z tym przepisem w zakresie projektów racjonalizatorskich o charakterze organizacyjnym prawo do wynagrodzenia nie przysługuje twórcom zatrudnionym na stanowiskach kierowników komórek organizacyjnych jednostek gospodarki uspołecznionej, jeżeli projekt dotyczy spraw organizacyjnych kierowanej komórki.Jak wynika z ustaleń sądu pierwszej instancji - powód był zatrudniony na stanowisku kierownika robót. Stanowisko to wiązało się z kierowaniem i nadzorem pracy grupy pracowników, w zakresie wyodrębnionych zadań montażowych. Takie wyodrębnienie organizacyjne należy uznać za odpowiadające pojęciu komórki organizacyjnej w rozumieniu przytoczonego przepisu. Komórką organizacyjną jednostki gospodarki uspołecznionej jest każda wyraźnie wyodrębniona od pozostałych grupa lub zespół osób, podlegająca oddzielnemu kierowaniu i mająca własne, wydzielone dla niej zadania, bez względu na sposób organizacyjnego wyodrębnienia jej w strukturze jednostki gospodarczej.Do zadań merytorycznych kierowanej przez powoda komórki należało prowadzenie montażu koparek na Budowie KWB w B., a więc projekt dotyczył spraw kierowanej przez powoda komórki.Powyższe powoduje, że do spornego wynagrodzenia za projekt powoda miał zastosowanie, błędnie pominięty, przepis § 36 pkt 2 powołanego rozporządzenia wyłączający prawo do wynagrodzenia oraz § 44 ust. 13 rozporządzenia, przyznający twórcy wyłącznie prawo do nagrody stanowiącej 30% wynagrodzenia, jakie przysługiwałoby za projekt na zasadach ogólnych.W świetle przedstawionych wyżej rozważań, gdy okazało się, że zaskarżony wyrok narusza jedynie prawo materialne, zaś roszczenie powoda jest obecnie nieuzasadnione, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, na mocy art. 390 § 1 k.p.c. Oddalenie powództwa nie będzie stanowić przeszkody w ponownym dochodzeniu przez powoda tego samego roszczenia w razie zmiany okoliczności sprawy, gdyby w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym doszło do ustalenia charakteru projektu racjonalizatorskiego powoda jako nie organizacyjnego.Przy okazji Sąd Najwyższy zauważył, że zarzut strony pozwanej co do niewłaściwości miejscowej Sądu Wojewódzkiego był słuszny. Zgodnie z art. 110 ust. 1 ustawy o wynalazczości właściwym rzeczowo i miejscowo do rozpoznania sprawy o wynagrodzenie z tytułu pracowniczego projektu wynalazczego jest sąd wojewódzki właściwy ze względu na siedzibę jednostki zobowiązanej do wypłaty wynagrodzenia. Takie uregulowanie właściwości miejscowej sądu ma charakter właściwości wyłącznej. Mające odpowiednie zastosowanie w tych sprawach przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące postępowania o roszczenia pracowników (art. 110 ust. 2 ustawy o wynalazczości) oznaczają przepisy działu II, tytułu VII księgi pierwszej części pierwszej k.p.c. Nie mają jednak zastosowania przepisy tego działu o właściwości przemiennej sądu (art. 461 § 1 k.p.c.) wobec odmiennego uregulowania zawartego w ustawie odsyłającej do powyższych przepisów. Artykuł 110 ust. 1 ustawy o wynalazczości ma charakter przepisu szczególnego w stosunku do przepisów o właściwości rzeczowej sądów, zawartych w k.p.c.Ponieważ Sąd Wojewódzki uchybił jedynie przepisom o właściwości miejscowej, co nie wywołało nieważności postępowania ani nie wpłynęło na wynik sprawy - nie zaistniała podstawa z art. 368 pkt 2 lub 5 k.p.c. uzasadniająca uchylenie zaskarżonego wyroku.