IV PR 10/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek. Sędziowie: SN B. Błachowska, SW J. Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Janiny G. przeciwko Fabryce Podzespołów Radiowych (...) w W. o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 29 listopada 1986 r.:oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowódka Janina G. w pozwie z dnia 17 lipca 1986 r. żądała zasądzenia od Fabryki Podzespołów Radiowych (...) w W. wynagrodzenia za stosowanie projektu racjonalizatorskiego polegającego na zastąpieniu w elektrolicie impregnacyjnym typu PbA spirytusu rektyfikowanego spirytusem rektyfikowanym skażonym 3% acetonem.W piśmie z dnia 27 października 1986 r. powódka sprecyzowała wysokość żądania podając, że domaga się zasądzenia kwoty 98.274 zł za 2 lata stosowania projektu racjonalizatorskiego po uwzględnieniu dwóch nagród pieniężnych, które w tym czasie otrzymała.Pozwana Fabryka Podzespołów Radiowych (...) w W. wniosła o oddalenie powództwa i wyjaśniła, że tematyka projektu racjonalizatorskiego, którego współtwórcą była powódka, mieściła się w ramach jej obowiązków technologa do spraw elektrolitów impregnacyjnych i procesów chemicznych. Dlatego też brak jest podstaw do przyznania wynagrodzenia za to, co należało do jej obowiązków pracowniczych i co było przedmiotem prac naukowo-badawczych Pracowni Procesów i Materiałów Chemicznych.Sąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z dnia 29 listopada 1986 r. oddalił powództwo.Sąd I instancji ustalił, że powódka była zatrudniona w pozwanej Fabryce w Pracowni Materiałów i Procesów Chemicznych wchodzącej w skład Działu Konstrukcyjno-Technologicznego. Zajmowała stanowisko specjalisty-technologa do spraw elektrolitów impregnacyjnych i materiałów chemicznych. Do jej zadań należało m.in. opracowanie nowych i usprawnienie istniejących procesów technologicznych, chemicznych i elektrolitów impregnacyjnych. Takie również zadania należały do Pracowni.Od kilku lat, a co najmniej od 1982 r., w Pracowni Materiałów i Procesów Chemicznych były prowadzone prace badawcze dotyczące elektrolitów impregnacyjnych. Stanowiły one temat ciągły i były objęte planem zadań przydzielonych do wykonania komórce organizacyjnej zatrudniającej powódkę. O tym, że prace badawcze w zakresie elektrolitów impregnacyjnych należały do zadań Pracowni, świadczą sprawozdania z działalności tej komórki z listopada 1982 r. oraz z listopada 1983 r.Tymczasem powódka, opierając się na wynikach badań prowadzonych przez Pracownię, zgłosiła projekt racjonalizatorski pt. "Zastąpienie w elektrolicie impregnacyjnym typu PbA spirytusu rektyfikowanego spirytusem rektyfikowanym skażonym w ilości 3% wagowo acetonem", a następnie zażądała wynagrodzenia. Strona pozwana wypłaciła powódce nagrodę w wysokości 42.592 zł stanowiącą 30% wynagrodzenia uznając, że przedmiot projektu racjonalizatorskiego był objęty planem zadań przydzielonych do wykonania komórce organizacyjnej - Pracowni Materiałów i Procesów Chemicznych, w której zatrudniona była powódka. Podstawą tej decyzji był § 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178).Od wyroku Sądu Wojewódzkiego powódka wniosła rewizję, w której zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie § 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (art. 368 pkt 1 k.p.c.) oraz sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego (art. 368 pkt 4 k.p.c.) polegającą na przyjęciu, że przedmiot dokonanego projektu racjonalizatorskiego był objęty planem zadań przydzielonych komórce organizacyjnej, w której powódka pracowała.Rewidująca podniosła, że warunkiem normatywnym pozbawienia twórcy projektu racjonalizatorskiego prawa do wynagrodzenia jest to, aby przedmiot tego projektu był objęty planem zadań przydzielonych do wykonania komórce organizacyjnej zatrudniającej twórcę. Ten zaś warunek nie został spełniony, natomiast Sąd I instancji błędnie interpretując § 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia postawił znak równości między planem i sprawozdaniem.W konkluzji powódka żądała zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powódka jako specjalista technolog do spraw elektrolitów impregnacyjnych i materiałów chemicznych w Dziale Konstrukcyjno-Technologicznym Pracowni Materiałów i Procesów Chemicznych prowadziła prace naukowo-badawcze i rozwojowe. Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że Pracownia, zatrudniająca powódkę, co najmniej od 1982 r. zajmowała się w sposób ciągły problematyką elektrolitów impregnacyjnych oraz że prace badawcze w tym zakresie były objęte planem zadań przydzielonych do wykonania tejże Pracowni na lata 1982-1983. Wbrew poglądowi powódki powyższe ustalenia Sądu Wojewódzkiego są prawidłowe i znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym.Z wyciągu "Planów techniki w latach 1982 i 1983" (akta) wynika, że zarówno w 1982 r., jak i w 1983 r. "prace badawcze w zakresie elektrolitów impregnacyjnych" były ujęte w planie zadań wyznaczonych do wykonania Pracowni Materiałów Procesów Chemicznych. Również zeznania Waldemara N. (ówczesnego kierownika Pracowni) świadczą jednoznacznie o tym, że do zadań tej Pracowni należało doskonalenie elektrolitów impregnacyjnych potrzebnych do produkcji kondensatorów elektrolitycznych, m.in. pod kątem obniżenia kosztów produkcji. Wreszcie, z corocznych sprawozdań opracowanych przez powódkę w latach 1982-1983 wynika, że oprócz badań dotyczących różnego typu elektrolitów Pracownia zajmowała się pracami zmierzającymi do obniżenia kosztów stosowania elektrolitów impregnacyjnych.Nie tylko zatem plan prac naukowo-badawczych i rozwojowych wyznaczonych Pracowni, do której powódka była przydzielona, lecz także sprawozdanie z działalności tej Pracowni świadczą o tym, że Pracownia jako komórka organizacyjna pozwanej Fabryki wykonywała wiele prac badawczych w zakresie elektrolitów impregnacyjnych mających na celu obniżenie kosztów stosowania tych elektrolitów (akta).Nie jest więc trafny zarzut rewidujący, że wyrok Sądu Wojewódzkiego sprzecznie z materiałem dowodowym przyjął, iż przedmiot dokonanego przez powódkę projektu racjonalizatorskiego był objęty planem zadań przydzielonych Pracowni.Jest w sprawie niesporne, że Janina G. zgłosiła projekt racjonalizatorski Nr (...) pt. "Zastąpienie w elektrolicie impregnacyjnym typu PbA spirytusu rektyfikowanego spirytusem rektyfikowanym skażonym w ilości 3% wagowo acetonem", który został przyjęty przez stronę pozwaną i był stosowany przez dwa lata, to jest od dnia 1 sierpnia 1983 r. do dnia 31 lipca 1985 r. Jednakże pozwana Fabryka odmówiła wypłacenia powódce wynagrodzenia za stosowanie tego projektu uznając, że jego przedmiot był objęty planem zadań przydzielonych do wykonania Pracowni Materiałów i Procesów Chemicznych. Odmienne stanowisko powódki doprowadziło do powstania sporu.W związku z tym decydujące o rozstrzygnięciu sprawy zagadnienie sprowadza się do kwestii, jak powinien być sformułowany plan zadań wyznaczonych danej komórce organizacyjnej, a zwłaszcza, czy powinien on wymieniać szczegółowo zakres wszystkich prac badawczych, metody organizacyjne, użyty materiał itp., czy też może być ramowy.Analizując złożony do akt sprawy wyciąg z "Planów rozwoju techniki w 1982 i 1983 r.", należy zauważyć, że strona pozwana przy opracowywaniu tego planu z góry założyła, że nie będzie on odzwierciedlał dokładnie wszystkich prac naukowo-badawczych i rozwojowych, stojących przed Pracownią w latach 1982-1983. Świadczy o tym wykaz prac, stanowiący część planu, zwłaszcza zaś stwierdzenie, że jest to "wykaz ważniejszych prac naukowo-badawczych i rozwojowych przewidzianych do uzyskania w latach 1982-1983", w którym wymienione są także tylko "ważniejsze etapy pracy" w danym roku kalendarzowym.A zatem już z redakcji planu wynika, że nie określił on - i w istocie rzeczy nie mógł z góry określić - wszystkich prac dla Pracowni Materiałów i Procesów Chemicznych na dany rok kalendarzowy. Faktem jednak jest, że wymieniony plan określił w sposób nie budzący wątpliwości przedmiot planowanej działalności Pracowni stanowiąc, iż są to "prace badawcze w zakresie elektrolitów impregnacyjnych". W takim zaś ujęciu zadań mieszczą się badania nad możliwością zastąpienia spirytusu rektyfikowanego spirytusem skażonym 3% acetonem w elektrolicie impregnacyjnym, których wynik zgłosiła powódka jako swój projekt racjonalizatorski wykonany poza planem zadań przydzielonych Pracowni.Konkludując należy stwierdzić, że warunek "objęcia planem zadań przydzielonych do wykonania komórce organizacyjnej", wyłączający w myśl § 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178) prawo twórcy do wynagrodzenia, jest spełnione także wtedy, gdy zadania te są określone w sposób ramowy. Ani bowiem sformułowanie przepisu § 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, ani charakter prac naukowo-badawczych nie uzasadniają poglądu, że zadania te powinny być określone w sposób szczegółowy, drobiazgowo i wyczerpująco.Okolicznością przemawiającą za tezą, że plan zadań, przydzielonych do wykonania danej komórce organizacyjnej nie musi być szczegółowy, jest również nadanie autorowi projektu racjonalizatorskiego miana "twórcy" (art. 8 i 98 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości i § 35 ust. 2 rozporządzenia). Oznacza to, że ustawodawca wyszedł z założenia, iż od osób tych należy oczekiwać nowych rozwiązań technicznych, innowacji twórczej, które byłyby niewątpliwie krępowane ścisłym i wyczerpującym określeniem zadań wyznaczonych komórce organizacyjnej zatrudniającej pracownika. Istotą obowiązków pracownika wykonującego prace naukowo-badawcze i rozwojowe jest przecież poszukiwanie i tworzenie nowych rozwiązań technicznych i techniczno-organizacyjnych, wobec czego ich realizacji musi towarzyszyć pewna swoboda w wyborze metod badawczych, dostępnego materiału itp.Trafnie więc Sąd Wojewódzki uznał, że przedmiot projektu racjonalizatorskiego powódki mieścił się w planie zadań przydzielonych do wykonania Pracowni Materiałów i Procesów Chemicznych w latach 1982-1983, w związku z czym stosownie do przepisu § 35 ust. 2 rozporządzenia powódce nie przysługuje wynagrodzenie za ten projekt.Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia rewizji Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku (art. 387 k.p.c.).